تاتۋلىق تامىرى تەرەڭدە
جەكسەنبى, 16 جەلتوقسان 2012 7:23
قازاقستان بارشامىزدىڭ ورتاق وتانىمىز. شارتتى تۇردە ءار ءتۇرلى ۇلت پەن ۇلىستار وكىلدەرى بولىپ بولىنسەك تە, ءبىزدىڭ بارشامىزدىڭ باسىمىزدى قوساتىن ءبىر قۇندىلىق بولسا, ول تۋعان ەلگە دەگەن ماحابباتىمىز. سول ەلىمىز بەن جەرىمىزگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك بارشامىزدى ورتاق ماقساتقا جۇمىلدىرا تۇسەدى.
ەلباسى ءوز جولداۋلارىندا وسى ۇلتارالىق تاتۋلىق ماسەلەسىن ۇنەمى كوتەرىپ كەلەدى. بۇل تىم شەتىن ءارى نازىك ماسەلە. وعان ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ وتىرعانى دا سوندىقتان. قازىرگى تاڭدا قازاقستاندىق قوعامدا «ءبىز – قازاقستاندىقتارمىز!» دەگەن تۇسىنىكتى قالىپتاستىرا وتىرىپ, ەلىن سۇيۋگە جانە جەرىن قادىرلەۋگە باعىتتالعان كوپتەگەن شارالار جۇزەگە اسىپ جاتىر. باستى ماقسات – بارلىعىمىز بىرىگىپ, قازاقستاندى مىعىم دا الەۋەتتى مەملەكەت مارتەبەسىنە كوتەرۋگە اتسالىسۋ.
جەكسەنبى, 16 جەلتوقسان 2012 7:23
قازاقستان بارشامىزدىڭ ورتاق وتانىمىز. شارتتى تۇردە ءار ءتۇرلى ۇلت پەن ۇلىستار وكىلدەرى بولىپ بولىنسەك تە, ءبىزدىڭ بارشامىزدىڭ باسىمىزدى قوساتىن ءبىر قۇندىلىق بولسا, ول تۋعان ەلگە دەگەن ماحابباتىمىز. سول ەلىمىز بەن جەرىمىزگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك بارشامىزدى ورتاق ماقساتقا جۇمىلدىرا تۇسەدى.
ەلباسى ءوز جولداۋلارىندا وسى ۇلتارالىق تاتۋلىق ماسەلەسىن ۇنەمى كوتەرىپ كەلەدى. بۇل تىم شەتىن ءارى نازىك ماسەلە. وعان ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ وتىرعانى دا سوندىقتان. قازىرگى تاڭدا قازاقستاندىق قوعامدا «ءبىز – قازاقستاندىقتارمىز!» دەگەن تۇسىنىكتى قالىپتاستىرا وتىرىپ, ەلىن سۇيۋگە جانە جەرىن قادىرلەۋگە باعىتتالعان كوپتەگەن شارالار جۇزەگە اسىپ جاتىر. باستى ماقسات – بارلىعىمىز بىرىگىپ, قازاقستاندى مىعىم دا الەۋەتتى مەملەكەت مارتەبەسىنە كوتەرۋگە اتسالىسۋ.
ارينە, ەڭ باستى قۇندىلىعىمىز بۇل جەردە قازاقستان حالقىنىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن قۇرمەتى مەن سىيلاستىعى. سونداي-اق ازاماتتارىمىز ءبىر-ءبىرىنىڭ تاعدىرىنا نەمقۇرايلى قاراماي, قايتا قولۇشىن بەرىپ, قولداۋ ءبىلدىرىپ جاتسا, بۇل – ۇلكەن جەتىستىك. ماتەريالدىق يگىلىكتەردەن گورى مورالدىق قۇندىلىقتارىمىز باسىم بولىپ, اعا ۇرپاقتىڭ تاجىريبەسىن الا بىلسەك, سوندا عانا ءبىز ءبىر-ءبىرىمىزدى قادىرلەي دە, ساقتاي دا الامىز. ەگەر دە ءبىرلىگىمىز شەڭبەردەي مىعىم بولسا, وندا ەشبىر سىرتقى قاۋىپتەر سول ءوزىمىز ورناتقان شەبىمىزدى بۇزا الماسى انىق.
