ءار جولداۋ – ەل ءۇشىن جاڭا بەلەس. سەبەبى پرەزيدەنت جولداۋىندا ەكونوميكالىق ساياسات, يننوۆاتسيالىق جانە سەرۆيستىك سەكتورلار, يندۋستريالاندىرۋ ماسەلەسى جانە ت.ب. ماڭىزدى باعىتتارمەن قاتار, قالىپتاسقان ءداستۇر بويىنشا ەلدىڭ ءال-اۋقاتىنا, الەۋمەتتىك جاعدايىنا دا ايرىقشا نازار اۋدارىلعان.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2018 جىلدىڭ 5 قازانىندا حالىققا جاريا ەتكەن كەزەكتى «قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋى: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ» اتتى جولداۋىندا دا حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى نازاردان تىس قالمادى. بۇل جولداۋدا الدىمەن نازارعا الىنعانى − ءبىلىم بەرۋدىڭ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ, تۇرعىن ءۇيدىڭ ساپاسى مەن قولجەتىمدىلىگى, جايلى جانە قاۋىپسىز جاعدايدا ءومىر ءسۇرۋ ماسەلەلەرى.
بار قۇندىلىقتىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشى − ادام, ونىڭ ءبىلىمى مەن داعدىسى, ءومىر ءسۇرۋ جاعدايى, تۇرمىس دەڭگەيى بولعاندىقتان, ەلباسى نازارىنىڭ ەرەكشە بولۋى زاڭدىلىق. سونىمەن جولداۋدا الەۋمەتتىك ماسەلەگە قاتىستى «تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ» دەپ ايدار تاعىلعان ەكىنشى تارماق سەگىز پۋنكتكە بولىنگەن. وندا الدىمەن «5 جىل ىشىندە ءبىلىم بەرۋ, عىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنا بارلىق كوزدەردەن جۇمسالاتىن قاراجاتتى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 10 پايىزىنا دەيىن جەتكىزۋ قاجەت» دەلىنگەن. ەرەكشە قارقىنمەن دامىپ كەلە جاتقان قازاقستان حالىقارالىق دارەجەدە تانىلۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىنە كوتەرىلدى. وسى جولدا بۇل قادام مەملەكەتتىڭ وتاندىق ءبىلىم مەن عىلىمعا جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنا ءوز تاراپىنان بارىنشا قولداۋ كورسەتىپ كەلە جاتقانىن ايقىندايدى.
ويلاۋ نەگىزدەرى, اقىل-وي مەن شىعارماشىلىق قابىلەتتەر, جاڭا داعدىلار سوناۋ بالا كەزدەن قالىپتاساتىنىن نەگىزگە العان ەلباسى مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن تۇبەگەيلى جاقسارتۋ ماسەلەسىنە, ءبىلىم ساپاسىن باعالاۋ جۇيەسىنىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي كەلۋىنە ءمان بەردى. وسى ورايدا پرەزيدەنت ۇكىمەتكە 2019-2021 جىلدارعا ارنالعان بيۋدجەتتەن قوسىمشا 50 ميلليارد تەڭگە قاراستىرۋدى تاپسىردى.
قازاقتىڭ حاس باتىرى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ: «ۇستازدىق – ۇلى قۇرمەت. سەبەبى ۇرپاقتاردى ۇستاز تاربيەلەيدى. بولاشاقتىڭ باسشىسىن دا, داناسىن دا, عالىمىن دا, ەڭبەكقور ەگىنشىسىن دە, كەنشىسىن دە ۇستاز وسىرەدى. ومىرگە ۇرپاق بەرگەن انالاردى قانداي ارداقتاساق, سول ۇرپاقتى تاربيەلەيتىن ۇستازداردى دا سونداي ارداقتاۋعا مىندەتتىمىز», دەگەن ءسوزى قازىر قوعامدا قىزۋ تالقىلانىپ, جولداۋدا حالىق تاراپىنان زور قولداۋعا يە بولعان مۇعالىم مارتەبەسىن كوتەرۋ ماسەلەسى ناقتى ايتىلعان.
