• 25 جەلتوقسان, 2012

ساپالى عۇمىر كەپىلى

600 رەت

كورسەتىلدى

18 مين

وقۋ ءۇشىن

Egemen Qazaqstan

ساپالى عۇمىر كەپىلى

سەيسەنبى, 25 جەلتوقسان 2012 7:19

ادامزات بالاسى وزگە تىرشىلىك يەلەرىنەن – ءوز يگىلىگى ءۇشىن قىزمەت ەتىپ, جاقسى ءومىر سۇرۋىنە مۇرىندىق بولارلىق قۇندىلىقتاردى يگەرۋىمەن ەرەكشەلەنەدى. بولەكشە جاراتىلىس, ايرىقشا تالانت, اسقان شەبەرلىك – اللانىڭ ادام بالاسىنا ەنشىلەپ بەرگەن باعا جەتپەس تارتۋى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ادامزاتتىڭ جاراتىلۋىمەن گۇلدەنگەن جۇمىر جەردە بۇگىندە بارلىق سۇراققا جاۋاپ بار, بارلىق جۇمباقتىڭ شەشىمى دايىن. ادامداردىڭ عىلىمعا تۇرەن سالۋى – جاڭا تەحنولوگيالار زامانىن تۋدىردى. قازىرگى بەساسپاپ تەحنولوگيا – كەز كەلگەن اجەتىڭىزگە جاراپ تۇر. اينالىپ كەلگەندە وسىنىڭ بارلىعى – قوزعالىستىڭ, ىلگەرى جىلجۋدىڭ ىقپالىمەن مۇمكىن بولعان دۇنيەلەر ەدى. بۇگىنگى ۇرپاق ماتەريالدىق قاجەتتىلىكتەردىڭ كەز كەلگەنىن وڭاي وتەي الادى. سۇرانىسقا قاراي ۇسىنىستىڭ دا ەسەبىن ارتتىرار – ءوندىرىستىڭ دە ۇلەس سالماعى جوعارىلاپ كەلەدى. قىسقاسى, ەڭبەك ەتسەڭىز, قاراجاتىڭىز بولسا – جانىڭىزعا جايلى دۇنيەنىڭ ءبارىن ساتىپ الا الاسىز. ال, دەنساۋلىقتى قالپىنا كەلتىرەتىن مۇمكىندىكتەر شىن مانىسىنە كەلگەندە وتە از. سەبەبى, ادام اعزاسى تىم نازىك جاراتىلىس. وعان اقاۋ كەلتىرۋ وڭاي بولعانمەن, سول اۋرۋلاردان ايىعۋ قيىننىڭ قيىنى. سوندىقتان دا بۇكىل ادامزات اعزانى ساۋ قالپىندا ساقتاۋعا ۇمتىلۋ ۇستىندە. دامىعان ەلدەردە ادامدار دەنساۋلىعىنا عۇمىرىنىڭ ۇشتەن ەكى بولىگىن ارنايدى ەكەن. بۇل رەتتە ولار دۇرىس تاماقتانۋ, دۇرىس تىنىعۋ, بەلسەندى دەمالىس ۇيىمداستىرۋ, تابيعات اياسىندا ۋاقىت وتكىزۋ جانە سپورتپەن شۇعىلدانۋ شارالارىن ۇدايى جۇرگىزىپ وتىراتىنى بەلگىلى. وسىلاردىڭ جاندارىنا سەرىك بولىپ كەتكەنى سونشالىق ولار ءتاننىڭ ساۋلىعى مەن سىر سىمباتىن تۇزەۋگە ارنالعان مۇمكىندىكتەردى – كۇندەلىكتى جۇزەگە اسىرۋعا داعدىلانىپ كەتكەندەي. ال ءبىزدىڭ قوعامدا قالاي؟ ادامدار ءوزىن-ءوزى قولعا الىپ جاتىر ما؟ ەرتەڭى ءۇشىن نە جاساپ جاتىر؟ دەمالىس كۇندەرى مەن بوس ۋاقىتتارىن قالاي وتكىزەدى؟ وسى سۇراقتاردى نەگىز ەتكەن جەدەل ساۋالنامالار ناتيجەسىندە حالىقتىڭ باسىم كوپشىلىگى بوس ۋاقىتتارىن قوسىمشا قاراجات تابۋعا جۇمسايتىندىعى, ودان قالا بەردى, وزىنە دە, قوعامعا دا پايداسىز ىستەرمەن اينالىسۋعا, تەلەديدار تاماشالاۋعا ارنايتىنى انىقتالدى. ارينە, ادامزات ءۇشىن ماتەريالدىق قۇندىلىقتاردىڭ ءرولى ايرىقشا بولار, دەگەنمەن, ۋاقىتتى ۇنەمدى ءارى رەتىمەن پايدالانار بولسا, جۇمىسىنا دا, كۇندەلىكتى دەنساۋلىق كۇتىمى مەن تىنىعۋعا دا ۋاقىت تابۋعا بولارى ءسوزسىز. مۇنى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى ماماندارى مەن جانتانۋشىلار دا راستاپ وتىر.