تاۋەلسىزدىگىمىزدى العان 21 جىلدىڭ ىشىندە ءوز تاعدىرىن تاريحي وتانىمەن بايلانىستىراتىندار كەتىپ, مۇندا تەك قازاقستاندى ءوز ەلىم دەپ سانايتىندار قالدى. ەلىمىزدە قوعامعا پايدامدى تيگىزەمىن دەگەندەرگە بارلىق جاعداي جاسالعان. ولاي بولسا, ءاربىر قازاقستاندىق ءوز جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنىپ, قوعام يگىلىگى ءۇشىن جۇمىس ىستەۋى ءتيىس دەپ بىلەمىن. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ «قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرتىلۋى: جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام» باعدارلامالىق ماقالاسىندا بۇل ماسەلە كورىنىس تاپقان. سوندىقتان دا, بارلىعى ادامنىڭ وزىنە بايلانىستى. ال ادام ءۇشىن قوعامدى بىرىكتىرەتىن جايت – مورالدىق قۇندىلىقتار مەن داستۇرلەر ۇندەستىگى. رۋحانيلىق يدەياسى تاربيەلىك نەمەسە پاتريوتتىققا شاقىراتىن شارالار ارقىلى نىعايارى بەلگىلى.
ادام باس تارتا المايتىن ماتەريالدىق قۇندىلىقتار بولادى, الايدا, سانانىڭ ازىعى رۋحاني قۇندىلىقتار ەكەنىن قاپەردەن شىعارماعان ءجون. ارينە, ول بويىنداعى تابيعي قۋات ارقىلى قوعامدا ءوزىڭدى جاقسى ۇستاۋعا ۇمتىلدىرادى. ەلىمىزدى وسى تۇرعىدان الار بولساق, مۇندا تاتۋلىق پەن كەلىسىم ستراتەگيالىق باعىت رەتىندە قاراستىرىلىپ وتىرىلعانى ايقىن. قازاق جەرىندە 130-عا تارتا ەتنوس پەن 800 ەتنومادەني بىرلەستىك بار بولسا, ولار ەتنوسارالىق توزىمدىلىكتىڭ قازاقستاندىق مودەلىن قالىپتاستىردى دەۋگە تولىق نەگىز بار. مۇنداي مودەلدە مادەنيەتتەردى جۇمىلدىرۋشى پرينتسيپ جاتىر. مەملەكەت تاراپىنان مادەنيەتتەردىڭ ارتۇرلىلىگىن ساقتاۋ مەن دامىتۋ ماقساتىندا ەتنوستىق تىلدەر مەن مادەنيەتتەردى قولداۋ جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى.
ەلىمىزدە ۋكراين, ۇيعىر, ءتاجىك جانە وزبەك تىلدەرىندە وقىتاتىن 88 مەكتەپ جۇمىس ىستەۋدە. سونىمەن قاتار, 108 مەكتەپتە 22 ەتنوستىڭ ءتىلى جەكە ءپان رەتىندە وقىتىلارىن دا ايتا كەتۋ كەرەك. بۇدان باسقا وزگە دە 30 ەتنوس تىلدەرىن وقىتاتىن 195 ارنايى لينگۆيستيكالىق ورتالىق اشىلعان. بۇگىنگى تاڭدا ورىس, وزبەك, ۇيعىر, كارىس جانە نەمىس تەاترلارى جۇمىس ىستەۋدە. تاعى ءبىر ەرەكشە ايتا كەتەرلىگى, 11 تىلدە 35 ەتنوستىق باسىلىم شىعارىلىپ, 7 تىلدە تەلەحابارلار جانە 8 تىلدە راديوحابارلار تاراتىلسا, مەملەكەت تاراپىنان قارجىلاندىرۋ 75 پايىزعا دەيىن جەتەدى. بارلىعى دا وزدەرىنىڭ سايتتارىن اشىپ العان جانە باسىلىمداردىڭ جالپى تارالىمى 80 مىڭعا جەتەدى.
