بۇگىندە ەسىمى كوپشىلىككە تانىلىپ قالعان جاس سۋرەتشى, ءمۇسىنشى ايدوس ەسماعامبەتوۆ ون شاقتى جىل بۇرىن رەسپۋبليكالىق «نۇر استانا» جاستار اپتالىعىنىڭ تىلشىسىنە وسىلاي دەگەن ەدى.
ودان بەرى دە ون جىلعا جۋىقتاپتى. قازىرگى كۇنى ايدوس ەسماعامبەتوۆ ءبىراز شيراعان. تاجىريبە جيناقتاي باستاعان. العاشقى جىلدارى ەلباسى مەن ابىلاي حاننىڭ مۇسىندەرىن جاساعان ونىڭ بۇگىنگى كۇنى شەبەرحاناسىنىڭ تورىنەن داڭقتى سپورتشى, بوكسشى گەننادي گولوۆكيننىڭ ءمۇسىنى ورىن العان. ازىرگە اياقتاپ ۇلگەرمەپتى.
ايتپاقشى, ەلورداداعى ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىنىڭ ۇلتتىق اسكەري-پاتريوتتىق ورتالىعىندا كەيىپكەرىمىزدىڭ تاعى ءبىر جۇمىسى تۇر. بالاۋىزدان جاسالعان. ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى مەن ساعادات نۇرماعامبەتوۆتىڭ مۇسىندەرى ەلباسىنىڭ 1992 جىلعى مامىردا گەنەرال-پولكوۆنيكتى قورعانىس ءمينيسترى رەتىندە تاعايىنداۋ تۋرالى جارلىققا قول قويعان ءساتىن بەينەلەيدى.
كۇنى كەشە جاس مۇسىنشىمەن تاعى كەزدەستىك. «Astana musical» تەاترىندا جۇمىس ىستەيدى. اكتەرلەردىڭ بەت-الپەتىنە گريم جاساپ, ساحناعا دايىندايدى. سونداي-اق فوتو-ۆيدەوعا ءتۇسىرۋ ىسىمەن دە اينالىسادى. ودان قولى قالت ەتكەندە مۇسىندەر سومدايدى. بىزگە اتاقتى گەنا مەن باراك وبامانىڭ مۇسىندەرىن كورسەتتى. ايتەۋىر تىنىم تاپپايدى. ءوز ىسىنە شىن بەرىلگەن جان.
– مەنىڭ جۇمىستارىمنىڭ مادام تيۋسسوداعى فيگۋرالاردان وزىندىك ەرەكشەلىگى بار. ولار ءبىر كوماندا بولىپ جۇمىس ىستەيدى. سوسىن جوسپارلانعان ءمۇسىننىڭ يەسىن ارنايى شاقىرتادى. ال مەن, ءوزىڭىز كورگەندەي, جالعىز ءوزىم كىرىسەمىن. سول سياقتى كەيىپكەرىمدى تەك فوتوسى ارقىلى عانا ازىرلەپ شىعامىن. ءبىر ءمۇسىندى تولىق اياقتاۋ ءۇشىن شامامەن 4-5 ايدان ءبىر جىلعا دەيىنگى ۋاقىتىم كەتەدى. ءار تال شاشىن جەكە-جەكە ورنالاستىرىپ شىعامىن. توزىمدىلىكتى تالاپ ەتەتىن جۇمىس بۇل, – دەيدى ايدوس.
ەستەرىڭىزدە بولسا, بىلتىر كۇزدە گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنا ەنگەن ايگىلى ميۋزيكل «Notre Dame de Paris» ورتالىق ازيادا تۇڭعىش رەت قازاق ساحناسىندا قويىلعانى بەلگىلى. ر.كوچچانتە مەن ل.پلاموندون سىندى اۆتورلارىنىڭ داڭقىن اسپانعا كوتەرگەن تۋىندى استاناداعى بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا ساحنالانعان ەدى. سوندا اتاقتى تۋىندى كەيىپكەرلەرىنىڭ بەت الپەتىن اسەمدەپ, گريم ارقىلى وبرازدارىن جاساعان ايدوس ەسماعامبەتوۆ ەكەنىن بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلمەيدى.
اتى-ءجونى «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسىنا ەنگەن دارىندى سۋرەتشى بۇگىندە جىگەرلەنە تۇسكەندەي. ويىنا العان ءبىراز جوباسى بار ەكەنىن ايتتى. گيپەررەاليزم ونەرىن زەرتتەپ, وسى جانر بويىنشا تەر توگە بەرەتىنىن اڭعارتتى.
– نەگىزى, جۇرتشىلىق مەنىڭ ونەرىمدى ءالى دە بولسا دۇرىس تۇسىنە قويمايتىن شىعار دەپ ويلايمىن... – دەيدى ول.
– نەگە؟! – دەيمىز ءبىز. ول ءسال ويلانىپ:
– ايتپەسە ەلوردامىزدىڭ تورىنەن بىرەگەي مۋزەي اشىلىپ, وندا تاريحي تۇلعالارىمىز, حاندارىمىز بەن بيلەرىمىز, باتىر بابالارىمىزدىڭ الىپ تۇلعالى شىنايى مۇسىندەرى قاسقيىپ تۇرسا, قانداي كەرەمەت بولار ەدى, ءا؟ بۇل, مەنىڭشە, ەلىمىزگە كەلەتىن شەتەلدىك قوناقتاردىڭ دا زور قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرار ەدى. كىم بىلگەن, بالكىم, بۇل ارمانىم دا الداعى ۋاقىتتاردا ورىندالاتىن شىعار, – دەدى.