بەلسەندى دەمالىس, بۇقارالىق سپورت
جانىڭىزعا جايلىلىق سىيلاۋ ءۇشىن جىلىنا ءبىر كەلەتىن دەمالىستى سارىلا كۇتۋدىڭ قاجەتى شامالى. ادامنىڭ يگىلىگى ءۇشىن جاراتىلعان جەر مەن كوك, اۋا مەن تابيعات – جانعا داۋا بولارلىق تىلسىمى بار دۇنيەلەر. جۇمىس كۇنىڭىز اياقتالىسىمەن, جاياۋلاتىپ ۇيىڭىزگە بەت الساڭىز, وسىنىڭ ءوزى ۇلكەن دەمالىس ەمەس پە؟ تۋعان جەردىڭ اۋاسىنان ەركىن تىنىستاۋدان باستاڭىز دەمالىستى. ال, دەمالىستىڭ بەلسەندى تۇرلەرى سانالىپ جۇرگەن تابيعات اياسىنا شىعۋ, جاياۋ ەكسكۋرسيالار, تەڭىزگە, كولگە بارۋ, قايىقپەن, سۋ كولىكتەرىمەن سەرۋەنگە شىعۋ, اڭ-قۇستار مەن بالىق اۋلاۋ, ءجۇزۋ, كونكي, شاڭعى, ۆەلوسيپەد تەبۋ, تاۋعا شىعۋ, ەكزوتيكالىق جانە تاريحي-مادەني ورىندارعا ساپار شەگۋ, وسىلاردىڭ قاي-قايسىسى دا ءومىرىڭىزدى باسقا ارناعا بۇرۋعا ىقپال ەتەدى.
قازاقستان – جۇماق مەكەن. مۇندا جىلدىڭ ءتورت مەزگىلىنە دە ساي كەلەتىن دەمالىس ورىندارى مىڭداپ سانالادى. ءوزىمىز تۇرعاي, وزگە ەلدەن كەلگەن ءتۋريستىڭ باسىن شىر اينالدىرار تابيعاتىمىز بار. تاريحي-مادەني قۇندىلىعىمىز قانشاما؟! مۇنان ءبولەك قازىر حالىققا ارنالعان دەمالىس ورىندارى كوپتەپ بوي كوتەرۋدە. قالا بەردى بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋعا ارنالعان كەشەندەر دە قازىر اۋىل-اۋدانداردا تۇرعىزىلىپ جاتىر. ماسەلەن, كوكشەتاۋ قالاسىنا قاراستى زەرەندى اۋدانىندا اشىلعان دەنەشىنىقتىرۋ جانە ساۋىقتىرۋ كەشەنىندە جانعا قاجەتتىنىڭ ءبارى دە بار. بارلىق قىزمەت بالالار ءۇشىن تەگىن. ادام كىرسە شىققىسىز كەشەندە ۆولەيبول, باسكەتبول, فۋتبول جانە جاتتىعۋ الاڭدارى, تەننيس ۇستەلدەرى, باسسەين, ت.ب. سپورت ءۇيىرمەلەرىنە قاجەتتىنىڭ ءبارى بار.
ەلىمىزدە 30 مىڭنان استام سپورت نىسانى بار ەكەن. مەملەكەت حالىقتى بۇقارالىق سپورتقا تارتۋعا بارىنشا كۇش سالۋدا. بۇل رەتتە سپورتتى دامىتۋدىڭ قوزعاۋشى تىرەگى بولىپ تابىلاتىن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازالاردىڭ كوبەيىپ كەلە جاتقاندىعى بايقالادى. سوڭعى ەكى جىلدىڭ كورسەتكىشتەرىن سالىستىرار بولساق, سپورتتىق نىسانداردىڭ جىل سايىن 2-3 مىڭ بىرلىككە ارتىپ وتىرعانىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. بۇل رەتتە اۋىلدىق جەرلەردى قامتۋعا دا كوپ كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى. بيىل جىل