28 ءساۋىر، 2012

ساردار. قولباسشى. ازامات

337 رەت كورسەتىلدى

ساردار. قولباسشى. ازامات

سەنبى، 28 ءساۋىر 2012 1:22

ەرى ەلى ءۇشىن قىزمەت ەتەتىن، ەلى ەرىن ارداق تۇتاتىن زامان، شىن مانىندە، ەگەمەندىك ال­عان­نان كەيىن ورنادى. سونىڭ ناقتى كورىنى­سىندەي تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا نەبىر جايساڭ جىگىتتەر ەرەن ەڭبە­گىمەن ەرەكشەلەندى. سولار­دىڭ قاتارىندا ەلىمىز تاۋەلسىزدىك الىسىمەن قۇرىلعان قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ، باسقا دا اسكەرلەر مەن اسكەري قۇرىلىمداردىڭ قالىپ­تاسۋى مەن دامۋىنا ۇلەس قوسقان ساردارلار قاتا­رىندا گەنەرال-لەيتەنانت بولات جاناساەۆ تا تۇر دەسەك، ارتىق ايتقاندىق ەمەس. قارۋلى كۇشتەردىڭ 20 جىلدىعى قارسا­ڭىندا ءبىز بولات باقىتجان ۇلىنىڭ عۇ­مىر­لىق تاڭداۋى مەن باقىتىنا اينالعان تاعدىردىڭ سىيى ىسپەتتەس بولعان اسكەري قىزمەتى، ءجۇرىپ وتكەن جولى، قالدىرعان ءىزى، ونەگەسى مەن ەڭبەگى تۋرالى وي بولىسكەن ەدىك.

 

سەنبى، 28 ءساۋىر 2012 1:22

ەرى ەلى ءۇشىن قىزمەت ەتەتىن، ەلى ەرىن ارداق تۇتاتىن زامان، شىن مانىندە، ەگەمەندىك ال­عان­نان كەيىن ورنادى. سونىڭ ناقتى كورىنى­سىندەي تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا نەبىر جايساڭ جىگىتتەر ەرەن ەڭبە­گىمەن ەرەكشەلەندى. سولار­دىڭ قاتارىندا ەلىمىز تاۋەلسىزدىك الىسىمەن قۇرىلعان قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ، باسقا دا اسكەرلەر مەن اسكەري قۇرىلىمداردىڭ قالىپ­تاسۋى مەن دامۋىنا ۇلەس قوسقان ساردارلار قاتا­رىندا گەنەرال-لەيتەنانت بولات جاناساەۆ تا تۇر دەسەك، ارتىق ايتقاندىق ەمەس. قارۋلى كۇشتەردىڭ 20 جىلدىعى قارسا­ڭىندا ءبىز بولات باقىتجان ۇلىنىڭ عۇ­مىر­لىق تاڭداۋى مەن باقىتىنا اينالعان تاعدىردىڭ سىيى ىسپەتتەس بولعان اسكەري قىزمەتى، ءجۇرىپ وتكەن جولى، قالدىرعان ءىزى، ونەگەسى مەن ەڭبەگى تۋرالى وي بولىسكەن ەدىك.

– بولات باقىتجان ۇلى، سوناۋ بالاڭ جىگىت شاعى­ڭىزدا ي.كونەۆ اتىنداعى الماتى جو­عارى جالپى­اسكەري ۋچي­لي­ششەسىنە وقۋعا تۇسكەندە سول كەز­دەگى ەل باسشىسى دىنمۇحامەد قوناەۆ وقۋ ورنىنا كەلگەن ەكەن. سوندا ءسىز ديمەكەڭنىڭ الدىندا ءسوز سويلەۋ قۇرمەتىنە يە بولىپسىز. سول ءبىر ءساتتى ەسكە ءتۇسىرىپ كورىڭىزشى.

– ول كەزدە باسشىنىڭ الدىندا قازاقشا سويلەيتىن كۋرسانت تابۋ قيىن ەدى. سودان كوپشىلىك اراسىنان مەنى تاڭ­دادى. اسكەري وقىتۋ­شىلار­دىڭ جازىپ بەرگەن «جالىندى» سوزدەرىن جاتتاپ، كۇندىز-ءتۇنى دايىندالدىم. كوپتەن كۇتكەن كۇن دە كەلىپ، مىنبەرگە كوتەرىلگەندە جاتتاعان سوزدەردىڭ ءبارى دالادا قالدى. دەگەنمەن، ايتەۋىر ەل قورعاۋ ءۇشىن وقىپ جاتىرمىز دەگەنگە ساياتىن سوزدەر ءتىل ۇشىنا ورالدى.

