تاريح • 15 قاڭتار، 2019

ءپىردىڭ سوڭى – بەكەت اتا

1030 رەتكورسەتىلدى

(سوڭى. باسى 7-نومىردە)

2.تۇمار بولعان تىلەگى

...وسى اڭىز ەستىگەندە ەسىمدى العان،

سونداي ءبىر ەل جادىندا ەسىم قالعان.

ادايلار: ء«يا، بەكەت» دەپ سىيىن­عاندا،­

كەڭەيىپ سالا بەرگەن ەسىل جالعان.

                                               عافۋ قايىربەكوۆ

 1981 جىلعى قىركۇيەك ايىندا نورۆەگيادا بولعان ساپارىمدا باۋداي جامىراپ جاتقان سۋبۇرقاقتاردىڭ ايدىنىندا جۇزگەن اققۋلارعا قاراپ، قالانىڭ باتىس بەتىندەگى تۇركىلىك ناقىشتا سالىنعان كونە قورعاندى كورىپ، وسلو دەگەن قالا اتاۋىنىڭ توركىنىندە تۇركىنىڭ «اسىلى» دەگەن ءسوزى جاتقانىنا قيال جۇگىرتتىم. سولتۇستىك تەڭىزىندە ءجۇزىپ كەلە جاتقان ءبىزدىڭ كەمەنىڭ ۇستىمەن سۇڭقىلداپ ۇشىپ وتكەن اققۋلار توبىنا قاراپ تۇرىپ، تۋعان دالامدى تەبىرەنە ەسكە العانىم بار. تاسقا قاشالعان ءتۇبى تۇركىلىك وركەنيەتتىڭ تاريحىنا لەك­سيكالىق-سەمانتيكالىق ساراپتاما نەگىزىندە عىلىمي-زەردەلىك كوزقاراس باعىشتاعان، تاسقا بادىزدەلگەن بەيمالىم سوزدەردىڭ توركىنىن تۇرتكەن سوزگەر اقىن ولجاس سۇلەيمەنوۆتىڭ ۋاجىنە جۇگىنسەك – ء«سوز – ەڭ دالەلدى، ەڭ قۇندى ايعاق». ەجەل­گى ۆيكينگتەردىڭ ارعى تۇبىندە دە پروتۇركىلىك تامىر جاتقانى عىلىمي دالەلدەنگەن. «اققۋ» توتەمى بىزدەن بار­عان شىعار دەپ، كەۋدەنى ماقتانىش پەن وكىنىش قاتار كەرنەگەنى ءالى ەستە. ورتالىق ازيادان بارعان اققۋ توتەمىنىڭ بەكەت اتانىڭ اققۋىنا دا قاتىسى بار شىعار دەپ قيالداساق، جۇرتىمىز جازعىرا قويماس. كيەلى قۇستىڭ ادالدىق ۇستانىمىنداي سوپىلىق جول بەكەت اتانىڭ ەسىمىن عا­سىردان-عاسىرعا ءاز كۇيىندە الىپ كەلە جاتىر. بۇل جولدى پايعامبار (س.ا.س) جولى دەپ تانۋ ارقىلى ءدىني سەنىمنىڭ مارجاني مازھابىن كورەمىز.

تۋرا ماعىناسىندا جول جونىندە ايتساق، باتىسىندا سارايشىققا دەيىن، شىعىسىندا ۇرگەنىشكە دەيىن، تۇستىگىندە قوجا ەلى – قوڭىراتقا دەيىن، تەرىستىگىندە بەرگى ارقاعا دەيىن كەڭ جايىلعان كەڭ جىلىوي قونىسىندا دۇنيەگە كەلىپ، ەسىمىن ەلىنە ءتاۋ ەتەر كيە، تاعزىم ەتەر قاسيەت ەتىپ قالدىرعان ۇلى بابانىڭ حازار تەڭىزىنە ۇمتىلا جەتكەن جەم بويىن­دا جۇرتىنىڭ قادىرلىسىنە اينالعانى اقيقات. دەشتى قىپشاق اتانعان الىپ وڭىردە عۇمىر كەشكەن نوعايلى جۇرتى «ەل ايىرىلعان» ەڭكىلدەك زاماندا ءبىرى قىرىمعا، ءبىرى ۇرىمعا كەتىپ، ودان ءارى بۇلعار اسقان. قارعا بويلى قازتۋعاننىڭ اتاجۇرتىن، بوزتۋعان انانىڭ كەلىن بولىپ تۇسكەندە وڭ اياقپەن اتتاعان ادال تابالدىرىعىن عاسىرلاردىڭ قۇمى جۇت­تى. بىراق ولاردىڭ سوڭىندا قالعان اڭىز بەن دەرەكتىڭ ءبىر ۇشى بەكەت اتانىڭ دا ءومىر سۇرگەن كەزەڭىنە شۇلەن تارتىپ، اڭسار اۋدارتادى.