سوڭىنا دەيىن مەملەكەت قارجىسىنا اۋىلدىق جەرلەردە 936 سپورتتىق عيمارات قۇرىلىسى اياقتالادى دەپ جوسپارلانۋدا. وسى تۇستا ايتپاي كەتپەۋگە بولمايتىن ءبىر فاكت جانە بار. قازىرگى كۇنى قوعامدا بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ جولعا قويىلۋىمەن جانە دە جەكە مەنشىك يەلەرىنىڭ ىقىلاسىنا وراي سپورتتىق كەشەندەر سالۋ ءىسى قارقىن الا باستاعان. بۇگىنگى ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, جىل سايىن بوي كوتەرەتىن دەنەشىنىقتىرۋ جانە سپورت نىساندارىنىڭ 30-40 پايىزى وسى جەكە مەنشىك تاراپىنان سالىنادى ەكەن. مىنە, وسى يگىلىكتىڭ بارلىعى اينالىپ كەلگەندە حالىقتىڭ سپورتقا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرىپ, سپورت ارقىلى ۇلت ساۋلىعىنا قول جەتكىزۋ ءۇشىن قاجەت بولىپ وتىرعان دۇنيەلەر. قازىرگى سالىنىپ جاتقان كەشەندەردىڭ ىشكى جابدىقتالۋى قانداي دەسەڭىزشى؟! زالداردىڭ, الاڭداردىڭ ەۋروپالىق ستاندارتقا لايىقتالىپ سالىنعانىن ايتپاعاننىڭ وزىندە, جەكە گيگيەنانى ساقتاۋعا ارنالعان بولمەلەردەگى جاعداي, كەپتىرىنۋگە ارنالعان بولمەلەردىڭ ءوزى – «الدىڭا اس قويدىم, ەكى قولىڭدى بوس قويدىمنىڭ» كەبىنە كەلەدى. دەمەك, قازاق بۇقاراسىن سپورتقا تارتۋعا مەملەكەتىمىزدە تولىق جاعداي جاسالعان دەپ ايتۋعا نەگىز جوق ەمەس. سپورتتىق تەحنيكالىق-ماتەريالدىق بازا ءبىز اتاپ وتكەن كورسەتكىشتەرمەن شەكتەلىپ قالماق ەمەس, جىلدىق بيۋدجەت, سپورت جانە تۋريزمدى دامىتۋ باعدارلامالارىنا ساي جوسپارلى تۇردە سالىناتىن مىڭداعان نىساننىڭ جوباسى بار ءالى. بۇل – حالىقتىڭ ىشىندە بۇيىعىپ جاتقان سپورتقا دەگەن ىقىلاستى اقىرى ءبىر وياتارى ءسوزسىز.
وتباسى – شاعىن ءبىر مەملەكەت. ەگەر مەملەكەتتە ءبىر سالا اقساپ جاتسا – سول قوعامنىڭ مۇشەسى رەتىندە ءسىزدىڭ جانىڭىزعا باتا ما؟ باتادى. سول سياقتى ءسىزدىڭ وتباسىنداعى ولقىلىق تا وزىڭىزگە بىلىنبەسە دە, سىرتقا كوزگە ۇرىپ كورىنىپ تۇراتىنى بار. مەملەكەت پەن ادام ەگىز ءارى ءبىر-بىرىنە جالعانعان ۇعىمدار. ءسىز مەملەكەتتىڭ, مەملەكەت ءسىزدىڭ ماسەلەڭىزگە بەيجاي قاراي المايتىنى سوندىقتان. ولاي بولسا, بۇگىنگى كۇنى حالىقتىڭ بۇقارالىق سپورتقا تارتىلۋى ەنجار تارتىپ تۇرعانىن بايقاعان بولساڭىز, وسى كورسەتكىشتى كوتەرۋگە ءوزىڭىز تىرىسساڭىز ءجون بولار. بۇل ءۇشىن ۇيدەگى بالالاردى سپورتقا باۋلىڭىز. سپورت – ءارى دەنساۋلىقتىڭ, ءارى بالانىڭ بوس ۋاقىتىن بوتەن ىستەرگە, زياندى ارەكەتتەرگە ايىرباستاماۋىنىڭ كەپىلى. سالاماتتى ءومىردى سالت ەتپەك بولعان قوعامنىڭ كوشىنە ءسىز دە ىلەسۋگە تىرىسۋىڭىز شارت. بۇل – اينالىپ كەلگەندە تەك ءوزىڭىزدىڭ مۇددەڭىز ءۇشىن كەرەك!