جولداۋدا كوتەرىلگەن كەلەسى ماڭىزدى ماسەلە − «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ قابىلداۋ. بۇل قۇجات مۇعالىمدەر مەن مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمە قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن بارلىق يگىلىكتى قاراستىرىپ, جۇكتەمەنى ازايتۋعا, ءجونسىز تەكسەرىستەر مەن مىندەتتەن تىس فۋنكتسيالاردان اراشالاۋعا ءتيىس. ءدال وسى ماسەلە ۇستازداردىڭ عانا ەمەس, ء«بىر ءارىپ ۇيرەتكەن ادامعا قىرىق جىل سالەم بەر» دەپ ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ باعىت-باعدارىنا, دامۋ ۇدەرىسىنە الاڭدايتىنداردىڭ دا كوڭىلىنە قوندى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, «جوعارى ءبىلىم بەرۋ ىسىندە وقۋ ورىندارىنىڭ مامان دايىنداۋ ساپاسىنا قاتىستى تالاپتارى كۇشەيتىلەدى». وقۋ بىتىرگەن ستۋدەنتتەردىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋى, جالاقىسى جوعارى جۇمىسقا ورنالاسۋى, جوعارى وقۋ ورىندارىن ىرىلەندىرۋ ساياساتىن جۇرگىزۋ, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تاجىريبەسىنە سۇيەنىپ, ۇزدىك شەتەلدىك توپ-مەنەدجەرلەردى جۇمىسقا تارتۋ, قازىرگى ءبىلىم ينفراقۇرىلىمىنىڭ بازاسىندا نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ۇلگىسىمەن وڭىرلىك جاڭا جوعارى وقۋ ورنىن قۇرۋ. شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ «حالىقتىڭ كەمەلىنە كەلىپ وركەندەپ ءوسۋى ءۇشىن ەڭ الدىمەن ازاتتىق پەن ءبىلىم قاجەت», دەگەنى بار. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ دا جوعارى وقۋ ورىندارىنا قاتىستى تالاپتى كۇشەيتۋ ارقىلى ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرىپ, ەل دامۋىن بارىنشا وركەندەتۋ نەگىزگى مۇراتى ەكەنىن اڭعارۋعا بولادى. سەبەبى ساپالى ءبىلىم باردا ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ دە جوعارى ساپاسى قامتاماسىز ەتىلەدى.
كەز كەلگەن مەملەكەتتە, قاي كەزەڭدە دە ساپالى ءبىلىم قانشالىقتى ماڭىزدى بولسا, مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسى دا سونشالىقتى ماڭىزعا يە. جولداۋ بارىسىندا پرەزيدەنت وسى ماسەلەنى ايرىقشا ءبولىپ قاراستىردى. ەندى 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك كورسەتەتىن قىزمەتكەرلەردى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن ناۋقاستار ەمدەۋ ءىسىن باسقارۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن ەنگىزگەن ۋچاسكەلىك مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى كەزەڭ-كەزەڭىمەن 20 پايىزعا كوبەيمەك. وسى ماقساتتارعا 5 ميلليارد تەڭگە بولىنەدى. سونىمەن قاتار 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ بارلىق ەمحانالار مەن اۋرۋحانالار مەديتسينالىق قۇجاتتاردى قاعازسىز, تسيفرلى نۇسقادا جۇرگىزۋگە كوشەدى. بۇل دا جولداۋدا ايتىلعان تىڭ باعىتتىڭ ءبىرى.
ۇلت ساۋلىعى – مەملەكەتتىڭ باستى باسىمدىعى ەكەنىن قاداپ ايتقان ەلباسى ۇكىمەتكە جانە اكىمدەرگە كەم دەگەندە 100 دەنەشىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنىن سالۋدى تاپسىردى. سونداي-اق كەلەر جىلدان باستاپ تاۋارلار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەت ساپاسىن جانە قاۋىپسىزدىگىن باقىلاۋ كوميتەتى جۇمىسىن باستايدى. پرەزيدەنت بۇل ورايدا ادام جانە ونىڭ قۇقىقتارى مەن دەنساۋلىعى ماڭىزدى ەكەنىنە باسىمدىق بەردى.
قاراپايىم حالىققا تۇرعىن ءۇيدى بارىنشا قولجەتىمدى ەتۋ ماقساتىندا قولعا الىنعان «نۇرلى جەر», «7-20-25» باعدارلامالارى بۇگىندە ءساتتى جۇزەگە اسۋدا. الايدا, قاشاندا حالىقتىڭ تۇرمىس جاعدايىن جاقسارتۋ ماسەلەسىن ۇنەمى نازاردا ۇستايتىن ەلباسى, وسى جولى دا اكىمدەرگە جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن جەڭىلدەتىلگەن يپوتەكا بويىنشا العاشقى جارنانى ءىشىنارا سۋبسيديالاۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋدى تاپسىردى. سونداي-اق حالىقتىڭ الەۋمەتتىك تۇرعىدان ءالسىز توپتارى ءۇشىن ءىرى قالالاردا جالدامالى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ۇلعايتىلماق. بۇل شارالار 250 مىڭنان استام وتباسى ءۇشىن تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
تۇيىندەي كەلە, ەلدىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ مەن تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋعا ارنالعان الەۋەتى زور جولداۋدا ايتىلعان ماسەلەلەردى جۇزەگە اسىرۋعا ەل بولىپ كىرىسكەن ءجون. سەبەبى پرەزيدەنت ايتقانداي, ءاربىر قازاقستاندىق جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالاردىڭ ءمانىن جانە ولاردىڭ وتانىمىزدى وركەندەتۋ جولىنداعى ماڭىزىن جەتە تۇسىنۋگە ءتيىس.
ناريمان تورەعاليەۆ,
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى
