شىنى كەرەك, بۇگىندە دەمالۋ, كوڭىل كوتەرۋ دەگەن نارسەنى جەلەۋ ەتىپ, ونى اۋەسقويلىققا ۇلاستىرۋ ارقىلى زاڭسىز اڭ مەن قۇستى اتۋ جيىلەپ وتىر. اڭ اۋلاۋ, قۇس اتۋ دەگەننىڭ ءوزى دە كۇنكورىستىڭ ءبىر تۇرىنە اينالىپ كەتكەندەي. مۇنىڭ سالدارىنان ەلىمىزدە اڭ-قۇستاردىڭ سيرەۋى, تال-داراقتىڭ ازايۋى سياقتى سيپاتى سۇرەڭسىز ەكولوگيالىق اپاتقا ۇرىندىرۋى مۇمكىن. مۇنداي زاڭسىزدىق تابيعاتى باي سانالاتىن جامبىل وڭىرىندە دە بولىپ تۇرادى, وكىنىشكە قاراي. بۇل دەگەنىڭىز اركىم ءوزىنىڭ ەلى مەن جەرى الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن دۇرىس سەزىنە الماۋدان, قاراقان باستىڭ قامىن كۇيتتەۋدەن اسپاۋدان تۋىندايتىن نارسە سياقتى. ماسەلەن, جامبىل وبلىستىق تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, وتكەن جىلدىڭ 11 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 1376 رەيدتىك تەكسەرۋلەر جۇرگىزىلىپ, ناتيجەسىندە 334 زاڭ بۇزۋشىلىق انىقتالىپتى. مۇنىڭ ءوزى تابيعات بايلىعىنا ەداۋىر زيان كەلدى دەگەن ءسوز. مۇندايدا اڭنىڭ ايبارى, قۇستىڭ كيەسى جوعالىپ كەتۋ قاۋپى تۋىندايتىنى تاعى راس.
اتالعان باسقارما باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ايبار ادىلباقوۆتىڭ ايتۋىنشا, ءتيىستى زاڭ بۇزۋشىلىقتارعا حاتتامالار تولتىرىلىپ, سونىڭ ەسەبىندە ازاماتتارعا 3,084 ميلليون تەڭگە ايىپپۇل سالىنعان. «سونداي-اق, ۇستالعانداردىڭ ىشىندە 8 ازاماتتىڭ ءىسى سوتتا قارالىپ, 4 ازاماتقا 1 جىلدان 2 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى تاعايىندالدى» دەيدى باسقارما باسشىسىنىڭ ورىنباسارى.
جامبىل وبلىسىندا جالپى اۋماعى 4,4 ميلليون گەكتاردى قۇرايتىن ورمان قورى القابى بار. ونىڭ 2,3 ميلليون گەكتارى ورماندى جەرلەر بولىپ سانالادى. الايدا تابيعاتتىڭ وسىناۋ ەن بايلىعىن قورعاۋدىڭ ورنىنا, قورلاۋدىڭ ءوزى ەشبىر قيسىنعا كەلمەيدى. ال سول ورماندى القاپتاردا تىرشىلىك كەشىپ جۇرگەن تالاي اڭ مەن قۇستىڭ ءوزى تابيعاتتىڭ كوركى ەكەنى ەستەن شىعىپ كەتكەندەي. ەگەر ءاربىر ازامات تۋعان جەرگە دەگەن تۇلعالىق تانىمىن ارتتىرا الماسا, بۇل كورسەتكىشتىڭ كوڭىل كونشىتپەيتىن كورىنىسى جىلدان-جىلعا جالعاسا بەرۋى مۇمكىن.
