ساردار. قولباسشى. ازامات
سەنبى, 28 ءساۋىر 2012 1:22
ەرى ەلى ءۇشىن قىزمەت ەتەتىن, ەلى ەرىن ارداق تۇتاتىن زامان, شىن مانىندە, ەگەمەندىك العاننان كەيىن ورنادى. سونىڭ ناقتى كورىنىسىندەي تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا نەبىر جايساڭ جىگىتتەر ەرەن ەڭبەگىمەن ەرەكشەلەندى. سولاردىڭ قاتارىندا ەلىمىز تاۋەلسىزدىك الىسىمەن قۇرىلعان قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ, باسقا دا اسكەرلەر مەن اسكەري قۇرىلىمداردىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنا ۇلەس قوسقان ساردارلار قاتارىندا گەنەرال-لەيتەنانت بولات جاناساەۆ تا تۇر دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. قارۋلى كۇشتەردىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا ءبىز بولات باقىتجان ۇلىنىڭ عۇمىرلىق تاڭداۋى مەن باقىتىنا اينالعان تاعدىردىڭ سىيى ىسپەتتەس بولعان اسكەري قىزمەتى, ءجۇرىپ وتكەن جولى, قالدىرعان ءىزى, ونەگەسى مەن ەڭبەگى تۋرالى وي بولىسكەن ەدىك.
سەنبى, 28 ءساۋىر 2012 1:22
ەرى ەلى ءۇشىن قىزمەت ەتەتىن, ەلى ەرىن ارداق تۇتاتىن زامان, شىن مانىندە, ەگەمەندىك العاننان كەيىن ورنادى. سونىڭ ناقتى كورىنىسىندەي تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا نەبىر جايساڭ جىگىتتەر ەرەن ەڭبەگىمەن ەرەكشەلەندى. سولاردىڭ قاتارىندا ەلىمىز تاۋەلسىزدىك الىسىمەن قۇرىلعان قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ, باسقا دا اسكەرلەر مەن اسكەري قۇرىلىمداردىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنا ۇلەس قوسقان ساردارلار قاتارىندا گەنەرال-لەيتەنانت بولات جاناساەۆ تا تۇر دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. قارۋلى كۇشتەردىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا ءبىز بولات باقىتجان ۇلىنىڭ عۇمىرلىق تاڭداۋى مەن باقىتىنا اينالعان تاعدىردىڭ سىيى ىسپەتتەس بولعان اسكەري قىزمەتى, ءجۇرىپ وتكەن جولى, قالدىرعان ءىزى, ونەگەسى مەن ەڭبەگى تۋرالى وي بولىسكەن ەدىك.
– بولات باقىتجان ۇلى, سوناۋ بالاڭ جىگىت شاعىڭىزدا ي.كونەۆ اتىنداعى الماتى جوعارى جالپىاسكەري ۋچيليششەسىنە وقۋعا تۇسكەندە سول كەزدەگى ەل باسشىسى دىنمۇحامەد قوناەۆ وقۋ ورنىنا كەلگەن ەكەن. سوندا ءسىز ديمەكەڭنىڭ الدىندا ءسوز سويلەۋ قۇرمەتىنە يە بولىپسىز. سول ءبىر ءساتتى ەسكە ءتۇسىرىپ كورىڭىزشى.
– ول كەزدە باسشىنىڭ الدىندا قازاقشا سويلەيتىن كۋرسانت تابۋ قيىن ەدى. سودان كوپشىلىك اراسىنان مەنى تاڭدادى. اسكەري وقىتۋشىلاردىڭ جازىپ بەرگەن «جالىندى» سوزدەرىن جاتتاپ, كۇندىز-ءتۇنى دايىندالدىم. كوپتەن كۇتكەن كۇن دە كەلىپ, مىنبەرگە كوتەرىلگەندە جاتتاعان سوزدەردىڭ ءبارى دالادا قالدى. دەگەنمەن, ايتەۋىر ەل قورعاۋ ءۇشىن وقىپ جاتىرمىز دەگەنگە ساياتىن سوزدەر ءتىل ۇشىنا ورالدى.
مىنبەردەن قالاي تۇسكەنىم, جيىننىڭ نەمەن بىتكەنى ەسىمدە جوق. ءبىر كەزدەرى «ۋچيليششە باستىقتارى دەرەۋ كەلسىن دەپ جاتىر» دەگەن حابار جەتتى.