بەكەت اتا تۋرالى اڭىزدار مەن ءاف­سانالاردى وي سارابىنا سالعاندا، اتتىڭ جالىندا، تۇيەنىڭ قومىندا عۇمىر كەشىپ، الداسپان جاستانىپ، قالقان جامىلىپ، ەرۋلى اتتىڭ ەرتوقىمىن الماي الاڭ كوڭىل بولعان الامان جۇرتىمىزدىڭ بىلىمگە سۋسار ارمانىن جۇزەگە اسىرۋعا ەرەكشە ەڭبەك، ەرەن پەيىل تانىتقان بەكەت اتانىڭ قىرىق جاسقا دەيىنگى جاۋىنگەرلىك رۋحى ودان كەيىن رۋحاني ساردارلىققا اينالىپ، ەڭ قۋاتتى قارۋ – ءبىلىم ەكەنىن تۋعان جۇرتىنا ۇقتىرۋداعى ءىس-ارەكەتى كەمەل ادامنىڭ دەڭگەيىن تانىتادى. ءابۋ حانافيا مازھابىنىڭ سوپىلىق جولىن ۇستانعان بابا ءىلىمى ونىڭ پىرلىك پاراساتىن تەرەڭ تانىتىپ، حالقىنا وسى باعىتتىڭ دۇرىستىعىن كورسەتىپ كەتكەن. قارا جامىلىپ، بەتىن تۇمشالاعان ءدىني اسىرەشىلدىكتىڭ بىزگە جات ەكەنىن ول ءوز ومىرىمەن دە كورسەتىپ كەتكەنى ايان. ەشبىر دەرەكتە اتانىڭ تۇمشالانا كيىنىپ ءجۇرۋ تۋرالى ايتقان ءسوزى جوق. وكىنىشتىسى، ءىلىمدى – ۇققانعا، اقىلدى – جۇققانعا ايتۋ كەرەك دەپ وسىندايدا ايتسا كەرەك. اللانىڭ ءۇيىن حالقىنا قاجەتتى جەردەن تۇرعىزىپ، سانسىز ساۋاپ العان ءپىراداردىڭ پاراساتىن كەيدە ناۋقانعا اينالدىرىپ، بايىسا مەشىت سالدىرىپ، سونىمەن كوپ كۇنامىزدى جويامىز دەگەن پيعىلداعى پەندەشىلىك كەيدە بوي كورسەتىپ قالادى.

ءبىر قىزىعى، بەكەت اتا ءوزىنىڭ مەشىت­تەرىن ۇلى جىبەك جولىنىڭ بويىنا سالىپ وتىرعان. بىرىنشىدەن، ول ءارلى-بەر­لى جۇرگەن جولاۋشىلار توقتاپ، تانى­سىپ، كورىپ، سەزىنىپ، سەنىپ كەتۋ ءۇشىن قولايلىلىق جاعىن ويلاستىرعان. ەكىن­شىدەن، ۇزاق جولدان شارشاپ كەلە جاتقان جولاۋ­شىلاردىڭ جول بويىنداعى كەرۋەن سارايدا بولعان كەزىندە ولاردىڭ جارنامالىق-ناسيحاتتىق ءرول اتقارۋى ەسكەرىلگەن. ۇشىنشىدەن، ءوزى دە ساپار كەشىپ كەلە جاتقان سان الۋان كەرۋەنشىلەردەن كەرەكتى جاڭالىعىن ەستىپ، اقپارات الماسىپ وتىرعان. تورتىنشىدەن، سۋ بو­يىن ساعالاپ، ءۇستىرتتىڭ ءار قۇدىعىن جاعالاپ ءجۇرىپ وتىراتىن وزگە ەلدىڭ جيھانگەزدەرىنە جولىعىپ، ءوزى ۇستانىپ، جۇرگىزىپ وتىرعان ءدىن جولى تۋرالى مالىمەت بەرىپ، حالقىنىڭ وزگەگە تانىلۋىنا سەپتىك جاساعان.