بالالاردى ۆەلوسيپەد ايداۋعا ءۇيرەتۋ, ەسەيە كەلە ونى قوعامدىق كولىك رەتىندە, جۇمىسقا بارىپ-كەلۋگە پايدالانۋعا ۇندەۋ – ءسىزدىڭ بالاعا بەرگەن ەكولوگيالىق ءارى ساۋلىقتى نىعايتۋعا نۇسقاعان تاربيەڭىز بولىپ تابىلادى. شەتەلدەردە, مىسالى گوللاندىقتار التىن ۋاقىتىن كوشەدە تىرەسىپ تۇراتىن قوعامدىق كولىكتەردە وتكىزۋدى ابەستىك ساناپ, سانالى تۇردە ءوز ۆەلوسيپەدىمەن جۇرۋگە كوشكەن. ەسەسىنە ەكى دوڭگەلەكتى كولىك كورسە جۇرت گولللاندىقتاردى ەسىنە الادى. بۇل ايگىلى نيدەرلاند كورولدىگىنىڭ مامىراجاي تابيعاتىنىڭ تۇتىنمەن, حيميالىق قالدىقتارمەن بىلعانباي, ودان ءارى جايناي تۇسۋىنە ىقپال ەتتى.
بالانى روليك, تابانىندا دوڭگەلەگى بار جالپاق تاقتايشامەن سىرعاناۋعا ۇيرەتۋ. بۇل – بويدىڭ تىك, سىمباتتىڭ بەرىك بولۋىنا الىپ كەلەدى ەكەن. ال, شاڭعى, شانامەن سىرعاناۋ – كوكىرەككە دەم بەرىپ, تىنىستىڭ اشىلۋىنا, سەرگەكتىككە, يممۋندىق مۇمكىندىكتەردىڭ جەتىلۋىنە جاعداي جاسايتىن كورىنەدى. جالپى, تابيعات اياسىنداعى سپورت – ادام جانىنا ەكى ەسە دەم بەرەدى. تازا اۋا – ميداعى, اعزاداعى وتتەگى جەتكىلىكسىزدىگىنەن تۋىندايتىن اۋرۋلاردى جانىڭىزعا جۋىتپايتىن بولسا, قوزعالىستىڭ ادامنىڭ ساپالى عۇمىر كەشۋىندە قاشان دا ىقپال زور بولعان.
دەنە-قيمىل قوزعالىسىنىڭ كۇندەلىكتى جاتتىعۋلارى – بۇل ارنايى ۋاقىتتى تالاپ ەتپەيتىن سپورتتىڭ ەڭ قاراپايىم ءتۇرى. قازىرگى تاڭدا مەكتەپتەردە, ورتا وقۋ ورىندارىندا ساباقتان بۇرىن نەمەسە ۇلكەن قوڭىراۋلاردا – وقۋشىلار ارنايى جاتتىعۋلار جاسايدى. كەيبىر ءبىلىم بەرەتىن مەكەمەلەر مۇنى ارنايى اۋەننىڭ ىرعاعىندا, بي تۇرىندە دە ۇيىمداستىرىپ ءجۇر. ينتەللەكتۋالدىق مەكتەپتەر, ليتسەيلەردە مۇنداي سەرگىتۋ شارالارىنا ءتىپتى ەكى مەزگىل ۋاقىت بولىنەدى ەكەن. سەبەبى, قوزعالىستىڭ مي قاتپارلارىن وياتىپ, ەستە ساقتاۋ قابىلەتىن ارتتىرۋدا دا ىقپالى زور. ءارى بالا ۇزدىكسىز وقۋدان جالىعىپ, ساناسىنا سالماق تۇسىرۋدەن دە اۋلاق بولادى. ءۇي جاعدايىندا دا كۇندەلىكتى جاتتىعۋدى مەزگىل-مەزگىل جاساپ تۇرعان دۇرىس.

دۇرىس تاماقتانۋ مادەنيەتى
«اۋرۋ استان» دەگەن قاناتتى ءسوزدى ايتىپ كەتكەن بابالارىمىز اس-اۋقاتىنا باسا ءمان بەرگەنى بەلگىلى. بۇگىنگى كۇننىڭ عالىمدارى ارتىق تاماقتانۋدىڭ پايداسىن جوققا شىعارىپ جاتقان تۇستا, ەت پەن قىمىزدىڭ كالوريالىق كورسەتكىشتەرىنەن شوشىنۋدىڭ قاجەتى شامالى. سەبەبى, قازاق قاشان دا بۇل زاتتاردى تۇتىنعان, ونىڭ اعزاسى تۋعانىنان-اق وسى ءتورت ت ۇلىكتىڭ ەتى مەن باسقا دا اۋىر تاعامداردى سىڭىرۋگە بەيىمدەلگەن. ونى ەشكىم دە جوققا شىعارا الماس. تەك, ونى مولشەرمەن پايدالانا بىلسەڭىز بولعانى. ەرتەرەكتە بابالارىمىز اۋىر تاماق ىشسە, ارتىنان قىمىزبەن ءسىڭىرىپ وتىرعان بولسا, 7-8 عاسىردا يسلامنىڭ كەلۋى ەندى عانا قالىپتاسىپ كەلە جاتقان ۇلتتار مەن ۇلىستار داستۇرىنە ەرەكشە ۇدەرىس الا كەلدى. ارينە, يسلام مادەنيەتىندە ادامزاتقا جات نە كەرەعار اسەر ەتەتىن دۇنيە بولعان ەمەس. اسىرەسە, «اسقازاننىڭ ۇشتەن ءبىرىن اسقا, ۇشتەن ءبىرىن سۋعا, ۇشتەن ءبىرىن بوس قوي» دەگەن قاعيدات – قازاق قوعامىنا دا ءسىڭىستى بولدى. بۇل ەڭ الدىمەن – دەننىڭ ساۋلىعى ءۇشىن ماڭىزدى بولعاندىعىن بۇگىنگى باتىس عالىمدارى ەندى عانا دالەلدەپ وتىر. كۇندەلىكتى ءۇش مەزگىل سىيىمدى تاماق, كوكونىس پەن ەتتىڭ ارا سالماعىنىڭ تەڭ بولۋى, قۇرامىندا مينەرالدارى مەن دارۋمەندەرى مول اسقا ۇيىرسەك بولۋ, سۋسىندى مولشەردەن تىس ارتىق قابىلداماۋ, تەز ازىرلەنەتىن تاعامداردى: پاستفۋد, مايعا پىسكەن بالىشتەردى, قىتىرلاقتاردى, گازدى سۋسىندى ءجيى تۇتىنباۋ – وسىنىڭ بارلىعى دا ءسىزدىڭ ساۋلىعىڭىزدى قامتاماسىز ەتەتىن فاكتورلار. سانامالاپ وتىرعان وسى نارسەلەردى ءوز ۇرپاعىڭىزدىڭ دا ساناسىنا قۇيۋ ازاماتتىق بورىشىڭىز بولىپ سانالادى.