بۇدان كەيىن ءوزىن بيىك شىڭعا جەتەلەي باستاعان ونەرگە قالاي كەلگەنىن اڭگىمەلەدى.
– سۋرەت سالۋعا بالا كۇنىمنەن ىنتىق بولدىم. اكەم دە سۋرەت سالىپ, مۇسىندەر جاسايدى. ال انام كەستە توقيدى. كەستەسى ينەمەن ەمەس, قىلقالاممەن سالعانداي اسەر بەرەدى. ارقالىق قالاسىنا قاراستى اشۋتاستى اۋىلىنىڭ تۋماسىمىن. كاسىبي ءبىلىمىمدى ى.التىنسارين اتىنداعى ارقالىق مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋىندا «بەينەلەۋ ونەرى مەن سىزۋ» ماماندىعى بويىنشا الدىم.
شىنىمدى ايتسام, بۇرىن-سوڭدى سيليكوننان ءمۇسىن جاساۋ ويىمدا بولعان جوق. دەگەنمەن, قولعا الىنعان سوڭ, ورتا جولدان تاستاپ كەتپەي, ءارى قاراي ىزدەنىپ, وسى ونەردى دامىتا بەرسەم دەگەن ماقساتىم بار. شاكىرتتەر تاربيەلەپ, ەرەكشە ءمۇسىن سومداۋ تەك ەۋروپالىقتاردىڭ عانا ەمەس, قازاقتىڭ دا قولىنان كەلەتىنىن دالەلدەگىم كەلەدى, – دەدى ول.
– «كينو سالاسىنا بەت بۇرىپ, قورقىنىشتى فيلم كەيىپكەرلەرىنە گريم جاساپ, قۇبىجىقتاردىڭ ءتۇر-ءتۇرىن اينىتپاي جاساپ بەرەر ەدىم» دەپ ايتىپ ەدىڭ كەزىندە...
– ءيا, ەسىمدە. ءدال سولاي جاسادىم دا. ەسىڭدە بولسا, 2013 جىلى استانادا ماسالار جايىندا «ولگەندەرمەن سەلفي» اتتى قورقىنىشتى فيلم ءتۇسىرىلدى. سونداعى كەيىپكەرلەردىڭ ءتۇر-تۇلعالارىن جاساپ شىعاردىم. كينونى كورگەندەر جىلى پىكىرلەرىن ايتىپ ءجۇر. مىسالى, فيلمدە مەن ادامنىڭ ۇرەيىن ۇشىراتىن اكريلدى تىستەر جاسادىم. بۇگىندە كوپتەگەن ءتىس ەمحاناسى قولدانىپ جۇرگەن ماتەريالدار مەندە دە بار. جاس ادامدى لەزدە «قارتايتىپ» جىبەرە الامىن (كۇلەدى). مەنىڭشە, وتاندىق فيلمدەرىمىزگە وسى باعىت جەتىسپەيتىن سەكىلدى...
ايدوس مۇسىنگە قاجەتتى ماتەريالداردى اقش-تان ارنايى الدىرتادى. ونىڭ قۇنى دا اجەپتاۋىر. ازىرشە ءوز ونەرىنە ءوزى دەمەۋشى. وعان قاجەتتى قاراجاتتى سالعان كارتيناسىن ساتىپ, الادى. ول ءۇشىن وكىنبەيدى.
– قازىر ەكى باعىت بويىنشا جۇمىس ىستەپ ءجۇرمىن: ءوزىم قىزمەت ەتەتىن تەاتر ارتىستەرى مەن كينوفيلم اكتەرلەرىنە گريم جاسايمىن. سول سەكىلدى ادامدارعا پروتەز جاسايمىن, ول بۇگىندە مەديتسينادا قولدانىلىپ ءجۇر, – دەيدى ايدوس.
مەملەكەت باسشىسى «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىم» جوباسى ارقىلى ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە تۇراتىن ءتۇرلى جاستاعى ازاماتتاردىڭ جەتىستىكتەرىنە نازار اۋدارۋدى ۇسىنعانى بەلگىلى. تالانتتى ازاماتتاردىڭ ءومىربايانىن ۇلگى ەتۋ ارقىلى جاستاردى تاربيەلەۋدە بۇل جوبانىڭ ماڭىزى ەرەكشە ەكەنى دە انىق.
جەتىستىك دەمەكشى, ايدوس ەسماعامبەتوۆ كوز مايىن تاۋىسىپ ىستەگەن ەڭبەكتەرىن ەشكىمگە بۇلدامايدى. قايتا ەڭبەكتەنگەن سايىن تىنىسى اشىلىپ, شابىت پايدا بولاتىنىن, جىگەرىن جاني تۇسەتىنىن ايتادى.
عانيبەت عالىمبەك ۇلى,
«Egemen Qazaqstan»