جەم بويىنداعى قاراعاي دەپ اتالاتىن جەردە كەزىندە كەرۋەن سارايى بولعان. ونىڭ قۇم باسقان ورنى ءالى دە كورەر كوزگە بايقالادى. وسى جەردەگى قاۋىم باقاشى اۋليە اتالادى. سۋداعى سان الۋان باقا­لاردى ۇستاپ، باعىپ، ءتۇرلى اۋرۋلاردى ەمدەۋ­گە قولدانعان كەيۋانانىڭ ەسىمى ۇمى­تىلسا دا، ونەگەلى ءىسى ۇمىتىلماي، ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاسىپ كەلە جاتىر. ءبىر اۋىزشا دەرەكتەردە ول كەتەلەردىڭ ءتۇپاناسى كەتەبيكە دەگەن كىسى ەكەن دەپ تە اتالىپ قالىپ ءجۇر. ءدال وسىلاي دەپ ايتۋعا داققا قالام، بىراق اڭىز استارىندا العاۋسىز ءدان جاتاتىنى بار عوي. ءتىپتى بۇل ادام بەكەت اتامەن تۇستاس بولىپ، ءبىر-ءبىرىن ءبىلىپ، قاتار عۇمىر كەشكەن بولۋى دا مۇمكىن. دۇرلەپ جاتقان كەرۋەن سارايى، دۇمەپ جاتقان كەرۋەنشىلەر، مالىن پۇلداعان جەرگىلىكتى جۇرت، الىس-بەرىستىڭ قوزعالىسى بولعان جەردىڭ تىلسىم ءتىلىن وزعان عاسىرلار بايلاپ كەتكەنمەن، ءبىر كۇنى ءتىلىن تاپقان ەر تابىلسا، سويلەپ كەتەر.

بەكەت اتانىڭ قازاق جەرىنىڭ ءار قيى­رىندا: سىر بويىندا، جەم بويىندا، بەينەۋ بويىندا، بوزاششىدا جانە وعلاندىدا، جالپى 5 مەشىتى بار دەپ جازىلىپ ءجۇر. بەلگىلى عالىم، ادەبيەت نۇسقالارىن زەرتتەۋشى قابيبوللا سى­ديىقوۆتىڭ 1994 جىلى شىققان «بەكەت اتا» كىتابىندا وسىنىڭ تورتەۋى اتالىپ وتەدى. مەشىتتىڭ ءار جەردە بولۋى كەزىندە جاس ۇرپاققا سوپىلىق ءىلىمنىڭ ءمان-ماقساتىن ۇيرەتكەن اتانىڭ ۇستازدىق ۇلاعاتىنان تولىق حابار بەرەدى. قازىر وسى مەشىتتەردىڭ بارىنە جان-جاقتان جۇرت شۇبىرىپ كەلىپ، زيارات جاساپ، تۇنەپ، باتا تىلەپ جاتادى. جۇرەكتى باۋ­راعان سەنىم، پەيىلدى باۋراعان سەزىم ەكەۋى استاسقان تۇستا ادام جانىنىڭ جا­ڭا ەنەرگەتيكالىق قۋاتقا يە بولاتىنى دالەلدەنگەن. قاسيەتتى ادامنان وسى كۇن­گە دەيىن جەتكەن سەنىم شۇعىلاسى كەمەل ادامنىڭ كەمەڭگەرلىك بولمىسىن بىلدىرەدى.

«بۇل قاۋىمنىڭ ۇرانى «بەكەت» بولىپ قالىپتاسقانعا دەيىنگى ءتول اتاۋى اتا (ادا) نوعايلىنىڭ قۇرامىندا بولعان تايپا» دەپ جازادى كورنەكتى قالامگەر انەس ساراي. جازۋشىنىڭ 1982 جىلى ماسكەۋ قالاسىندا شىققان بەلگىلى عالىم ت.سۇلتانوۆتىڭ: «كوچەۆىە پلەمەني پريارالە ۆ 15-17 ۆەكوۆ» دەگەن عىلىمي زەرتتەۋىنە سۇيەنگەن ماقالاسىندا «اد-گۋ وعلى» جانە «اد-لۋ وعلى» دەگەن اتاۋ­مەن اتالىپ، قازىرگى شەجىرە بو­يىنشا قۇدايكە مەن كەلىمبەردى اتانىپ جۇر­گەن ادايدىڭ نەگىزگى ەكى ارىسى ەكەنىن دايەك­تەيدى. ەدىل مەن ارالدىڭ اراسىندا كوشىپ-قونىپ جۇرگەن كونە تايپالاردىڭ ءىزى وسى ەڭبەكتە ءبىرشاما تياناقتالعان. سو­لاردىڭ اراسىندا بەكەت اتا دا بولعان. ونىڭ ارال ماڭىندا، ودان كەيىن جەم بويىندا مەشىت سالۋى وسى دەرەكتىڭ تۇبىندە تاريحي نەگىز جاتقانىن دا بىل­دىرسە كەرەك. ايتپەسە جالعىز ادام جاپان دالادا مەشىت سالىپ، بەينەتكە ۇشىراماس ەدى.

«ۇستازدىق – ۇلى نارسە» دەپ ءسوز زەرگەرى زەينوللا قابدولوۆ جازعانداي، بەكەت اتا، شىن مانىندە ۇلى ۇستاز. ومىرگە ءسابي بولىپ كەلگەن جانە سابيلىك تازا­لىعىن عۇمىر بويى ساقتاي العان ءسارۋار. «قۇداي – جۇرەكتە» دەگەن يماني قاعيدانى ۇستانعان لەۆ تولستوي دا يسلام دىنىنەن تەك قانا تازالىق پەن پاكتىكتى تۇيسىنگەن. ونىڭ ۇستانىمىندا يسلامي باعىتتىڭ باسىم بولعانى وسىنى دالەلدەيدى. جۇرەك تازالىعى – سوپىلىق ءىلىمنىڭ ەڭ باستى شارتى. جاراتقانعا مەيىلىنشە جاقىنداۋدىڭ دا باستى ەرەجەسى وسىندا. ابايدىڭ: «اللانىڭ ءوزى دە راس، ءسوزى دە راس» دەۋىندە ۇلى ءتامسىل جاتىر. «راس ءسوز ەشقاشاندا جالعان بول­ماس» دەگەن ءدىني-فيلوسوفيالىق تۇ­جىرىم ونىڭ ابىزدىق-حاكىمدىك بولمىسىن سومداعان. ءبىر قاراعاندا جاي عا­نا تىركەس رەتىندە ەستىلەتىن «راس ءسوز ەش­قاشاندا جالعان بولماس» دەگەن فيلوسوفيالىق تۇجىرىمدى تالداۋ ءۇشىن تەرەڭ تەولوگيالىق تەوريانى پراك­تيكالىق پاراساتپەن شەندەستىرۋ قاجەت. بەكەت اتا وسى قيسىندى ءىلىم جۇ­زىندە جۇ­زەگە اسىرعان ادام. اتانىڭ ەرەك­شە قاسيەتتەرىنىڭ نەگىزى – ونىڭ تەرەڭ ءدىني بىلىمىندە، اللا بەرگەن ەرەن قابى­لەتىندە، تىلسىم تەولوگيالىق تانىمىندا، ديداكتيكالىق-فيلوسوفيالىق الەۋەتىندە، تەلەپاتيالىق تىلسىمىن­دا، كەمەلدىك كەلبەتىندە جاتىر. ونىڭ عاجايىپ قاسيەتتەرىن ءبىز تەك ءوز ماق­ساتىمىزعا قاراي بەيىمدەيمىز، الاي­دا اتانىڭ ەرەكشەلىگىن عىلىمي-ساراپ­تامالىق، ءدىني-تانىمدىق جاعىنان ۇڭى­لە ىندەتكەنىمىز جوق. ءدىنديدارى مەن ءدىلديدارىن جۇرەك ايناسىندا تەڭ ۇس­تاعان تەكتىنىڭ ىزىنە تۇسەر ىزگەر كەلەر ۋاقىت بولدى.