مىنبەردەن قالاي تۇسكەنىم، جيىننىڭ نەمەن بىتكەنى ەسىمدە جوق. ءبىر كەزدەرى «ۋچيليششە باستىقتارى دەرەۋ كەلسىن دەپ جاتىر» دەگەن حابار جەتتى.

ۋچيليششەنىڭ باس كورپۋسى الدىندا وقۋ ورنىنىڭ گەنەرالدارى د.ا.قوناەۆتى ورتاعا الىپ، سۋرەتكە تۇسكەلى تۇر ەكەن. مەنى كورگەن ديمەكەڭ: «ەل قورعايمىن دەپ وقىپ جاتقان كۋرسانت بەرى كەل، بولايىن دەپ تۇرعان بالا وسىنداي بولۋى كەرەك»، دەپ قاسىنا شاقىر­دى. ۇلكەن جۇرەكتى، قامقور كوڭىلمەن ايتقان ديمەكەڭنىڭ وسى ءبىر اۋىز باتالىق تىلەگى اكە سوزىندەي قاتتى اسەر ەتتى. جاقسى وقۋىما جاڭا سەرپىن بەردى. ديمەكەڭمەن بىرگە تۇسكەن سول سۋرەت وتباسىلىق البومىمدا بويتۇ­مار­­داي ءالى كۇنگە ساقتاۋلى تۇر.

– ەلىمىز تاۋەلسىزدىك الاتىن تۇستا ىشكى اسكەردىڭ اسكەري ءبولىمىن باسقارىپ ءجۇرىپ جوعارعى كەڭەستىڭ دەپۋتاتى بولىپ ساي­لاندىڭىز. ەلباسى قاتىسۋىمەن وتكەن ءبىر ماجىلىستە قارۋلى كۇشتەردىڭ سول كەز­دەگى جاي-كۇيى مەن جاراقتالۋ دەڭگەيىن، ۇلتتىق كادرلارمەن جيناقتالۋ ماسەلە­لەرىن ورتاعا سالعان ەكەنسىز.

– ءيا، ەلدىڭ قورعانىسى مەن قاۋىپسىزدىگى سالاسىنداعى قانداي ماسەلەنى دە نازاردان تىس قالدىرمايتىن ەلباسى سوندا مەنىڭ پىكىرىمدى قولدايتىنىن ايتىپ، بۇل جونىندە جوعارعى كەڭەس پەن ۇكىمەت شەشەتىن مىندەت­تەردى اتاپ كورسەتتى. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى قۇرىلىمدارى ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ۇسىنىسىمەن، تىكەلەي قا­تىسۋىمەن قۇرىلدى. 1992 جىلدىڭ 10 قاڭ­تارىندا ىشكى اسكەرلەر جانە سول جىلدىڭ 7 مامىرىندا قارۋلى كۇشتەر تۋرالى جار­لىققا قول قويىلدى. نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى جوعارعى كەڭەس دەپۋتاتتارىمەن ءجيى كەز­دەسىپ، وسى قۇرىلىمدار تۋرالى زاڭ­نامالىق قۇجاتتار مەن اسكە­ريلەردىڭ الەۋمەتتىك جاعداي­لا­رىن جەڭىلدىكتەرمەن قامتۋ ءما­سەلەلەرىن دە ۇنەمى باقىلاپ وتىردى.

كوپ ۇزاماي 1992 جىلدىڭ 3 شىلدەسىندە مەن جوعارعى كە­ڭەستىڭ كەزەكتى وتىرىسىندا ۇلت­­تىق قاۋىپ­سىزدىك جانە قور­عانىس جونىندەگى كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولىپ سايلاندىم.

ەكى جىلداي ۋاقىت ىشىندە جو­عار­عى كەڭەس ەلباسىنىڭ ۇسى­­نىسىمەن بىرقاتار ما­ڭىز­دى زاڭ­داردى قابىلدادى. ءبىر عانا قاۋىپسىزدىك سالاسىندا ءىش­كى ءاس­كەرلەر تۋرالى، قورعا­نىس تۋرالى، جالپى اسكەري مىندەتتىلىك پەن ءاس­كەري قىزمەت، اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ زەينەت­كەرلىك قامتاماسىز ەتىلۋى جانە باسقا دا ءاس­كەريلەرگە قاجەتتى زاڭدار قابىلدانىپ، ءتا­ۋەلسىز ەل اسكە­رىنىڭ قۇرىلۋى مەن قالىپ­تاسۋىنا جول اشىپ بەردى. 1994 جىلدىڭ ناۋرىزىندا وتكەن جو­عار­عى كەڭەستىڭ ون ءۇشىنشى شاقىرىلعان سايلاۋىندا قايتادان دەپۋتات بولىپ سايلاندىم.

ال 1994 جىلعى 21 قىركۇيەك كۇنى پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ قاتىسقان ءماجىلىس ءوتتى. ءماجىلىس بىتكەن سوڭ ەلباسى شاقىرىپ الىپ، ىشكى اسكەردىڭ قولباسشىسى ەتىپ تاعايىنداۋ ويى بار ەكەنىن ايتتى. سول جىلى جەلتوقسان ايىندا ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن ماعان جوعا­رى اسكەري اتاق – گەنەرال-مايور شەنى بەرىلدى.

– ىشكى اسكەردەگى قىزمەتتى وسىلاي جا­ۋاپكەرشىلىكپەن اتقارۋىڭىزعا وراي 2001 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا ەلباسىنىڭ جار­لىعىمەن رەسپۋبليكالىق ۇلاننىڭ قول­باس­شىسى بولىپ تاعايىندالۋىڭىز دا ۇلكەن جەتىستىك ەدى.

– ءيا. 2001 جىلدىڭ 10 شىلدەسىندە، مەن مۇندا كەلگەننەن كەيىن 4 اي وتكەن سوڭ ەلباسى رەسپۋبليكالىق ۇلانعا كەلىپ، ەكى ءبولىم­شەگە جا­ۋىن­گەرلىك تۋ تاپسىراتىن بولدى. جان-جاقتى دايىندالدىق. ەلباسى ءبولىم­شەلەردىڭ جەكە قۇرامى ورنالاسقان جايلاردى، ەمدەلۋ ورىندارىن جانە جاتتىعۋ الاڭ­دارىن ارالاپ كوردى. جاڭادان العان جاتتىعۋ تەحنيكالارى مەن قارۋ-جاراقتاردىڭ سىنا­عىن بايقادى. «وقۋ-جاتتىعۋعا جاعداي جا­سال­عان ەكەن، الەۋ­مەتتىك-تۇرمىستىق جايلاردى جاقسارتۋ ءۇشىن قانداي قولداۋ كەرەك؟»، – دەگەن ەلباسى سۇرا­عىنا: «جاس اسكەري وتبا­سىلارعا ارنالعان شا­عىن جاتاقحانا بولسا جاقسى بولار ەدى، بىراق اۋماعىمىز تارلاۋ بولعاسىن، مۇمكىن بولماي تۇر»، دەپ جاۋاپ بەرگەنمىن. سول ارادا بىرگە جۇرگەن استانا قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى فاريد گاليموۆكە بىردەن تاپسىرما بەرىلدى.

كوپ ۇزاماي ۇلاندىقتار ءۇشىن ۇلكەن كازارما مەن شاعىن جاتاقحانانىڭ قۇرىلىسى باستالىپ، ساتىمەن ءبىتتى.

– سەنىم ۇدەسىنەن شىعۋ قاشان دا ابىرويلى ءىس. ەلباسى ءسىزدىڭ رەسپۋبليكالىق ۇلانعا سىڭىرگەن ەڭبەگىڭىزدى جوعارى باعا­لادى. دەگەنمەن، ىشكى اسكەرگە قايتا ورا­لۋىڭىزدىڭ سىرى نەدە ەدى؟

– ونى ەلباسىنىڭ سوزىمەن ايتساق، 2002 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا شاقىرىپ العان پرەزيدەنت: «ۇلاننىڭ الدىنا قويعان ءمىن­دەت­تەردى ناعىز قولباسشىعا ساي ورىنداپ شىق­تىڭ. ەندى ءوزىڭ جاقسى بىلەتىن ىشكى اسكەرلەرگە جاڭا مىندەتتەر جۇكتەگەلى وتىرمىن سون­دىق­تان ىشكى اسكەرگە قولباسشى ەتىپ تاعايىنداۋ تۋرالى شەشىم قابىل­دادىم»، دەدى.

سودان جوعارعى باس قولباسشىنىڭ بۇي­رىعىن بۇلجىتپاي ورىنداۋعا كىرىستىك. ىشكى ىستەر مينيسترلىگى مەن ىشكى اسكەردە قولعا الىنعان رەفورمانىڭ ناتيجەسىندە اسكەردىڭ جاۋىنگەرلىك ازىرلىگى، تەحنيكالىق جانە تىلدىق قامتاماسىز ەتىلۋى جاقسى جولعا قويىلدى. 2003 جىلدىڭ مامىرىندا ەلباسى جارلىعىمەن ءىى-دارەجەلى «داڭق» وردە­نىمەن ماراپاتتالدىم. 2003 جىلدىڭ كۇزىن­دە پرەزيدەنت قارۋلى كۇشتەردىڭ «شىعىس» ءوڭىر­لىك قولباسشىلىعىنىڭ تىزگىنىن ۇستات­تى. حا­لىقارالىق دەڭگەيدەگى وقۋ-جاتتىعۋ­لار، ءوڭىر­­گە لايىق وڭتايلى قۇرىلىم­دار­دىڭ جا­ۋىنگەرلىك ازىرلىگىن دامىتۋ، جاڭا قارۋ-جا­راق تەحنيكالارىن سىناقتان وتكىزۋ، مۇنىڭ ءبارى قارۋلى كۇشتەرىمىزدى نىعاي­تۋعا ارنال­عان باعىتتار ەكەنى انىق. وسى ىستەردىڭ با­سى-قاسىندا ءجۇرىپ، جۇكتەلگەن تاپسىرمالاردى بۇل جولى دا ابىرويمەن ورىنداپ شىقتىق.

– بۇدان كەيىن دە كوپتەگەن قىزمەت ءتىز­گىنى سىزگە سەنىم ارتىلىپ بەرىلگەنىن بىلە­مىز.

– ءيا، 2004 جىلدىڭ قاراشا ايىندا جاڭا­دان قۇرىلعان توتەنشە جاعدايلار مي­نيس­ترىنىڭ ورىنباسارلىعىنا تاعايىن­دال­دىم. كەنەتتەن بولاتىن تابيعات اپاتىنا قار­سى تۇرۋ، ونىڭ زارداپتارىمەن كۇرەسۋ، قيىن­دىققا ۇشىراعان تۇرعىندارعا دەر كەزىندە قول ۇشىن سوزۋ شىن مانىندە ناعىز اسكە­ريلەردىڭ قولىنان كەلەتىن شارۋا.

ارادا ەكى جىل وتكەن سوڭ پرەزيدەنت قور­عانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ەتىپ تاعايىنداۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. بۇ­عان دەيىن بىرنەشە قولباسشىلىق، لاۋازىمداردى، توتەنشە جاعدايلار مينيس­ترى­نىڭ ورىن­باسارى بولىپ قىزمەت اتقارعانى­مەن بۇل شىنىندا دا كۇتپەگەن ۇسىنىس ەدى. ءسويتىپ، ەلباسى تاپسىرعان بۇل مىندەتتى دە ويداعىداي ورىنداپ 2007 جىلدىڭ 7 مامىرىندا ماعان پرەزيدەنت جارلىعىمەن گەنەرال-لەيتەنانت شەنى بەرىلدى.

– بولات باقىتجان ۇلى، جوعارىدا اتال­عان قىزمەتتەرىڭىزدە تالاي ۇلى تۇل­عالارمەن كەزدەسكەنىڭىز انىق. سونداي ەس­تەن كەتپەس كەزدەسۋلەردىڭ ءبىرى تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز.

– رەسپۋبليكالىق ۇلاننىڭ قولباسشىسى بولىپ جۇرگەندە قازاقستانعا كەلگەن ريم پاپاسى يوانن پاۆەل II-ءنى قارسى الۋ ءراسىمى بولدى. سونداي-اق ءۇندىستان پرەزيدەنتى شانكار دايال شارم جانە اقش-تىڭ ينديانا شتاتىنان سايلانعان سەناتورى ريچارد لۋگارمەن بولعان كەزدەسۋلەر دە ءوز الدىنا بولەك اڭگىمە. قازاقستاننىڭ توتەنشە جاع­دايلار ۆيتسە-ءمينيسترى بولىپ تۇرعاندا رەسەيدىڭ سول كەزدەگى توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى س.شويگۋمەن جۇزدەسۋ دە ەستە قالدى. اسكەريلەرگە كەلىپ وتانسۇيگىشتىك جانە پاتريوتتىق تاقىرىپتا اڭگىمە ايتقان حالىق قاھارمانى جەزتاڭداي ءانشى ر.باع­لانوۆا، اتاقتى سپورتشى ۆ.فەتيسوۆ ءجا­نە باسقا دا ەلگە تانىمال ادامدارمەن كەزدەسۋلەر دە جۇرتشىلىق ايتا جۇرەتىن جىلى جۇزدەسۋلەر بولعانى ءسوزسىز.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

اڭگىمەلەسكەن الەكساندر تاسبولاتوۆ.

سوڭعى جاڭالىقتار

تەڭىز تۇيسىگى

ونەر • كەشە

اڭشىلىق – اسىل ونەر

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار