ءبىزدىڭ ومىرىمىزگە قىزىعا قارايدى
سەيسەنبى, 24 شىلدە 2012 7:41
جەر بەتىندەگى ءار حالىقتىڭ دا ءوز پەشەنەسىنە جازىلعان تيەسىلى تاعدىر-تالايى بولادى عوي. قازاقستاندى مەكەندەگەن قازىرگى تاجىك ەتنوسى دا ومىردەگى ەنشىلى سىباعاسىنان قۇر قالعان دەپ ايتا الماساق كەرەك. قازاق تاجىكتەرىنىڭ بابالارى وڭتۇستىك وڭىردەگى وگەم تاۋلارىنىڭ قويىن-قونىشىنداعى بوستاندىق دەپ اتالاتىن بەرەكەلى جەردەن باقۋات تاپقان ەكەن. سول بابالاردىڭ قورىمدارى بۇل كۇندەردە دە اعاراڭداپ الىستان كورىنىپ تۇرادى.
سەيسەنبى, 24 شىلدە 2012 7:41
جەر بەتىندەگى ءار حالىقتىڭ دا ءوز پەشەنەسىنە جازىلعان تيەسىلى تاعدىر-تالايى بولادى عوي. قازاقستاندى مەكەندەگەن قازىرگى تاجىك ەتنوسى دا ومىردەگى ەنشىلى سىباعاسىنان قۇر قالعان دەپ ايتا الماساق كەرەك. قازاق تاجىكتەرىنىڭ بابالارى وڭتۇستىك وڭىردەگى وگەم تاۋلارىنىڭ قويىن-قونىشىنداعى بوستاندىق دەپ اتالاتىن بەرەكەلى جەردەن باقۋات تاپقان ەكەن. سول بابالاردىڭ قورىمدارى بۇل كۇندەردە دە اعاراڭداپ الىستان كورىنىپ تۇرادى. وز حالقىمنىڭ تاعدىرى جايلى مەن «قازاقستان تاجىكتەرى» اتتى كىتابىمدا بايانداعان بولاتىنمىن. 2009 جىلى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى اياسىندا جەر-جاھانعا ءماشھۇر ابۋعالي يبن سينا بابامىز اتىنداعى مادەني ورتالىق قۇرىلعان كەزدە الدىمىزعا قازاقستان اۋماعىندا تۇراتىن تاجىكتەردىڭ مادەنيەتىن كوتەرىپ, دامىتۋ ورايىنداعى يگى ماقسات قويىلدى. ءبۇگىندە تاجىكتەر نەگىزىنەن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ سارىاعاش جانە ماقتاارال اۋداندارىندا ورنىققان. 8 مىڭعا جۋىق سارىاعاشتىق تاجىكتەر وزدەرىن ەجەلگى قازاق جەرىنىڭ سان عاسىرلاردان بەرگى اجىراماس بولىگى دەپ ەسەپتەيدى. ال بۇكىل رەسپۋبليكا بويىنشا الاتىن بولساق, تاجىك ەتنوسى 65-70 مىڭ شاماسىندا. ونىڭ مىڭعا جۋىعى الماتى قالاسىندا تۇراقتاعان.
ءوز باسىم قازاقستانداعى حال-جايىنا قىنجىلىس بىلدىرگەن, تۇرمىستان سونشالىقتى قينالىپ ءجۇرگەن تاجىكتى كەزدەستىرمەدىم. ءاسىرەسە, سوڭعى 20 جىلدا كەزىندەگى ءتاجىكستانداعى جاعدايعا بايلانىستى مۇندا كوپتەپ قونىس اۋدارعان ءتاجىكتەر قۇت قونىپ, ىرىس دارىعان قازاق جەرىندە قامسىز-مۇڭسىز, بەكەم ورنىعىپ قالدى. سولاردىڭ كوپشىلىگى قىزمەت كورسەتۋ جانە مەيرامحانا بيزنەسى, قازاقستان رىنوگىن جەمىس-كوكونىس داقىلدارىمەن قامتاماسىز ەتۋ سالالارىندا تابىستى ەڭبەكتەنۋدە. ال, ميرازيز ۋسمونوۆ سياقتى قايسىبىر العىر جىگىتتەر تەڭىزدىڭ ارعى جاعىنداعى ەكزوتيكالىق جەمىستەردى جەتكىزۋدى جولعا قويىپ, قاپشىقتار ءوندىرۋدى يگەرىپ, كوكشەتاۋدا 700-گە جۋىق ادام جۇمىس ىستەيتىن ۇلكەن زاۋىت اشتى.
قوستاناي وبلىسىندا داڭعايىر ديقان اتىنا يە بولىپ, قۇرمەتكە بولەنگەن شاكير حولمەتوۆ اۋقىمدى ەلەۆاتورمەن قوسا, 10 مىڭ گەكتاردان استام ەگىستىك القابىندا اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ىسىنە ءوزىنىڭ ايتارلىقتاي ۇلەسىن قوسۋدا. تۇستىكتەگى كاسىپكەر تاجىكتەر جىلىجاي كاسىبىمەن اينالىسۋدا. وسىلايشا تاجىك ەتنوسى رەسپۋبليكا ەكونوميكاسىن ورگە باستىرىپ, ءوركەندەتۋگە حال-قادەرىنشە ەڭبەك سىڭىرۋدە. ال ەڭبەك ەتكەننىڭ, اباي اتامىز ايتپاقشى, ارقاشان تاماعى توق, كويلەگى كوك ەمەس پە. ءبىزدىڭ وسىنداي ءوركەندى ومىرىمىزگە تاريحي وتانىمىزداعى قانداستارىمىز قىزىعا قارايتىنىن كورىپ تە, ءبىلىپ تە ءجۇرمىز.
ەندى رۋحاني جاعدايىمىزعا كەلەر بولساق, ءۇش جىلدان بەرى ءمادەني بىرلەستىك شەڭبەرىندە جەكسەنبىلىك مەكتەپ جۇمىس ىستەۋدە. مۇندا بارلىق تىلەك بىلدىرۋشىلەر مەملەكەتتىك ءتىلدى عانا مەڭگەرىپ قويماي, ءوز انا تىلدەرىن دە ايالاپ ساقتاۋعا دەن قويادى. مادەني بىرلەستىك قوعامدى تولعاندىرىپ وتىرعان كوكەيكەستى الەۋمەتتىك تۇيتكىلدەرمەن دە اينالىسادى. سونىڭ ىشىندە مۇقتاج ادامدارعا قايىرىمدىلىق كومەگىن كورسەتىپ, سۇيەنىش بولۋدا. مىسالى, وتكەن جىلى بىرلەستىك باتىس قازاقستاندا سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەندەرگە كومەك رەتىندە 200 كگ بال, بيىل شىمكەنت وڭىرىنە 100 كگ شيپالى ءونىم جونەلتتى.
قازاقستان تاجىكتەرى ورتاق وتاننىڭ ازاماتتارى قايعىدا دا, قۋانىشتا دا بىرگە بولىپ, ءبىر-ءبىرىمىزگە سەرگەك كوڭىلمەن كومەكتەسۋىمىز كەرەكتىگىن جاقسى تۇسىنەدى. كورشىمىزدە قيىن جاعداي بولسا, ءبىز دەرەۋ جاردەم قولىن سوزۋعا, قامقورلاسۋعا ءازىرمىز. ءبارىمىزدىڭ ادامدىق پارىزىمىز دا وسى ەمەس پە. مەملەكەت باسشىسى قازاقستاندىقتاردىڭ كۇش-قۋاتى بىرلىكتە ەكەندىگىن ۇنەمى ايتىپ كەلەدى. كوپ نارسە وتانشىلدىق پەن وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتەن باستاۋ الادى. مەملەكەت دەگەنىمىز دە وسى ءوزىمىز ەمەسپىز بە. بارشامىز باقۋاتتى بولساق, مەملەكەتىمىزدىڭ دە ىرگەسى بەرىك دەگەن ءسوز.
ولاي بولسا, ءارتۇرلى ەتنوستاردىڭ ادامدارىن ىنتىماقتاستىرىپ, توپتاستىرۋدا, ءبىر-بىرىنە قامقور, جاناشىر ەتۋدە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ۇلكەن ءرول اتقارۋدا. وسىناۋ دانەكەرشى, ۇيىتقىلى ۇيىمنىڭ جەمىستى ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا ەلدىڭ حالىقارالىق بەدەلى دە ارتا تۇسۋدە. مىسالى, قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋىنە ەلىمىزدەگى بەرەكە-بىرلىكتىڭ يگى ىقپالى ءتيدى دەپ ويلايمىن. بۇگىنگى تاڭدا رەسپۋبليكا اۋماعىن مەكەندەۋشى 130-دان استام ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ وكىلدەرى ءبىر-ءبىرىن قۇرمەتتەپ, تاتۋ-ءتاتتى بىرلىكپەن باقىتتى ءومىر كەشىپ جاتقاندىعىنا بۇكىل الەم تاڭىرقاي دا قىزىعا قاراپ وتىرعاندىعىنا ءسوز جوق. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جانىندا كاسىپكەرلەر اسسوتسياتسياسىنىڭ جۇمىس ىستەپ جاتقانىنا ءبىر جىلدان استى. تاجىك مادەني بىرلەستىگى دە ءوز ارىپتەستەرىمەن, باسقا مادەني ورتالىقتاردىڭ جانە ەتنوبىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرىمەن بىرگە الەۋمەتتىك ءماندى يننوۆاتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا بەلسەندى قاتىسۋدا. بۇل جوبالاردىڭ كوپشىلىگىن «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى قارجىلاندىرىپ وتىرعانى بەلگىلى.
دەمەك, وسى ورايداعى جۇمىسىمىز ەل پرەزيدەنتىنىڭ جولداۋىندا ايقىندالعان باستى ماقساتپەن, اتاپ ايتقاندا, ادام كاپيتالىنىڭ ساپالىق جاعىنان وسۋىمەن جانە ۇلتتى ساۋىقتىرۋ قاجەتتىگىمەن ءۇيلەستىرە جۇرگىزىلۋدە. تاجىريبەلى ومارتاشى رەتىندە مەن دەنى ساۋ ادام, سالاماتتى ءومىر سالتى دەگەنىمىز ەڭ الدىمەن دۇرىس تاماقتانۋ, تازا تاماق ءونىمدەرى دەپ ەسەپتەيمىن. ءبىز قۋاتتى ءارى دامىعان مەملەكەت قۇرۋدامىز. سونىڭ ىرگەتاسىن قۇرىپ جاتقاندا, ءبىز ءوز ءىسىمىزدى جالعاستىراتىن ۇرپاققا دا قامقورلىق جاساۋىمىز كەرەك. سول ارقىلى ءوزىمىزدىڭ بولاشاعىمىزعا قامقورلىق جاسايمىز. ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز – ءبىزدىڭ بالالارىمىز. بىلايشا ايتقاندا, بۇگىنگى بالالار – ەرتەڭگى حالىق. ۇلت دەنساۋلىعى سولاردىڭ دەنساۋلىعىنا بايلانىستى. ال قۋاتتى مەملەكەت سالاماتتى ۇلتتان قۇرالادى.
بۇل جايعا ءمان بەرىپ وتىرعانىم, ءبىز قازاقستان ومارتاشىلارىنىڭ ۇلتتىق وداعىن قۇردىق, ءسويتىپ, ومارتا ونىمدەرىن ءوندىرىپ, ونى رەسپۋبليكانىڭ ساۋدا نۇكتەلەرىنە تاراتامىز. سوڭعى ۋاقىتتاردا الماتىدا, وسكەمەندە جانە پەتروپاۆلدا بالالاردى تاماقتاندىرۋ مازىرىنە ومارتا ونىمدەرىن, سونىڭ ىشىندە بالدى ەنگىزە باستادىق. بالا تاماعىنىڭ مىندەتتى مازىرىنە بالدى ەنگىزۋ كوپتەگەن كەلەڭسىز فاكتورلاردى بەيتاراپتاندىرىپ, وسى زاماننىڭ سىن-قاتەرلەرىنە دەگەن يممۋنيتەتتى ارتتىرۋعا كومەكتەسەدى. جاپونيا, يزرايل, شۆەتسيا جانە باسقا دامىعان ەلدەردىڭ ءوز مەكتەپ وقۋشىلارىن بالمەن قوسىمشا قورەكتەندىرۋى تەگىن ەمەس.
ءبىزدىڭ قازاقستاندا ومارتا شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ءۇشىن تاماشا تابيعي جاعدايلار مەن مۇمكىندىكتەر بارشىلىق. ومارتا شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ بۇرىنعى قىزمەتكەرى رەتىندە بۇرىنعى ۋاقىتتاردا بۇكىل قازاقستان بويىنشا 1 ميلليونعا جۋىق ومارتا ۇياسى تىركەلگەندىگىن بىلەمىن. سوندا شەتەلگە 5 مىڭ تونناعا دەيىن بال ساتىلاتىن. قازىرگى مالىمەتتەر بويىنشا قازاقستانداعى ومارتا ۇياسى 200 مىڭعا جۋىق, وندىرىلەتىن بال 1,5-2 مىڭ توننا شاماسىندا. ال قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن قازاقستان ومارتاشىلارى ۇلتتىق وداعى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلعاننان كەيىن, وسى ورايداعى جاعداي كۇرت وزگەردى. ءبىز ەندى وتاندىق ومارتا شارۋاشىلىعىن دامىتۋمەن تۇبەگەيلى اينالىسۋعا مۇمكىندىك الدىق.
مەن جان-تانىممەن ومارتاشى بولعاندىقتان, بال ارالارىنىڭ ءومىرىن قىزىعا باقىلاپ قارايمىن. ولار ءوز ۇرپاعىن ايالاپ كۇتەدى, ءوز وتباسى ءۇشىن مازاسىزدانادى. ادام دا سولاي. ارالار دا, ادامدار دا وتباسىلىق, ۇجىمدىق سالتپەن ءومىر سۇرەدى. ءبىزدىڭ ەڭ ۇلكەن ۇجىمىمىز – قازاقستان دەپ اتالاتىن الەم تانىعان مەملەكەتىمىز. وسى مەملەكەتىمىزدىڭ نىعايۋىنا ارقايسىمىز بال اراسىنداي جان سالا ۇلەس قوسۋىمىز كەرەك. ءبىز, قازاقستاندىقتار 16 ميلليونبىز. الەمدىك اۋقىمدا ونشا كوپ تە ەمەسپىز. بىراق بارشامىز, بارلىق ۇلىستار مەن ەتنوستار بىرىككەن كەزدە, قۋاتتى, جۇمىلعان جۇدىرىققا اينالامىز. وسىنداي بىرلىگى جاراسقان, ءبىرتۇتاس ەلىمىزگە, مەرەيلى مەملەكەتىمىزگە باسقالاردى قىزىقتىرا بەرۋدەن جازبايىق.
بەكپۋلات تاشپۋلاتوۆ,
«اۆيتسەننا» تاجىك ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى, قحا كەڭەسىنىڭ مۇشەسى.
الماتى.