بەكەت اتا – ەل تانىعان اۋليە. نەگە اۋليە دەمەسكە؟ بەكەت اتانىڭ تۋعانىنا 260 جىل تولۋى قارساڭىندا ونىڭ اق­مەشىتتەگى كەسەنەسىندە شىراقشى بولىپ وتىرعان، اتانىڭ تىكەلەي ۇرپاعى يس­لام قاجى مىرزابەك ۇلى كولەمى 650 بەتتىك «بەكەت اتا» اتتى جيناق شىعاردى. سوندا اتانىڭ اۋليەلىك قاسيەتى تۋرالى جۇزدەگەن مىسالدار، اڭىز-قيسىندار، ەل اۋزىنان جەتكەن اڭگىمەلەر بار.

«حالىق ايتسا، قالت ايتپايدى» دەگەن ءسوزىمىز بار. «مەدينەدە – مۇحام­مەد، تۇركىستاندا – قوجا احمەت، ماڭ­عىستاۋدا – ءپىر بەكەت» دەگەن تۇراقتى تىركەستى شىعارعان دا حالقىمىز. يسلام الەمىنىڭ ەسىمدەرى ءبىر-بىرىنە جالعاسقان ءۇش پەرزەنتىنىڭ ءاز اتتارى قازىر ءدىني ۇعىم مەن ءدىني ۇستانىمنىڭ تۇپقازىعى سەكىلدى قابىلداناتىن بولدى. ارينە، قازاق دالاسىندا ەرەكشە قاسيەت پەن مۇمكىندىككە يە تالاي جاندار بولعان. ءبىرى ەمشى، ءبىرى كورەگەن، ءبىرى دۇعاشىل، ءبىرى باتاشىل، ءبىرى بولجامپاز سول جانداردىڭ بارلىعى دەرلىك يسلام ءدىنىنىڭ اتا-بابا داستۇرىمەن استاسقان باعىتىن ۇستانعان. قاجەت كەزىندە قاراپايىم پەندە، قاجەت كەزىندە تىلسىم كۇشكە يە بولعان ولار تۋرالى اڭىز-داقپىرتتار دا جەتكىلىكتى. بىراق ولاردىڭ قاي-قايسىسى دا وسى ۇش­تىكتىڭ تۇسپالدى تىركەسىنە كىرگەن ەمەس. دەمەك، بەكەت اتانىڭ اۋليەلىك قا­سيەتى، ءپىر دەگەن اتاعى اسا جوعارى ءدىني دەڭ­گەيدەگى جالپىحالىقتىق تيتۋل بول­عا­نىن كورسەتەدى. پايعامبارلىق پەن ما­شايىقتىق سەكىلدى اسا جوعارى جالپى­يس­لامدىق ءدىني اتاققا جاقىنداعان پىرلىك اتاقتى قازاقتا ەكى ادام يەلەنگەن. ونىڭ ءبىرى بەكەت اتادان دا بۇرىن سىر بويىندا عۇمىر كەشكەن رۋى كەرەيت ءمۇسىرالى جادىك ۇلى دەگەن كىسى. ول تاۋكە حاننىڭ زامانىندا، 1676 جىلى ءۇش ءجۇزدىڭ بالاسى جينالعان جيىندا جالپىحالىقتىق سايلاۋعا ءتۇسىپ، كەرەمەتىن كورسەتىپ، ءيسى قازاقتىڭ ءپىرى اتانعان. ءمۇسىرالى وسىدان كەيىن سوفى ءازيز اتانعان. ال بەكەت اتا مۇنداي سايىسقا تۇسپەي، ءوزىنىڭ ەرەن قاسيەتى مەن كەرەمەت ءىس-ارەكەتى ارقىلى ءپىر اتانعان. مۇسىرالىدەن كەيىن قازاقتا ءپىر سايلانباعان.