بىلتىر جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆتىڭ تاپسىرماسىمەن وبلىستىق تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسىنىڭ جانىنان «مامانداندىرىلعان جانۋارلار دۇنيەسىن قورعاۋ جەدەل قىزمەتى» مەكەمەسى قۇرىلعان بولاتىن. سونىمەن قاتار وبلىستىق اكىمدىك تاراپىنان وتكەن جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا جانۋارلار دۇنيەسىن, تابيعاتىن ساقتاۋ جانە كوبەيتۋ تۋرالى ارنايى دەكلاراتسيا دا قابىلدانعان ەدى. بۇل قۇجاتتا «قىزىل كىتاپقا» ەنگەن وسىمدىكتەردى, ولاردىڭ تامىرلارىن جانە گۇلدەردى پايدالانباۋدى, سونداي-اق, تىيىم سالىنعان جەرلەردە نەمەسە اۋەسقويلىق ماقساتتا اڭ-قۇس اۋلاۋعا بولمايتىندىعى جونىندە ايتىلعان. وكىنىشتىسى سول, كەلتىرىلگەن مالىمەتتەر ناتيجەسىندە اۋەسقويلىق ماقساتتا اڭ مەن قۇس اۋلاۋ ءالى دە تىيىلماي تۇر.
وڭىردە جاڭادان قۇرىلعان «مامانداندىرىلعان جانۋارلار دۇنيەسىن قورعاۋ جەدەل قىزمەتى» مەكەمەسىنىڭ ديرەكتورى كەنجەبەك ابايدىڭ ايتۋىنشا, مەكەمە تاراپىنان بۇگىنگى كۇنگە دەيىن 11 رەيد جۇرگىزىلىپ, ناتيجەسىندە 22 زاڭ بۇزۋشىلىق دەرەگى انىقتالعان. سونىمەن قاتار اڭ-قۇستاردى قورعاۋ ءىسى بويىنشا 21 وقيعا انىقتالىپ, 1 875 900 تەڭگە ايىپپۇل سالىنعان ەكەن.
مەكەمە باسشىسى ءوز سوزىندە وتكەن جىلدىڭ قاراشا ايىنىڭ باسىندا مويىنقۇم اۋدانىنىڭ اۋماعىنداعى ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي «انداساي» قاۋمالىندا زاڭدى بەلشەسىنەن باسىپ, اڭشىلىق جاساعان ءتورت بىردەي ازاماتتىڭ ۇستالعانىن دا ايتتى. «بۇگىندە ولاردىڭ ءىسى مويىنقۇم اۋداندىق سوتىنا جولدانىپ, سوت شەشىمىمەن زاڭ بۇزۋشىلاردىڭ سۋىق قارۋلارى مەملەكەت پايداسىنا تاركىلەندى. سونداي-اق زاڭ بويىنشا ولاردىڭ ارقايسىسىنا 168 350 تەڭگە مولشەرىندە ايىپپۇل سالىندى. وسىنداي زاڭ بۇزۋشىلىققا جول بەرگەندەردىڭ قاتارىندا مويىنقۇم اۋداندىق قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باس مامانى دا بار. ونىڭ 1 ۇڭعىلى مر-155 ماركالى قارۋى مەملەكەتكە وتكىزىلىپ, ءوزى 2 جىلعا دەيىن اڭ اۋلاۋ قۇقىعىنان ايىرىلدى» دەيدى مەكەمە ديرەكتورى كەنجەبەك اباي. مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ ءوزى وسىلاي جاساپ جۇرگەندە, باسقالاردان نە كۇتۋگە بولاتىنىن ايتۋدىڭ ءوزى قيىن.
جامبىل ءوڭىرىنىڭ تابيعاتى ەجەلدەن باي ءارى كورىكتى. مۇندا «قىزىل كىتاپقا» ەنگەن جانۋارلار مەن قۇستار جانە وسىمدىكتەر دە كوپتەپ كەزدەسەدى. ەندى ءاربىر ازامات جەرگىلىكتى اكىمدىكتىڭ باستاماسىنا قولداۋ ءبىلدىرىپ, تابيعاتتى قورعاۋعا بىرگە اتسالىسسا, ءوڭىردىڭ بۇدان دا وركەن جايىپ, ورلەي بەرەتىنى انىق.
حاميت ەسامان,
«ەگەمەن قازاقستان»
جامبىل وبلىسى
