رەسمي تۇردە «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى» جونىندەگى جۇمىس توبىنىڭ ءىىى حالىقارالىق ولكەتانۋشىلار فورۋمى» دەپ اتالعان جيىنعا ەلىمىزدىڭ «قازاقستاننىڭ قاسيەتتى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى» ارنايى جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى ساراپتامالىق كەڭەس مۇشەلەرى, ەلىمىزدىڭ ءار وبلىسىنداعى مادەنيەت, ارحيۆتەر جانە قۇجاتتاما باسقارمالارى باسشىلارى, مۋزەي, تاريحي-مادەني مۇرانى قورعاۋ, ساقتاۋ جانە پايدالانۋ جونىندەگى ينسپەكتسيا ماماندارى, «قاسيەتتى قازاقستان» جيناعىن شىعارۋعا قاتىسقان ولكەتانۋشىلار, بارلىعى 60-تان اسا ادام ارنايى شاقىرىلعان ەكەن. فورۋم جۇمىسىنىڭ نەگىزگى تاقىرىبى – ەلىمىزدىڭ مادەني جانە ولكەتانۋ باعىتىنداعى ۇيىمدارىن قولداۋ, ءبىرتۇتاس مادەني كەڭىستىكتى دامىتۋ جانە «باتىس جاۋھارلارى» تاقىرىپتىق كورمەسىن ۇيىمداستىرۋ ارقىلى اتىراۋ, ماڭعىستاۋ, اقتوبە, باتىس قازاقستان وبلىستارىنىڭ قاسيەتتى ورىندارىن ناسيحاتتاۋ ماسەلەسىنە ارنالدى.
- بۇعان دەيىن ءبىز ولكەتانۋشىلاردىڭ ەكى فورۋمىن وتكىزدىك. ونىڭ ەكەۋى دە استانا قالاسىندا بولدى. تۇڭعىش رەت وڭىردە ءوتىپ وتىرعان مۇنداي جيىندى اتىراۋ وبلىسى وتە جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىردى. سول ءۇشىن وبلىس باسشىلارىنا العىس ايتامىز, - دەيدى «قاسيەتتى قازاقستان» ولكەتانۋدى دامىتۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى بەرىك ابدىعالي ۇلى.
فورۋم جۇمىسى اياسىندا ع.سلانوۆ اتىنداعى اتىراۋ وبلىستىق عىلىمي-امبەباپ كىتاپحاناسىندا «قاسيەتتى قازاقستان» ەنتسيكلوپەدياسى ءىى تومىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى. بۇل جيناققا اقتوبە, اتىراۋ, باتىس قازاقستان, ماڭعىستاۋ وبلىستارى اۋماعىنداعى كيەلى نىساندار ەنگىزىلگەن. جالپى, الداعى جىلدارى ەنتسيكلوپەديانىڭ ەلىمىزدىڭ وزگە ايماقتارىنا ارنالعان تومدارى جارىق كورمەك. جيناق بارلىعى 5 توم بولادى دەپ جوسپارلانعان.
- 2017 جىلى ءبىز جالپىۇلتتىق كيەلى نىسانداردى انىقتاۋمەن اينالىسساق, 2018 جىلى وڭىرلەردەگى قاسيەتتى جەرلەردىڭ ءتىزىمىن ناقتىلادىق. بۇل جۇمىس باستان-اياق جەرگىلىكتى ولكەتانۋشىلاردىڭ, ساراپشىلاردىڭ كومەگىمەن جۇرگىزىلدى. بۇل ىسكە بۇكىل قۇرالدارى دا اتسالىستى, ەل بولىپ جۇمىس ىستەدىك. وسى جەردە ايتا كەتەيىن, بۇل كيەلى جەرلەردى ءبىز ويلاپ تاپقان جوقپىز. بۇل – اتا-بابالارىمىز ەجەلدەن كيە تۇتىپ, قاستەرلەپ كەلگەن جەرلەرى. ارينە, كەيبىرى حالىق جادىنان وشە باستاعان, ءبىزدىڭ زەرتتەۋلەر ارقىلى ونداي جەرلەردىڭ ءبىرازىن انىقتاپ جاتىرمىز. قازاق تاريحىندا ەگەمەندىكتەن ايرىلىپ, ەزگىدە بولعان كەزەڭدەگى ولگەندى ءتىرىلتۋ, جوعالعاندى تابۋ ءبىزدىڭ موينىمىزعا وسى «قاسيەتتى قازاقستان» جوباسى ارقىلى ءتۇسىپ وتىر. كيەلى جەرلەر ءتىزىمىن تولىقتىرۋ جۇمىسى جالعاسا بەرەدى. ءتىپتى بۇگىنگى قازاقستان شەكاراسىنان تىس جەردە قالعان, بىراق ءار قازاق ءۇشىن قاستەرلى ورىنداردى دا ۇمىتپايمىز, - دەدى بەرىك ابدىعالي ۇلى ءوز سوزىندە.
قاسيەتتى قازاقستان» ولكەتانۋدى دامىتۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاننىڭ ءار وڭىرىندە قاسيەتتى جەرلەردى انىقتايتىن كوميسسيا قۇرىلعان. وسى ساراپشىلاردىڭ كومەگىمەن 2018 جىلى كيەلى جەرلەر تىزىمىنە جاڭادان 286 نىسان قوسىلىپتى. مۇنىڭ 129-ى – وڭىرلىك, 14-ءى – جالپىۇلتتىق نىسان. جالپىۇلتتىق نىساندار تىزىمىنە اقمولا وبلىسىنداعى «توعىز اۋليە» كەشەنى, كوكشەتاۋداعى اقان سەرى قورامسا ۇلى زيراتى, اقتوبە وڭىرىندەگى ابۋباكىر كەردەرى كەسەنەسى قوسىلعان.
فورۋمدا ەلىمىزدە ساكرالدى نىساندار تۋرالى جاڭا زاڭ دايىندالىپ جاتقاندىعى تۋرالى ايتىلدى. ول زاڭ كۇشىنە ەنگەن سوڭ كيەلى جەرلەر قايتادان تەكسەرۋدەن ءوتىپ, ارقايسىنىڭ تولقۇجاتى جاسالىپ, مەملەكەت قورعاۋىنا الىناتىن بولادى. بەرىك ابدىعالي ۇلى ءوز سوزىندە كيەلى نىسانداردى اباتتاندىرىپ, ەل-جۇرتتىڭ زيارات جاساۋىنا, تۋريستەردىڭ كەلۋىنە قولايلى جاعداي جاساپ وتىرعان ءوڭىر باسشىلارىنا العىس ايتتى. مىسالى, 2018 جىلى باتىس قازاقستان وبلىسىندا سارمات ەسكەرتكىشى – تاقساي حانشايىمىنا جانە اعارتۋشى عۇمار قاراشتىڭ باسىنا كەسەنە كوتەرىلدى.
فورۋم اياسىندا اتىراۋداعى سالتانات سارايىندا «باتىس جاۋھارلارى» كورمەسى اشىلدى. كورمەدە اقتوبە, ماڭعىستاۋ, باتىس قازاقستان جانە اتىراۋ وبلىستارىنىڭ قاسيەتتى ورىندارى كەڭىنەن تانىستىرىلدى.
ءىىى حالىقارالىق ولكەتانۋشىلار فورۋمىنىڭ قورىتىندى جيىنىندا 2018 جىلى «قاسيەتتى قازاقستان» ولكەتانۋ جوباسى اياسىندا اتقارىلعان كەڭ كولەمدى جۇمىستار جانە 2019 جىلعا جوسپارلانعان ءىس-شارالار بارىسى باياندالدى. فورۋمنان سوڭ ساراپتامالىق كەڭەس كوميسسياسىنىڭ وتىرىسى ءوتتى.
- ەلباسىنىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» باعدارلامالىق ماقالاسى بۇدان بۇرىن باستالعان «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعىتىنداعى جۇمىستارىمىزعا تىڭ سەرپىن بەرىپ, ەكىنشى تىنىسىن اشىپ, قازاق رۋحانياتىن تەرەڭدەتە ءتۇستى. وسى جەردە ولكەتانۋشىلاردىڭ قوسار ۇلەسى, موينىنا تۇسكەن جاۋاپكەرشىلىك وتە زور دەپ ويلايمىن. ويتكەنى جەرگىلىكتى تاريحي ورىنداردىڭ ءجاي-جاپسارىن, اڭىزى مەن اقيقاتىن ولكەتانۋشىدان ارتىق بىلەتىن ەشكىم جوق. جالپى, كۇنى بۇگىن ەلىمىزدە تىركەلگەن 25 مىڭداي ەسكەرتكىش بولسا, سونىڭ 11200-ءى – تاريحي-مادەني ەسكەرتكىش, 244-ءى – رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار ەسكەرتكىش, ون شاقتىسى يۋنەسكو تىزىمىندە. ارينە, تاريح قولدان جاسالمايدى, تاريح – بۇرىننان بار نارسە. بىراق ونىڭ زەرتتەلۋى ارقالاي. مىسالى, سوۆەت بيلىگى كەزىندە قادىر اقىن ايتقانداي, «وقۋلىعىمىز جۇپ-جۇقا بولدى». تەك تاۋەلسىزدىك جىلدارى عانا ەل تاريحىن تۇتاس باعامداۋعا كىرىستىك. ال پرەزيدەنتتىڭ سوڭعى ماقالاسى – تاريحىمىزدى تەرەڭنەن تارتۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ قولىمىزعا بەرىلگەن بلانش-كارتا بولدى. ءتىپتى تۇتاس تۇركى حالقىنىڭ تاريحىن بىرىزدەندىرۋ ماقساتىندا جوبالار باستالدى, - دەدى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى مادەنيەت جانە ونەر دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى ءابىل جولامان.
ءابىل تاۋفيق ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, مينيسترلىك تاراپىنان قولعا الىنعان كەشەندى جۇمىس – ەلىمىزدەگى رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار 12 قورىق كەشەندە كەلۋشىلەردىڭ بارلىق تالاپ-تىلەگىنەن شىعاتىن زاماناۋي ۆيزيت-ورتالىق قۇرىلىسىن سالۋ قۇلعا الىنعان. قازىردىڭ وزىندە ۇلىتاۋدا, وتىراردا جانە تاڭبالىدا مۇنداي قۇرىلىس قولعا الىنسا, تاياۋ ارادا, بوتاي كەشەنىندە, سارايشىق پەن بوزوق شاھارلارىندا دا دا باستالماق. مادەنيەت جانە ونەر دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى ايتقان تاعى ءبىر جاڭالىق - «قاسىم حان» اتتى فيلم تۇسىرىلەتىندىگى جونىندەگى حابار بولدى. ال قازاق حاندىعىنىڭ ءتۇرلى كەزەڭىن سۋرەتتەيتىن «التىن تاق» ءفيلمىنىڭ كورسەتىلىمى تاياۋ كۇندەرى بولماق.
اتىراۋداعى فورۋمعا گەرمانياداعى ميۋنحەن قازاق قوعامدىق قاۋىمداستىعىنىڭ مۇشەسى سۇلەيمەن شادكام, ۆەنگريا رەسپۋبليكاسىنداعى «بارىس» ماجار-قازاق قورى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, ەتۆوش لوراند اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمى وڭايشا ماندوكي, وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنداعى قازاق ۇلتتىق مادەني ورتالىعىنىڭ باسشىسى حيميا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى حامزا قالمۇراتوۆ, رەسەي فەدەراتسياسىنان سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىنداعى «اتامەكەن» قازاق ۇلتتىق مادەني ورتالىعىنىڭ وڭىرارالىق قوعامدىق ۇيىمىنىڭ پرەزيدەنتى سارسەنعالي قۇسپانوۆ, ومبى ايماقتىق ء«مولدىر» قازاق مادەنيەتى قوعامدىق كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى التىناي ءجۇنىسوۆا, قالماق رەسپۋبليكاسىنداعى رەسەي قازاقتارىنىڭ فەدەرالدىق ۇلتتىق-مادەني اۆتونومياسىنىڭ «جەرلەستەر» قوعامدىق ۇيىمىنىڭ توراعاسى قاتيموللا ىدىرىسوۆ جانە باسقالارى قاتىسقان بولاتىن. الىستان ات ارىتىپ كەلگەن مارتەبەلى مەيمانداردىڭ ءبارى دە اتاجۇرتتاعى تاريحتى تۇگەندەۋ جۇمىستارىنا كوڭىلى تولىپ, ەرەكشە سەزىمدەرىن ءبىلدىرىپ جاتتى.
- بۇگىنگى جيىن ولكەتانۋشىلار ءۇشىن وتە پايدالى بولدى. قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلگەن ارىپتەستەر ءبىر-بىرىمىزبەن تانىسىپ, تاجىريبە الماسىپ, جاڭا بەلەسكە كوتەرىلگەندەي بولدىق. شىن مانىندە ولكەتانۋشىلار – كاسىبي عىلىمنىڭ العى شەبىندە جۇرەتىن اۋەسقويلار عوي. ءوز ويىمشا ولاردى الپينيستەرگە كومەكتەسىپ, باعىتىن باعدارلاپ, جولىن سىزىپ, ولشەۋسىز كومەك كورسەتەتىن شەرپتەرگە ۇقساتامىن, - دەيدى ورال قالاسىنان كەلگەن جاڭگىر حان اتىنداعى مۋزەيدىڭ مەڭگەرۋشىسى نۇرجان تولەپوۆ.
بەرىك ابدىعالي ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, بولاشاقتا ولكەتانۋشىلارعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ, ولاردىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرىپ وتىرۋشى مەكەمە رەتىندە ءار ءوڭىردىڭ تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيلەرى بەلگىلەنبەك. سونداي-اق قازاق تاريحىنا قاتىستى شەتەل ارحيۆتەرىندە جاتقان قۇجاتتاردىڭ كوشىرمەسىن ەلگە جەتكىزۋ, قازىر قازاق تاريحشىلارى مەن ولكەتانۋشىلاردىڭ قولىندا جۇرگەن قۇجاتتاردىڭ كوشىرمەسىن ءبىر ورتالىققا جيناپ, بىرىڭعاي بازا جاساۋ ماسەلەسى دە ايتىلدى. ولكەتانۋشى ايبولات قۇرىمباەۆ ارحيۆتەردىڭ سەنبى-جەكسەنبى كۇندەرى قىزمەت كورسەتۋىن سۇراعان ۇسىنىسى كوپشىلىك تاراپىنان قولداۋ تاپتى. ويتكەنى ولكەتانۋشىلاردىڭ كوبى باسقا جۇمىسى, كاسىبى بار جاندار بولعاندىقتان, سۇيىكتى ىسىمەن اينالىسۋعا دەمالىس كۇندەرى عانا بوساي الادى. ال بۇل كۇندەرى ارحيۆ ەسىگى جابىق. فورۋمدا بۇدان باسقا دا تالاي ماسەلە كوتەرىلدى.
حالىقارالىق فورۋم ءوز جۇمىسىن كوتەرىڭكى كوڭىلمەن اياقتادى. ويتكەنى ۇزاق جىل وسى سالادا ەڭبەك ەتىپ, ولكە تاريحىن تۇگەندەۋگە ۇلەس قوسىپ جۇرگەن ءبىراز ادامعا «ۇزدىك ولكەتانۋشى» توسبەلگىسى تابىس ەتىلىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلىنىڭ قولى قويىلعان كۋالىككە يە بولدى. سالتاناتتى ءراسىم اتىراۋ ولكەسى ونەرپازدارىنىڭ اسەم ءان, ادەمى بيىمەن كومكەرىلىپ, كەش اجارىن اشا ءتۇستى.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى,
«Egemen Qazaqstan»
اتىراۋ