ءپىر دەگەن اسا قادىرلى اتاقتى حالىق، ۋاقىت بەرەدى. اتا تۋرالى اڭىزداردىڭ ءبارىنىڭ استارىندا ەرەكشە قاسيەتكە يەلىك باستى ورىندا تۇرادى. ەكىنشى ۇستازدىق، تالىمگەرلىك تۇرادى. سوسىن كورەگەندىك پەن ەمشىلىك قاتار تەڭدەسەدى. ءسوز ورا­يىندا بەكەت اتا قاجەت كەزىندە ۇشادى ەكەن دەگەندى تىلگە تيەك ەتتىك. ءوزىنىڭ ۇلى ۇستازى، كورەگەن باقىرجان قاجى (فاحراددين) اۋىرىپ، اللانىڭ اماناتىن بەرەر ءسات جاقىنداعاندا: «مەنىڭ جانازامدى بەكەت كەلىپ شىعارادى، اسىق­پاي سونى كۇتىڭدەر» دەپتى. قايتىس بول­عاننان كەيىن ءبىرشاما ۋاقىت وتسە كەرەك. بەكەت كورىنبەيدى. ءپىراداردىڭ سۇيەگىن جەر قوينىنا بەرۋگە جينالعان جۇرت ەلەڭدەپ، كەلەر ادام كەلەتىن ەمەس، نە ىستەيمىز دەپ داعدارىپ، قايتا-قايتا سىرتقا شىعىپ قاراي بەرسە كەرەك. ۇستا­زىنىڭ قايتىس بولعانىن بەكەت اتا ايان ارقىلى ءبىلىپ، جولعا شىعادى. اۋىل ادامدارى كەزەكتى رەت دالاعا شىقسا، باتىستان داۋىلداتىپ ۇلكەن ءبىر قاراقۇس ۇشىپ كەلە جاتىر ەكەن. جۇرت ءبىر قاراسا، اناداي جەردە بەكەت جاياۋ كەلە جاتادى. كەلىپ، جۇرتشىلىقتى نامازعا تۇرعىزىپ، ۇستازىنىڭ جانازاسىن شىعارىپ، پاكتەپ، جەر قوينىنا بەرىپ، كەيىن اتتانادى. بۇل جوعارىدا ايتىلعانداي، رۋحتىڭ ءبىر مەزگىلدە بىرنەشە جەردە كورىنۋى، تىلسىم تەلەپورتاتسيا. كورگەن ەل ونى اۋليە دەمەي قالاي تۇرسىن.

اۋليەلى جەردە اسەرلى اڭگىمە كوپ بولادى. جالپى، اۋليەلەردىڭ ۇستانعان ءبىر ءداستۇرى بولعان. ول – ۇستازىن ەرەكشە قۇرمەتتەپ، قادىرلەۋى. ماڭعىستاۋ تۇبەگىنىڭ تۇركىمەن تۇسىندا جاتقان بەكەت اتانىڭ باسىنا بارىپ، سيىنىپ دۇعا جاساپ، تۇنەۋ ءۇشىن اۋەلى كەزىندە ايان بەرىپ، جول سىلتەگەن رۋحاني ۇستازى شوپان اتاعا بارىپ، دۇعا جاساپ، رۇقساتىن الۋ كەرەك. اقتوبەنىڭ قاسىنداعى ۇلى دوڭدە جاتقان ەسەت باتىرعا زيارات جاساۋ ءۇشىن، اۋەلى وسى ءوڭىردىڭ كۇنباتىسىندا جات­قان بەكق ۇلى اتاعا زيارات جاساۋ كەرەك. مۇمكىندىك بولسا، سول ماڭدا جاتقان ويسىلقارا اۋليەگە دە زيارات جاساپ، دۇعا باعىشتاۋ كەرەك دەگەن قاعيدا بار.