ۋچيليششەنىڭ باس كورپۋسى الدىندا وقۋ ورنىنىڭ گەنەرالدارى د.ا.قوناەۆتى ورتاعا الىپ, سۋرەتكە تۇسكەلى تۇر ەكەن. مەنى كورگەن ديمەكەڭ: «ەل قورعايمىن دەپ وقىپ جاتقان كۋرسانت بەرى كەل, بولايىن دەپ تۇرعان بالا وسىنداي بولۋى كەرەك», دەپ قاسىنا شاقىردى. ۇلكەن جۇرەكتى, قامقور كوڭىلمەن ايتقان ديمەكەڭنىڭ وسى ءبىر اۋىز باتالىق تىلەگى اكە سوزىندەي قاتتى اسەر ەتتى. جاقسى وقۋىما جاڭا سەرپىن بەردى. ديمەكەڭمەن بىرگە تۇسكەن سول سۋرەت وتباسىلىق البومىمدا بويتۇمارداي ءالى كۇنگە ساقتاۋلى تۇر.
– ەلىمىز تاۋەلسىزدىك الاتىن تۇستا ىشكى اسكەردىڭ اسكەري ءبولىمىن باسقارىپ ءجۇرىپ جوعارعى كەڭەستىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلاندىڭىز. ەلباسى قاتىسۋىمەن وتكەن ءبىر ماجىلىستە قارۋلى كۇشتەردىڭ سول كەزدەگى جاي-كۇيى مەن جاراقتالۋ دەڭگەيىن, ۇلتتىق كادرلارمەن جيناقتالۋ ماسەلەلەرىن ورتاعا سالعان ەكەنسىز.
– ءيا, ەلدىڭ قورعانىسى مەن قاۋىپسىزدىگى سالاسىنداعى قانداي ماسەلەنى دە نازاردان تىس قالدىرمايتىن ەلباسى سوندا مەنىڭ پىكىرىمدى قولدايتىنىن ايتىپ, بۇل جونىندە جوعارعى كەڭەس پەن ۇكىمەت شەشەتىن مىندەتتەردى اتاپ كورسەتتى. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى قۇرىلىمدارى ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ۇسىنىسىمەن, تىكەلەي قاتىسۋىمەن قۇرىلدى. 1992 جىلدىڭ 10 قاڭتارىندا ىشكى اسكەرلەر جانە سول جىلدىڭ 7 مامىرىندا قارۋلى كۇشتەر تۋرالى جارلىققا قول قويىلدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جوعارعى كەڭەس دەپۋتاتتارىمەن ءجيى كەزدەسىپ, وسى قۇرىلىمدار تۋرالى زاڭنامالىق قۇجاتتار مەن اسكەريلەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايلارىن جەڭىلدىكتەرمەن قامتۋ ءماسەلەلەرىن دە ۇنەمى باقىلاپ وتىردى.
كوپ ۇزاماي 1992 جىلدىڭ 3 شىلدەسىندە مەن جوعارعى كەڭەستىڭ كەزەكتى وتىرىسىندا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك جانە قورعانىس جونىندەگى كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولىپ سايلاندىم.
ەكى جىلداي ۋاقىت ىشىندە جوعارعى كەڭەس ەلباسىنىڭ ۇسىنىسىمەن بىرقاتار ماڭىزدى زاڭداردى قابىلدادى. ءبىر عانا قاۋىپسىزدىك سالاسىندا ءىشكى ءاسكەرلەر تۋرالى, قورعانىس تۋرالى, جالپى اسكەري مىندەتتىلىك پەن ءاسكەري قىزمەت, اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ زەينەتكەرلىك قامتاماسىز ەتىلۋى جانە باسقا دا ءاسكەريلەرگە قاجەتتى زاڭدار قابىلدانىپ, ءتاۋەلسىز ەل اسكەرىنىڭ قۇرىلۋى مەن قالىپتاسۋىنا جول اشىپ بەردى. 1994 جىلدىڭ ناۋرىزىندا وتكەن جوعارعى كەڭەستىڭ ون ءۇشىنشى شاقىرىلعان سايلاۋىندا قايتادان دەپۋتات بولىپ سايلاندىم.
ال 1994 جىلعى 21 قىركۇيەك كۇنى پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ قاتىسقان ءماجىلىس ءوتتى. ءماجىلىس بىتكەن سوڭ ەلباسى شاقىرىپ الىپ, ىشكى اسكەردىڭ قولباسشىسى ەتىپ تاعايىنداۋ ويى بار ەكەنىن ايتتى. سول جىلى جەلتوقسان ايىندا ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن ماعان جوعارى اسكەري اتاق – گەنەرال-مايور شەنى بەرىلدى.
– ىشكى اسكەردەگى قىزمەتتى وسىلاي جاۋاپكەرشىلىكپەن اتقارۋىڭىزعا وراي 2001 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن رەسپۋبليكالىق ۇلاننىڭ قولباسشىسى بولىپ تاعايىندالۋىڭىز دا ۇلكەن جەتىستىك ەدى.
– ءيا. 2001 جىلدىڭ 10 شىلدەسىندە, مەن مۇندا كەلگەننەن كەيىن 4 اي وتكەن سوڭ ەلباسى رەسپۋبليكالىق ۇلانعا كەلىپ, ەكى ءبولىمشەگە جاۋىنگەرلىك تۋ تاپسىراتىن بولدى. جان-جاقتى دايىندالدىق. ەلباسى ءبولىمشەلەردىڭ جەكە قۇرامى ورنالاسقان جايلاردى, ەمدەلۋ ورىندارىن جانە جاتتىعۋ الاڭدارىن ارالاپ كوردى. جاڭادان العان جاتتىعۋ تەحنيكالارى مەن قارۋ-جاراقتاردىڭ سىناعىن بايقادى. «وقۋ-جاتتىعۋعا جاعداي جاسالعان ەكەن, الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جايلاردى جاقسارتۋ ءۇشىن قانداي قولداۋ كەرەك؟», – دەگەن ەلباسى سۇراعىنا: «جاس اسكەري وتباسىلارعا ارنالعان شاعىن جاتاقحانا بولسا جاقسى بولار ەدى, بىراق اۋماعىمىز تارلاۋ بولعاسىن, مۇمكىن بولماي تۇر», دەپ جاۋاپ بەرگەنمىن. سول ارادا بىرگە جۇرگەن استانا قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى فاريد گاليموۆكە بىردەن تاپسىرما بەرىلدى.
كوپ ۇزاماي ۇلاندىقتار ءۇشىن ۇلكەن كازارما مەن شاعىن جاتاقحانانىڭ قۇرىلىسى باستالىپ, ساتىمەن ءبىتتى.
– سەنىم ۇدەسىنەن شىعۋ قاشان دا ابىرويلى ءىس. ەلباسى ءسىزدىڭ رەسپۋبليكالىق ۇلانعا سىڭىرگەن ەڭبەگىڭىزدى جوعارى باعالادى. دەگەنمەن, ىشكى اسكەرگە قايتا ورالۋىڭىزدىڭ سىرى نەدە ەدى؟
– ونى ەلباسىنىڭ سوزىمەن ايتساق, 2002 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا شاقىرىپ العان پرەزيدەنت: «ۇلاننىڭ الدىنا قويعان ءمىندەتتەردى ناعىز قولباسشىعا ساي ورىنداپ شىقتىڭ. ەندى ءوزىڭ جاقسى بىلەتىن ىشكى اسكەرلەرگە جاڭا مىندەتتەر جۇكتەگەلى وتىرمىن سوندىقتان ىشكى اسكەرگە قولباسشى ەتىپ تاعايىنداۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىم», دەدى.
سودان جوعارعى باس قولباسشىنىڭ بۇيرىعىن بۇلجىتپاي ورىنداۋعا كىرىستىك. ىشكى ىستەر مينيسترلىگى مەن ىشكى اسكەردە قولعا الىنعان رەفورمانىڭ ناتيجەسىندە اسكەردىڭ جاۋىنگەرلىك ازىرلىگى, تەحنيكالىق جانە تىلدىق قامتاماسىز ەتىلۋى جاقسى جولعا قويىلدى. 2003 جىلدىڭ مامىرىندا ەلباسى جارلىعىمەن ءىى-دارەجەلى «داڭق» وردەنىمەن ماراپاتتالدىم. 2003 جىلدىڭ كۇزىندە پرەزيدەنت قارۋلى كۇشتەردىڭ «شىعىس» ءوڭىرلىك قولباسشىلىعىنىڭ تىزگىنىن ۇستاتتى. حالىقارالىق دەڭگەيدەگى وقۋ-جاتتىعۋلار, ءوڭىرگە لايىق وڭتايلى قۇرىلىمداردىڭ جاۋىنگەرلىك ازىرلىگىن دامىتۋ, جاڭا قارۋ-جاراق تەحنيكالارىن سىناقتان وتكىزۋ, مۇنىڭ ءبارى قارۋلى كۇشتەرىمىزدى نىعايتۋعا ارنالعان باعىتتار ەكەنى انىق. وسى ىستەردىڭ باسى-قاسىندا ءجۇرىپ, جۇكتەلگەن تاپسىرمالاردى بۇل جولى دا ابىرويمەن ورىنداپ شىقتىق.
– بۇدان كەيىن دە كوپتەگەن قىزمەت ءتىزگىنى سىزگە سەنىم ارتىلىپ بەرىلگەنىن بىلەمىز.
– ءيا, 2004 جىلدىڭ قاراشا ايىندا جاڭادان قۇرىلعان توتەنشە جاعدايلار مينيسترىنىڭ ورىنباسارلىعىنا تاعايىندالدىم. كەنەتتەن بولاتىن تابيعات اپاتىنا قارسى تۇرۋ, ونىڭ زارداپتارىمەن كۇرەسۋ, قيىندىققا ۇشىراعان تۇرعىندارعا دەر كەزىندە قول ۇشىن سوزۋ شىن مانىندە ناعىز اسكەريلەردىڭ قولىنان كەلەتىن شارۋا.
ارادا ەكى جىل وتكەن سوڭ پرەزيدەنت قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ەتىپ تاعايىنداۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. بۇعان دەيىن بىرنەشە قولباسشىلىق, لاۋازىمداردى, توتەنشە جاعدايلار مينيسترىنىڭ ورىنباسارى بولىپ قىزمەت اتقارعانىمەن بۇل شىنىندا دا كۇتپەگەن ۇسىنىس ەدى. ءسويتىپ, ەلباسى تاپسىرعان بۇل مىندەتتى دە ويداعىداي ورىنداپ 2007 جىلدىڭ 7 مامىرىندا ماعان پرەزيدەنت جارلىعىمەن گەنەرال-لەيتەنانت شەنى بەرىلدى.
– بولات باقىتجان ۇلى, جوعارىدا اتالعان قىزمەتتەرىڭىزدە تالاي ۇلى تۇلعالارمەن كەزدەسكەنىڭىز انىق. سونداي ەستەن كەتپەس كەزدەسۋلەردىڭ ءبىرى تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز.
– رەسپۋبليكالىق ۇلاننىڭ قولباسشىسى بولىپ جۇرگەندە قازاقستانعا كەلگەن ريم پاپاسى يوانن پاۆەل II-ءنى قارسى الۋ ءراسىمى بولدى. سونداي-اق ءۇندىستان پرەزيدەنتى شانكار دايال شارم جانە اقش-تىڭ ينديانا شتاتىنان سايلانعان سەناتورى ريچارد لۋگارمەن بولعان كەزدەسۋلەر دە ءوز الدىنا بولەك اڭگىمە. قازاقستاننىڭ توتەنشە جاعدايلار ۆيتسە-ءمينيسترى بولىپ تۇرعاندا رەسەيدىڭ سول كەزدەگى توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى س.شويگۋمەن جۇزدەسۋ دە ەستە قالدى. اسكەريلەرگە كەلىپ وتانسۇيگىشتىك جانە پاتريوتتىق تاقىرىپتا اڭگىمە ايتقان حالىق قاھارمانى جەزتاڭداي ءانشى ر.باعلانوۆا, اتاقتى سپورتشى ۆ.فەتيسوۆ ءجانە باسقا دا ەلگە تانىمال ادامدارمەن كەزدەسۋلەر دە جۇرتشىلىق ايتا جۇرەتىن جىلى جۇزدەسۋلەر بولعانى ءسوزسىز.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن الەكساندر تاسبولاتوۆ.
