الەم • 08 قاڭتار، 2019

ەۋرونىڭ شىققانىنا 20 جىل تولدى

319 رەت كورسەتىلدى

وسىدان جيىرما جىل بۇرىن ەۋروپانىڭ 11 ەلى بىرىڭعاي ۆاليۋتا - ەۋرونى شىعاردى.

وسى 20 جىلدا ەۋروايماق بىردە-ءبىر مۇشەسىن جوعالتپادى، كەرىسىنشە 11-دەن 19 ەلگە دەيىن قاتارىن كەڭەيتتى. قۇلدىراۋدىڭ از-اق الدىندا تۇرعان ۆاليۋتا ۇلكەن داعدارىستى باستان كەشتى. بىراق، عالامشاردىڭ الىپ ەكونوميكاسىنا اينالعان امەريكا دوللارىنىڭ مونوپولياسىنا باسەكەلەس بولدى.

ەۋروپانىڭ بىرىڭعاي ۆاليۋتاعا كوشۋى قانداي پايدا اكەلدى؟ وعان ەۋروپالىقتاردىڭ كوزقاراسى قانداي؟ بۇل سۇراقتارعا BBC ءجۋرناليسى جاۋاپ ىزدەپ كوردى.

ەۋروايماقتاعى تۇرعىنداردىڭ باسىم كوپشىلىگى ەۋرونى قۇنىن جوعالتپاعان ۆاليۋتا دەپ ەسەپتەيدى. وتكەن جىلدىڭ قازان ايىندا ەۋروكوميسسيانىڭ وتكىزگەن ساۋالناما ناتيجەسىندە ەۋرو ەۋرووداق ءۇشىن 74%، باسقا مەملەكەتتەر ءۇشىن 64% پايدالى دەلىنگەن. كيپر حالقىنىڭ 47%-ى، ليتۆانىڭ 42%-ى ەۋرونى قولدايدى. داعدارىستى باستان وتكەرگەن گرەكيا مەن يتاليانىڭ 60% جانە 57% ەۋرونى قولدانعاندى قۇپ كورەدى.

ەۋروايماقتاعى 19 ەلدە 340 ملن ادام تۇرادى. بۇل - اقش حالقىنىڭ سانىنان كوپ. ەۋرو الەمدەگى جارتى ميلليارد ادامنىڭ ومىرىندە جانە الداعى ۋاقىتتاعى ەۋروپانىڭ ينتەگراتسياسىندا ماڭىزدى ءرول وينايدى.

بولاشاقتا ەۋرووداققا مۇشە 28 ەلدىڭ ارقايسىسى، ناۋرىز ايىندا وداقتان شىعاتىن ۇلىبريتانيادان باسقا مەملەكەتتەر ەۋروعا كوشۋى ءتيىس.

ەۋرو پايدا بولعانعا دەيىن نەگىزگى جاھاندىق رەزەرۆ جانە ساۋدا ۆاليۋتاسى دوللار بولدى. ەندى ورتالىق بانكتەردىڭ قورلارىنىڭ 1/5 بولىگى جانە ەۋروعا الەمدىك ساۋدانىڭ 3/1 بولىگى تيەسىلى.

ساۋالناما بويىنشا ەۋروايماقتاعى ءاربىر جەتىنشى تۇرعىن ەسكى ۆاليۋتانى قولدانادى. ياعني، بۇل جاعداي مەملەكەتتىڭ ەۋروايماققا كىرگەنىنە قانشا ۋاقىت بولعانىنا بايلانىستى ەمەس. مىسالى، 2014 جىلى عانا ەۋروعا كوشكەن لاتۆيا حالقىنىڭ 86%-ى  بۇرىنعى لات ۆاليۋتاسىن ەسكە الۋى ەكىتالاي. ال بەلگياداعى ءاربىر ەكىنشى، گەرمانياداعى ءاربىر ءۇشىنشى ادام ەۋروعا كوشكەنىنە 20 جىل بولعانىنا قاراماستان بۇگىنگە دەيىن فرانك پەن ماركانى قولدانادى. 24 جاسقا دەيىنگى ازاماتتاردىڭ اراسىندا ەۋرونى قولدانبايتىندار 5%-دى قۇرايدى. ەۋروپادا ءبۇتىن ءبىر «€ ۇرپاق» ءوستى.  «FT» گازەتىنىڭ حابارلاۋىنشا، ەۋرووايماقتىڭ 38%-ى ەرەسەك ومىرلەرىندە ەشقاشان باسقا ۆاليۋتادان حابارلارى بولماعان.

2002 جىلى قولما-قول ەۋرونى شىعارۋ تاريحتاعى ەڭ ءىرى اقشا الماسۋ پروتسەسىنە اينالدى. ەۋروپالىقتار 9 ملرد بانكنوت پەن 107 ملرد تەڭگەسىن 14 ملرد قاعاز جانە 52 ملرد مەتالدى ەۋروعا ايىرباستادى.

سودان بەرى قولما-قول اقشا كولەمى تولەم كارتالارىنىڭ تارالۋىنا قاراماستان ۇلعايعان، قازىر اينالىمدا 1،2 ترلن ەۋروعا 21 ملرد بانكنوت بار.

ەۋروپالىق ورتالىق بانك جيىرما جىلدىق مەرەيتويىنا وراي بىرىڭعاي ۆاليۋتانىڭ مودەلدىك قاتارىن تولىعىمەن جاڭارتتى. وسى جىلى 5، 10، 20 جانە 50 ەۋرو نومينالى بار كۋپيۋرالاردىڭ ارتىنان 100 جانە 200 ەۋرو اۋىستىرىلادى.

ال 500 ەۋروداعى ەڭ ءىرى كۋپيۋرانى بولاشاقتا شىعارماۋعا شەشىم قابىلدادى، ويتكەنى ول قىلمىستىق الەمدەگى ەڭ تانىمال تولەم قۇرالى ەكەنى انىقتالدى. بىراق 27 قاڭتاردان باستاپ ەۋرووداقتىڭ 17 ەلىندە وسى بانكنوتا اينالىمنان الىنىپ تاستالادى. ال گەرمانيا مەن اۆستريا بانكنوتانىڭ كوپ بولىگى اينالىمدا بولعاندىقتان تەك ءساۋىر ايىنىڭ سوڭىندا باس تارتادى.

اقمارال اعزامقىزى،

«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار

ەنەرگەتيكا – ەكونوميكا درايۆەرى

ەكونوميكا • بۇگىن، 21:25

تورعاي تاريحىن تولعاعان

تاريح • بۇگىن، 20:50

جىل ءسوزى

الەم • بۇگىن، 20:36

قۇلدىرامايتىن قۇندىلىق

تانىم • بۇگىن، 20:20

اۋعانستاندا جارىلىس بولدى

الەم • بۇگىن، 12:21

ۇقساس جاڭالىقتار