ءتاتتى ۇيقى – ءتان شيپاسى
ۇيقى – جان مەن ءتاننىڭ بارلىق تىرشىلىك اتاۋلىدان ۋاقىتشا ەنشى الۋى. كوزىن تىرناپ اشقاننان ەڭبەككە ارالاساتىن ادامزات ءۇشىن ونىڭ ماڭىزى وتە جوعارى سوندىقتان. اتاقتى شوپەنگاۋەر «ساعات ءۇشىن ونىڭ سەرىپپەسىن بۇراپ جۇرگىزۋ قانداي قاجەت بولسا, ادامعا ۇيقى دا سونداي قاجەت», دەيدى. وياۋ كەزدە بارىنشا بەلسەندىلىك تانىتاتىن جۇيكە جۇيەسىنىڭ جاسۋشالارى – ەگەر دە دۇرىس ۇيقى بولماعان جاعدايدا سىر بەرە باستايدى. سوندىقتان ءسىز ۇيقىنىڭ تىنىشتىعىن قاداعالاپ وتىرۋدى ءوزىڭىزدىڭ ومىرلىك ۇستانىمىڭىزعا قوسقانىڭىز ابزال.
قازاقستاندىقتاردىڭ كوپشىلىگى ۇيقى گيگيەناسىن ساقتاي بەرمەيدى ەكەن. ولاردىڭ اراسىندا ۇيقىدان باس كوتەرمەيتىن جالقاۋلارى دا, نە كەرىسىنشە, ۇيقىنىڭ نە ەكەنىن بىلمەيتىن جانكەشتىلەرى دە بار. جانايار كىسىلەردى ايتپاعاننىڭ وزىندە, كۇندەلىكتى ەڭبەك ادامى – كۇيبەڭى كوپ اۋىل جۇرتشىلىعى مەن ۇلكەن قالالاردا تۇراتىن جانداردىڭ ماسەلەسى ماي شاممەن قارارلىقتاي. نەگە دەسەڭىز, باسىن دۋ تىرشىلىكتىڭ دۇمەندى ويلارى شىرماپ العان ادامنىڭ ۇيقىسى ەشقاشان ءتاتتى بولعان ەمەس. شارۋاسىنان ارتتىرعان ازعانا ۋاقىتىن ۇيقىعا ارناعان اعايىننىڭ ءتۇنىنىڭ تىنىشى كەتىپ, شىتىرمان تۇستەر كورىپ, ال تاڭەرتەڭ سول كەشەگى شارشاۋ قالپىندا جۇمىسقا كەتە باراتىنى وتىرىك ەمەس. ۋاقىت وتە كەلە ول ۇدايى شارشاۋدان تۋىندايتىن اۋرۋلارعا قالاي, قانداي سەبەپپەن شالدىققانىن ءوزى دە بايقاماي قالادى.
ادام ءوز جانىنا ءوزى اراشا. ەڭ الدىمەن قوعام بولىپ وسىنى ۇعىنۋعا ءتيىسپىز. ەسىڭىزدە بولسىن, ەگەر ءسىزدىڭ ساناڭىز كۇيكى تىرلىك سالعان جارادان ايىعا الماسا, دەنىڭىزدىڭ ساۋلىعىنا كەپىلدىك ەتپەسەڭىز دە بولادى. بۇگىندە «الەۋمەتتىك» دەپ ايدار تاعىلعان قان-تامىر, بۋىن, جۇيكە جۇيەسى, سەمىزدىك جانە ىشكى اعزالار اۋرۋلارىن تۋىنداتاتىن نەگىزگى فاكتورلاردىڭ ىشىندە وسى – ۇيقىنىڭ بۇزىلۋى دا بار. ولاي بولسا, ءسىز ءوز ءومىرىڭىزدىڭ پاتشاسى رەتىندە, قولىڭىزدا تاڭداۋ تۇرعان شاقتا اعزاڭىزدى تىنىش ۇيقىمەن كۇندەلىكتى قامتاماسىز ەتىپ وتىرۋعا ءتيىسسىز. ول ءۇشىن ماماندار ۇسىنعان مىناداي كەڭەستەردى جادىڭىزعا بەرىك تۇيگەيسىز:
• ۇيقىعا ەرتەرەك جاتۋعا داعدىلانعان ءجون. اعزانى ءبىر مەزگىلدە ۇيىقتاۋعا ۇيرەتۋ – دەنساۋلىققا وتە پايدالى. ەرتە جاتىپ, ەرتە تۇرۋدىڭ اعزاعا وتە پايدالى ەكەنىن عالىمدار ءجيى ەسكەرتەدى;
• مامانداردىڭ جاتار الدىندا جىلى ءسۇت ىشۋگە كەڭەس بەرەتىنى بار. سەبەبى, ءسۇت قۇرامىندا قاجەتتى امين قىشقىلى كەزدەسەدى.
• كەشكى استى بارىنشا از ءىشۋ كەرەك. ويتكەنى, تاماق تولىق قورىتىلۋى ءۇشىن 3-4 ساعات ۋاقىت قاجەت. اششى, ءتاتتى تاعامدى كەشكى اسقا قولدانۋعا بولمايدى.
• ۇيىقتار الدىندا اۋا تازارتىپ العاننىڭ دا ماڭىزى جوعارى.
«بالانى جاستان» دەگەن ۇلاعاتتى ءسوزدى ايتقان حالىقتانبىز. ولاي بولسا ءسىز ءوز ومىرىڭىزدە جىبەرگەن قاتەلىگىڭىزدى ۇرپاعىڭىزدىڭ قايتالاماۋىنا تىكەلەي سەبەپشى بولۋىڭىز كەرەك. بالالارىڭىز ادام عۇمىرىنداعى ۇيقىنىڭ ماڭىزىن تەرەڭ ۇعىنىپ ءوسسىن! ەگەر ءسىز جوعارىدا كورسەتىلگەن مالىمەتتەرمەن بالاڭىزدىڭ كوزىن اشىپ, تىنىعۋ رەجىمىن ساقتاۋعا ءۇيرەتسەڭىز, دەنى ساۋ ۇلت تاربيەلەۋ ارقىلى – قوعامنىڭ دامۋىنا ۇلكەن ەڭبەك سىڭىرگەن بوپ ەسەپتەلەر ەدىڭىز!
جالپى العاندا, ادام – ءوزىنىڭ ساپالى ءارى ۇزاق عۇمىر كەشىرۋىنە ءوزى عانا سەبەپشى بولا الادى. كوپشىلىك قۇنتتاي بەرمەيتىن وسى قاعيداتتار سونشالىقتى قيىن دا ەمەس. ءسىز ونسىز دا كۇندەلىكتى قوزعالاسىز, تاماق ىشەسىز, ۇيىقتايسىز. ال ولاردى ورنىمەن, اعزانىڭ اجەتىنە جاراتا وتىرىپ پايدالانۋ تەك ەڭبەكپەن, تارتىپپەن كەلەتىن دۇنيە. ولاي بولسا, اسىڭىزدى ارقاۋىڭىزعا اينالدىرىپ, ۇيقىڭىزدىڭ تىنىشتىعى مەن قيمىل-قوزعالىسىڭىزدىڭ شيراقتىعىن باقىلاۋ تەك ءوز قولىڭىزدا ەمەس پە؟ ءوزىڭىز بەن تۋعان ۇرپاعىڭىزدىڭ ومىرىنە باسشى ەكەنىڭىزدى ەسكەرە وتىرىپ, ساپالى ومىرىڭىزگە كەپىل بولاتىن وسى ءۇش ۇستىندى بەرىك بەكەمدەگەيسىز, وقىرمان!

ەربوسىن ابىلقاسىموۆ.
(قازاقستان رەسپۋبليكاسى سپورت جانە دەنە شىنىقتىرۋ ىستەرى اگەنتتىگى تاپسىرىسى بويىنشا ازىرلەنگەن).