19 اقپان, 2019

ءلاززات اتانعان ليديا

546 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

وسى ءبىر ايداي ءوڭدى, شىرايلى, ك ۇلىمدەگەن كوكشىل كوزدى كەلىنشەكپەن العاش كەزدەسىپ, تىلدەسكەنىم ءالى ەسىمدە. ەكىندىگە تاياۋ اۋىل سىرتىندا جايىلىپ جۇرگەن قويلارىمنان كوز جازىپ قالىپ, الاقتاپ توڭىرەككە كوز سالىپ تۇرعانمىن. اناداي جەردە جيىرما شاقتى قويدى قايىرىپ جۇرگەن ايەلدى كوزىم شالدى. جىلدامىراق باسىپ جاقىنداپ كەلىپ «نە ۆيدەلي چۋجيح وۆتسوۆ؟» دەگەنىمدە «جوق, اعا, بوتەن قويلار كوزىمە تۇسپەدى», دەپ سىپايى جاۋاپ بەردى. ورىس ايەلىنىڭ قازاقشا جاتىق سويلەگەنىنە اڭ-تاڭ قالدىم. جوپەلدەمەدە ءجون سۇراسۋدىڭ رەتىن تابا المادىم ءارى كۇن دە كەشكىرىپ بارا جاتقان-دى.

كەيىن بىرەر اپتا وتكەن سوڭ اۋىل سىرتىندا قوي جايىپ جۇر­گەن بەيتانىس جىگىتپەن جولىعىپ اماندىق-ساۋلىق ءبىلىسىپ, ءجون سۇرادىم. ەسىمىنىڭ جولاۋشىباي ەكەنىن, بۇل جاققا بەستاۋدان جاقىندا كوشىپ كەلگەنىن, مامان­دىعى مۇعالىم ەكەنىن ايتتى. كەيىن ءبىر كەزدەسكەندە اڭگىمەدەن اڭگىمە شىعىپ, ول كەلىنشەگى ورىس ەكەنىن, ءتورت بالاسى بارىن, اناسى قولىندا تۇراتىنىن ايتتى. سويتسەم انا جولى كەزدەستىرگەن ايەل وسى جىگىتتىڭ زايىبى ەكەن. وسىدان باستاپ كەزدەسكەن جەردە اماندىق-ساۋلىق سۇراسىپ, اڭگىمەمىز جاراسىپ كەتتى.

قىستا ەكەۋىن سو­عىمعا شا­قىردىم. جولداس­تا­رىم­مەن تانىسىپ ريزا بولىپ قالدى. «سىيعا – سىي, سىراعا – بال» دەگەن عوي, ناۋرىزدىڭ باس كەزىندە ولار دا ءبىزدى كورشىلەرىمەن قوسىپ شەكەگە شاقىردى. ءۇي ءىشى جيناقى, الاشا-كىلەمدەر, قۇراق كورپەلەر بولمە ءىشىن جايناتىپ-اق تۇر. استى جەردە وتىرىپ ىشتىك. اراق-شاراپ بولعان جوق. تاباقتى ال­عان سوڭ اس قايىرىلىپ, باتا جاسالدى. ءبىر ءسات ءۇنسىز قالدىق. وسى تۇستا ليديا (وزدەرى ءلاززات دەپ اتاي­دى) «ارۋاقتارعا قۇران وقى­ڭىز­دارشى» دەدى وتىنگەندەي بولىپ. ىقىلاس سۇرەسىنەن ءبىر اياتتى وقىپ, ارۋاقتارعا باعىشتادىق. ءۇي ءىشى ريزا بولىپ قالدى. اسىرەسە ءلاززات­تىڭ ءجۇزى جايناپ, ءبىر ۇلكەن مىندەت اتقارعانىنا ريزا بولعان­داي كەيىپ تانىتتى.

كراسنودار ولكەسىندە تۋىپ-وس­كەن ليديا قازاقستانعا اتا-اناسىمەن 60-جىلداردىڭ باس كەزىندە كەلىپتى. ول كەزدە 4-سى­نىپتا وقيدى ەكەن. اتا-انا­لارى ەڭبەكقور جاندار بولسا كەرەك. اكەسى باستاپقى كەزدە مەحانيزاتور بولىپ, كەيىن تراكتور-ەگىس بريگاداسىن باسقارعان. انا­­سى ساۋىنشى, اسپاز بولىپ ءتۇر­لى جۇ­مىس ىستەپتى. تۇرعان جەر­لەرىندە قازاقتارمەن ەتەنە ارا­­لاسىپ, سىي-قۇرمەتكە بو­لەنگەن. ليديا ەسەيگەندە مەكتەپتە مۇعالىم بولىپ جۇمىس ىستەيتىن جولاۋشىبايمەن تانىسىپ, ءسوز بايلاسادى.

وسى تۇستا اكە-شەشەسى ءدام-تۇزى كوتەرىلىپ ەلىنە قايتا كوشەتىن بولادى. ءبىرىن-ءبىرى ۇنا­تىپ قالعان ەكى جاس قيماي قوش­تاسىپ, ماحابباتقا ادال بولامىز, اماندىق بولسا كەلەسى جىلى ۇيلەنەمىز دەپ ۋاعدالاسادى. قىس­قى كانيكۋلدا جولاۋشىباي كراس­نودارعا دا بارىپ كەلەدى. اقى­رى اتا-اناسى ىشتەي ريزا بولا قويماسا دا كەلىسىپ, تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ, ونەگەلى وتباسى بولىڭدار دەپ باتالارىن بەرەدى.

بۇلاردىڭ شاڭىراق كوتەر­گەندەرىنە دە ەلۋ جىلعا جۋىق­تاپتى. اتا-ەنەنىڭ قولىندا بول­عان جىلدار جاس كەلىن ءۇشىن ءومىر مەكتەبى ىسپەتتى بولادى. ەنەسىنەن كوپ جايتتى ۇيرەنەدى. ۇلكەن كىسىلەردىڭ قاسى مەن قاباعىنا قا­راپ, سولاردىڭ كوڭىلىنەن شى­عۋعا تىرىسادى. ەرتە تۇرىپ, كەش جاتىپ, ءۇي شارۋاسىن دوڭ­گە­­لەنتىپ اكەتەدى. اعايىن-تۋىس, كورشى-كولەممەن ەتەنە ارالاسىپ, سىيلاسا ءبىلدى. سول جىلدىڭ اياعىندا تۇڭعىشتارى – قۋانىش دۇنيەگە كەلەدى. اتا-اجەنىڭ باۋى­رىندا بولعان بالانىڭ ءتىلى ەرتە شىعادى, بىلدىراقتاپ قازاقشا سويلەيدى, اناسى ورىسشا ايتسا كوزى جىپىلىقتاپ ەشتەڭە تۇسىن­بەيدى. 

– قازاق ءتىلىن ۇيرەتكەن تۇڭ­عىشىم عوي. قۋانىشىممەن بىرگە مەنىڭ دە قازاقشا ءتىلىم شىقتى. كورشى كەلىنشەكتەر دە مەنىڭ ءتىلدى تەزىرەك ۇيرەنۋىمە كومەك جاساپ باقتى. ءوزىم دە ءسۇيىپ قوسىلعان ەرىمنىڭ انا ءتىلىن ءبىلۋدى باستى مىندەتىم دەپ سانادىم. ەكى جىلدا ءتىلدى ءتاپ-ءتاۋىر مەڭگەردىم. قا­زاق­تىڭ سالت-ءداستۇر, ادەت-عۇرىپ­تا­رى­نا دا دەن قويىپ, كوپ جايتقا قا­نىق بولدىم, – دەپ ەسكە الادى ءوزى. 

بىردە جۇمىسقا بارا جاتىپ كوكتايعاقتا ليديا ماشينانىڭ استىنا ءتۇسىپ قالا جازدايدى. كەش­كىسىن ۇيىنە كەلگەن سوڭ جۇبايىنا بول­عان وقيعانى بايانداپ, مەن ءبىر جاعدايعا ۇشىراعاندا مەنى ورىس زيراتىنا اپارىپ جەرلەر مە ەدىڭ؟ مەنىڭ جانىم دا, ءتانىم دە قازاق, جۇرەگىم دە قازاق دەپ سوعادى عوي, دەپ ءوزىنىڭ ىشكى سىرىن جايىپ سالادى. سودان ولار اۋدان ورتالىعىنداعى مەشىتكە بارىپ, جۇما نامازىنا قاتىسۋشىلار الدىندا نەكەلەرىن قايتا قيعى­زىپ, ليديا مۇسىلماندىقتى قا­بىل­دايدى. وسىلايشا ءلاززات-ليديا ماڭدايىن ساجدەگە تيگىزىپ, اللا­نىڭ اق جولىنا ءتۇستى.

بۇگىندە جولاۋشىباي مەن ليديا ۇرپاقتارىنىڭ ورتاسىندا قوستاناي قالاسىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. بالالارى ەر جەتىپ, ارقايسىسى ءبىر-ءبىر ماماندىق يەسى اتانىپ, ءۇبىرلى-ءشۇبىرلى اۋلەتكە اينالدى. قۋانىشى كاسىپكەر بولسا, جالعاسى ءتىس دارىگەرى, فاري­داسىنىڭ ماماندىعى ەسەپشى, ال كەنجەلەرى جاننا قالاداعى ءبىر فيرمادا قىزمەت ىستەيدى. 
اللانىڭ بەرگەنىنە ۇنەمى شۇ­كىرشىلىك ەتەمىن. باسىمىز امان بولىپ, بالا-شاعانىڭ قى­زىق-قۋا­نىشىنا كەنەلتىپ, باقىت­تى عۇمىر كەشۋگە جازسىن, دەپ تى­لەيدى ءلاززات.

قاناپيا مىرزاعوجين,

قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى

سوڭعى جاڭالىقتار