ەڭ باستى شارت, ەلىمىز اۋماعىندا مادەنيەتتەر مەن تىلدەردى جاڭعىرتا وتىرىپ, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى ساقتاۋ جانە تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ بولىپ تابىلادى. پوليەتنوستىق حالىق ءبىر-ءبىرىنىڭ رۋحاني قۇندىلىقتارىن قۇرمەتتەۋ مەن ءوزارا سىيلاستىق نەگىزىندە جۇمىلا ءتۇسكەندىگىن كورەمىز. بارلىق ەتنوستىق توپتاردىڭ مۇددەلەرى قازاقستان حالقىنىڭ اسسامبلەياسى ارقىلى جۇزەگە اسىپ وتىر. مەملەكەت پەن ەتنوستاردىڭ ءوزارا ىقپالداستىعى ەتنومادەني ءبىرلەستىكتەر ارقىلى ناتيجەلى ءجۇرگىزىلەدى. اۆتورى ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ بولىپ تابىلاتىن ەتنوسارالىق قاتىناستار مەن مادەنيەتارالىق ۇنقاتىسۋ فورمۋلاسىندا بىرلىككە كوپتۇرلىلىك ارقىلى جەتۋ قاعيداسى ساقتالۋدا. مۇنداي ساياساتتىڭ ەڭ باستى ناتيجەسى – ۇلتتىڭ جەتىستىگى مەن باعاسى جوق بايلىعى, حالىقتىڭ بىرلىگى مەن الەۋەتى, تۇراقتىلىعى مەن بەيبىتشىلىگى.
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءرولى ەرەكشە ەكەندىگىن دە نىعارلاپ ايتا كەتكەن ءجون. بۇل رەتتە بارلىق ەتنوس وكىلدەرى مەملەكەتپەن بىرگە ازاماتتىق سايكەستىكتى قۇرۋ ۇدەرىسىنە تولىققاندى سۋبەكت رەتىندە ارالاسۋى ورىندى بولماق. مۇنىڭ بارلىعى دا قازاقستاندى جاڭعىرتۋ مىندەتتەرىنە سايكەس ەلدىڭ جەدەل الەۋەتىن ارتتىرۋ مىندەتتەرىنە جاۋاپ بەرە الادى. قازىرگى كەزدە قازاقستاندىق ەتنوسارالىق مودەل بىرنەشە نەگىزگى قۇرامداس بولىكتەردى قامتىپ وتىر. بىرىنشىدەن, ازاماتتاردىڭ ءسايكەستىگى نەگىزىندە قوعامدى جۇمىلدىرۋ. ەكىنشىدەن, ازاماتتاردىڭ ەتنوستىق جانە وزگە دە ەرەكشەلىكتەرىنە قاراماي, بارلىعىنا ورتاق جاعداي جاساۋدى كەپىلدەندىرۋ. ارينە, بۇل جەردەگى باستى ماسەلە ازاماتتىق قوعامدى جۇمىلدىرۋ ءۇشىن پاتريوتتىققا تاربيەلەۋ جانە رۋحاني جاعدايدى قالىپتاستىرۋدا بولسا كەرەك. قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 19-بابى 2-تارماعىندا اركىم ءوزىنىڭ انا ءتىلى مەن مادەنيەتىن پايدالانىپ, شىعارماشىلىق پەن وقىتۋ, تاربيەلەۋ, قاتىناس ءتىلىن ەركىن تاڭداي الارى جازىلعان. بىرىكتىرەتىن پرينتسيپ ينتەگراتسيا بولسا, ال بايلانىستىراتىن تىزبەكتەر رەتىندە مەملەكەتتىك ءتىلدى, رۋحاني قۇندىلىقتاردى جانە ءاربىر ەتنوستىڭ ءداستۇرى مەن سالتىن ەرەكشە اتاۋعا بولادى.
مەملەكەتتىك ءتىل, سونىمەن قوسا, مەملەكەتتەگى حالىققا قاتىستىلىعىن ايعاقتايتىن ادامنىڭ ازاماتتىقتى تاڭداۋىنىڭ نەگىزى. بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەتتىك ءتىل ءوزىنىڭ جەكە باسەكەگە قابىلەتتىگى مەن الەۋمەتتىك جەدەلدىگى فاكتورىن ساقتاي كەلە, ەلدىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىنە تولىققاندى قاتىسۋ, ادامنىڭ ساياسي جانە ازاماتتىق قۇقىعىن جۇزەگە اسىرۋ كەپىلىنە اينالدى.
ەلىمىزدىڭ اتا زاڭىنىڭ 7-بابى 3-تارماقشاسىندا مەملەكەت قازاقستان حالقىنىڭ ءتىلىن وقىتۋ جانە دامىتۋ ءۇشىن بارلىق جاعدايدى جاسايدى دەپ كورسەتىلگەن. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ تا ەلىمىزدىڭ ەڭ ءبىر قۇندىلىعى مەن ارتىقشىلىعى رەتىندە كوپۇلتتىلىق, كوپتىلدىلىك جانە ۇلتارالىق تاتۋلىق دەپ ايتقان-دى. ءيا, كونستيتۋتسيانىڭ بۇل نورمالارىن ەشكىم دە بۇزباۋى ءتيىس. بۇل ءتىل بارشانى ءبىرىكتىرەتىن, جاستاردى جاقىنداستىراتىن تاتۋلىق تىلىنە اينالۋعا ءتيىس.
بىرلىك – باعا جەتپەس باستى بايلىعىمىز. تۇراقتىلىق – ءبىزدىڭ تاتۋلىعىمىز بەرىك بولۋى ءۇشىن تابان تىرەيتىن تۇعىرىمىز. رۋحاني قۇندىلىقتار ول جاسامپازدىق پەن قايىرىمدىلىقتى كورسەتەتىن ادام ساناسىنىڭ مىقتى جاڭعىرتۋشى قۇرالى بولىپ تابىلادى. ءاربىر ەتنوستىڭ ءداستۇرى مەن سالتى – بۇل قۇندىلىقتار جۇيەسىنىڭ ىرگەتاسىن قالايتىن رۋحاني مادەنيەتتىڭ تۋى ءۇشىن جاعداي جاساۋ. مۇنىڭ بارلىعى دا قازاقستاندى جاڭعىرتۋ مىندەتتەرىنە جاۋاپ بەرەتىن ەلدىڭ جەدەلدەتۋ الەۋەتىن ايتارلىقتاي ارتتىرا تۇسەدى.
جاقىندا وتكەن ءبىر كونفەرەنتسيا بارىسىندا قارار قابىلدانىپ, ول بويىنشا جارىق, جىلۋ, ماحاببات جانە ادىلەتتىلىك حالىقتىق ءومىردىڭ ءاربىر سالاسىنا جەتكىزەتىندەي جاعدايلار قاراستىرىلدى. سول سياقتى ءبىز دە بىرىگە وتىرىپ, قازاقستاندىق قوعامدا ىڭعايلى ءومىر ءسۇرۋىمىز ءۇشىن جۇمىلا ءبىلۋىمىز قاجەت. سوندا عانا ءبىر-بىرىمىزگە دەگەن سەنىم مەن باۋىرلاستىق ارتا تۇسەدى.
زۋحرا ساياپوۆا,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى.