قوي اتاسى – شوپان اتا، تۇيە اتاسى – ويسىلقارا ومىردە بولعان كيەلى جاندار. تاريحي دەرەكتەردە قامبار اتا، زەڭگى بابا، شەكشەك (سەكسەك) اتانىڭ دا جاتقان جەرلەرى دە بەلگىلى دەپ ايتىلادى. مۋحليسشىلەر (ىقىلاستانىتۋشىلار) مەن مۇريدتەر ء(دىني شاكىرتتەر) اۋزىنان جەتكەن ءسوز بويىنشا زەڭگى بابانىڭ جاتقان جەرى شاش (تاشكەن) قالاسىنىڭ ماڭى. ونىڭ كەسەنەسىن ءامىر تەمىر سال­دىرعان دەيدى. قامبار اتا ازىرەت ءالى­نىڭ اتبەگىسى بولعان دەگەن اڭىز بار. ونىڭ جات­قان جەرى سىر بويىنىڭ جاڭا­دا­­­­ريا جانىنداعى قامبار قورعانى دە­گەن ءسوز بار. شەكشەك اتا ءوزىمىزدىڭ قا­­­زى­ع­ۇرت تاۋىندا جاتىر دەگەن دەرەك بار. تاريح تۇڭعيىعىنا ۇڭىلسەك، بۇل كەزەڭ مەزوليت، نەوليت داۋىرلەرىنە تار­تادى. دەمەك، اڭىز بەن اقيقاتتىڭ ارالاسىپ، ءبىر-ءبىرىن تولىقتىرىپ جاتا­تىنىن كىم تەرىسكە شىعارماق؟ بەكەت اتا: «ەگەر جەر شالعاي بولىپ، كەلۋگە مۇمكىندىك بول­ماي قينالساڭ، وندا تۋ­­عان جەرىم – اق­مەشىتتەگى اتا-انام جات­قان جەر­گە بارىپ، زيارات ەتىپ، تىلەك تىلەۋ­لە­رىڭ­ە بولادى، ونى دا ءبىلىپ، قولداپ جاتامىن» دەپ وسيەت ايتىپ كەتكەن دەيدى.

بۇدان سەگىز جىل بۇرىن وسى اقمەشىتتە بەكەت اتانىڭ تۋعانىنا 260 جىل تولىپ، ءدۇبىرلى اس، ءدۇلدۇل ءىس-شارا بولعانىن ەس­كە الۋدىڭ دا رەتى كەلدى. سول ۇلان-اسىر­دا اتا ءسوزدىڭ ابىزى ءابىش كەكىلباەۆ اعام اي ماڭدايى جارقىراپ، اسقارالى ءسوز تولعاپ، حالقىمىزدىڭ قادىرلى اقىن قىزى فاريزا وڭعارسىنوۆا اپام جىر باي­گەسىنە تورەلىك جاساپ ەدى. امال نەشىك، ايماڭ­داي اعا، اقجەلەڭ اپادان اداسىپ قال­دىق. سوندا الىس-جاقىننان كەلگەن الامان جۇرت الاڭ كوڭىلىن ايشىقتى كوڭىل كۇيگە بولەپ، ايبىندانىپ، ايدىندانىپ، كەلەر كۇندەرگە ء«يا، بەكەت» دەپ قۋانا ات­تانىپ كەتىپ ەدى. الدا، اللا قالاسا، اتانىڭ 270 جىلدىعى جاقىنداپ كەلەدى. ءبارىمىزدى كيەلى بەكەت اتانىڭ اسىل ەسىمى ءبىر جەرگە جيناۋشى ەدى. تاعى دا جينار. تۋعان جەرگە قۋانا كەلىپ، اۋناپ-قۋناپ، جۇرەك تۇلەپ، تىلەك تىلەپ اتتانارمىز. ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى جاڭعىرا تۇسەر.

دۇنيە تۇرعانشا تاۋەلسىزدىگىمىز تۇ­عىر­لى، دامۋىمىز عۇمىرلى، داڭقىمىز ءدۇبىرلى، ەڭسەمىز ەرەن، باۋىرىمىز بەرەن، باقىتىمىز كەنەن بولۋىنا بەكەت اتا جار بولعاي!

وتەگەن ورالباي ۇلى،

قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى

سوڭعى جاڭالىقتار

باسىلىم باسشىلارى - ەركىن قىدىر (1962)

باسىلىم باسشىلارى • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار