تورتكۇل دۇنيەگە تورەلىك ايتقان ءسات
وڭىردەگى ءرولى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنە وتىرىپ, ەلىمىز ورتالىق ازيادا ساياسي, ەكونوميكالىق, مادەني بايلانىستاردى نىعايتۋدا باتىل قادامدار جاسادى. ءتۇبى ءبىر تۇركى ەلدەرىنىڭ بىرلىگىن بەكەمدەۋدەگى باستامالارى ءوز الدىنا ءبىر توبە. تمد, ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى كەڭەسى, ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى شارت ۇيىمى, شانحاي ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى شەڭبەرىندەگى ءىس-قيمىلداردا دا الدىڭعى قاتاردان تابىلدى. ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق اسا ءىرى ارىپتەسى – ەۋروپالىق وداقپەن ىنتىماقتاستىقتىڭ اۋقىمى دا كەڭەيە تۇسكەنى بەلگىلى. بارىنەن بۇرىن, وتكەن جىل ەلباسىنىڭ جاھاندىق ديپلوماتياسىنىڭ جەتىستىگى سانالعان وقيعا – قازاقستاننىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە توراعالىق ەتۋىمەن تاريحقا ەندى.
2018 جىلدىڭ قاڭتارىن ەلىمىز عانا ەمەس, ورتالىق ازيا ءوڭىرى ءۇشىن دە تاريحي كەزەڭ دەپ باعالاۋعا بولادى. ءبىرىنشى قاڭتاردان باستاپ, ءبىر اي بويى ءبىزدىڭ ەلىمىز بۇۇ-نىڭ حالىقارالىق بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىككە جاۋاپتى باستى ورگانىنىڭ جۇمىسىن باسقاردى. قازاقستان – بۇل مارتەبەلى قىزمەتتەگى ورتالىق ازيانىڭ ءبىرىنشى مەملەكەتى.
ەلباسىنىڭ قاڭتارداعى امەريكا قۇراما شتاتتارىنا رەسمي ساپارى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى ماڭىزدى وتىرىسقا جالعاسقانى ءمالىم. 18 قاڭتاردا نيۋ-يوركتە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ شتاب-پاتەرىندە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ توراعالىعىمەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ «جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋدى تاراتپاۋ: سەنىم شارالارى» تاقىرىبى بويىنشا جوعارى دەڭگەيدەگى پىكىرتالاس ءوتتى.
وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا تاريحي قۇجات ‒ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى توراعاسىنىڭ وڭىرلىك دەڭگەيدە پرەۆەنتيۆتى ديپلوماتيا جانە شيەلەنىستى بولدىرماۋ جونىندەگى مالىمدەمەسى قابىلداندى.
تۇتاستاي العاندا, توراعالىق بارىسىندا كونسۋلتاتسيالار, بريفينگتەر جانە پىكىرتالاستار فورماتىنداعى 30-عا جۋىق وتىرىس وتكىزىلدى, ولاردىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا قارارلار قابىلداندى.
وڭىرلىك ارىپتەستىكتىڭ جاڭا كەزەڭى باستالدى
جىلدىڭ تاعى ءبىر تاريحي اۋقىمداعى وقيعاسى – ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى اراسىندا وڭىرلىك ارىپتەستىك پەن سەنىمدى نىعايتۋداعى جاڭا كەزەڭنىڭ باستالعانى. بۇل اتالعان ءوڭىر مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ استانادا وتكەن العاشقى جۇمىس (كونسۋلتاتسيالىق) كەزدەسۋىندە ايقىن كورىنىس تاپتى.
ورتالىق ازيانىڭ ساياسي تۇراقتى, ەكونوميكالىق ورنىقتى جانە قاۋىپسىز دامۋىنا قاشاندا مۇددەلى ەلباسىنىڭ باۋىرلاس مەملەكەتتەر بايلانىسىن نىعايتۋ باستامالارى وسى جيىندا جان-جاقتى قولداۋ تاپتى.
مەملەكەتتەر باسشىلارى استاناداعى العاشقى كەزدەسۋ بارىسىندا وڭىرلىك ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارىن ايقىنداپ, بولاشاققا ارنالعان جوسپارلاردى بەلگىلەدى.
بۇعان قوسا, مەملەكەتتەر باسشىلارى بىرلەسكەن مالىمدەمە جاساي وتىرىپ, العاش رەت ورتالىق ازيا حالىقتارىن ناۋرىز مەرەكەسىمەن بىرلەسىپ قۇتتىقتادى. مۇنداي كەزدەسۋلەردى جىل سايىن, ناۋرىز مەرەكەسى قارساڭىندا بەسجاقتى فورماتتا وتكىزىپ تۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى.
كوپ جىلعى كەلىسسوزدەر ءتۇيىنى
بۇل جىلدىڭ ەلىمىز ءۇشىن قۇتتى-بەرەكەلى بولعانىن ايعاقتايتىن تاعى ءبىر ءىرى وقيعا 12 تامىزدا ءوتتى. جيىرما جىلدان استام ۋاقىت بويى تالقىلانىپ كەلە جاتقان قارت كاسپيدىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىن انىقتاۋ جونىندەگى ماسەلەنىڭ ءتۇيىنى اقتاۋ ءسامميتى دەپ ايشىقتالعان القالى جيىندا تارقاتىلدى.
قازاقستان, ازەربايجان, يران, رەسەي, تۇرىكمەنستان پرەزيدەنتتەرى قاتىسقان بەسىنشى كاسپي ءسامميتىنىڭ پلەنارلىق وتىرىسىندا تەڭىزدىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىن رەتتەۋ جونىندەگى كوپ جىلعى جۇمىستار قورىتىندىلانىپ, ارنايى كونۆەنتسيا قابىلداندى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ «كاسپي تەڭىزىنىڭ كونستيتۋتسياسى» دەپ اتاعان وسىناۋ قۇجات جاعالاۋ مەملەكەتتەرى ىنتىماقتاستىعىنىڭ بارلىق سالاسىندا قاتىناس ورناتۋىنا نەگىز قالايدى.
سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك شەكارانى اۋماقتىڭ تەگىس پەريمەترى شەگىندە ايقىنداپ الۋ, قازاقستان ءۇشىن اسا ماڭىزدى قادام بولدى, ياعني بۇعان دەيىن قازاقستاننىڭ قۇرلىقتىق شەكارالارى زاڭدى تۇردە رەسىمدەلگەن بولسا, ەندى كونۆەنتسيا ەلىمىزگە ءوز ەگەمەندىگىنىڭ شەگىن تەڭىزدە انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
تۇگەل تۇركىنىڭ مۇددەسى جولىندا
قازاقستاننىڭ كۇللى تۇركى حالىقتارىنىڭ قاسيەتتى قاراشاڭىراعى ەكەنىن ۇدايى ايتىپ كەلە جاتقان ەلباسىنىڭ ءتۇبى ءبىر تۇركى ەلدەرىنىڭ ەرتەڭىن باياندى ەتۋگە باعىتتالعان باستامالارى بيىلعى جىلى 3 قىركۇيەكتە وتكەن تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر ىنتىماقتاستىق كەڭەسىنىڭ VI سامميتىندە جالعاسىن تاپتى. باۋىرلاس حالىقتاردىڭ باسىن قوسقان سامميتكە كەڭەسكە مۇشە مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى – Əزەربايجان پرەزيدەنتى يلحام Əليەۆ, قىرعىزستان پرەزيدەنتى سوورونباي جەەنبەكوۆ, تۇركيا پرەزيدەنتى رەجەپ ەردوعان جانە باقىلاۋشى مəرتەبەسىنە يە وزبەكستان پرەزيدەنتى شافكات ميرزيوەۆ پەن ارنايى مەيمان ۆەنگريا پرەمەر-ءمينيسترى ۆيكتور وربان كەلدى. وسى جيىندا قازاقستان تۇركى كەڭەسىندەگى توراعالىعىن اياقتاپ, بۇل مىندەتتى قىرعىز ەلىنە تابىستادى.
VI سامميتتە نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازىرگى جاھاندانۋ زامانىندا ۇلتتىق سالت-ءداستۇرىمىز بەن مادەنيەتىمىزدى جاس ۇرپاققا قالدىرۋ ەرەكشە ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى. وسىعان بايلانىستى جۇيەلى تۇردە تۇركى كەڭەسى جاستارى كوشباسشىلارىنىڭ فورۋمىن, عىلىمي كونفەرەنتسيالار مەن سەمينارلار وتكىزۋدى, تۇركى الەمىنىڭ بىرەگەي تاريحي جەرلەرىنە ولكەتانۋ ەكسپەديتسيالارىن ۇيىمداستىرۋدى ۇسىندى. «بۇل شارالار جاستارىمىزدى جاقىنداستىرىپ, ەلدەرىمىزدىڭ مادەني ەرەكشەلىگى تۋرالى بىلىمدەرىن تەرەڭدەتۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىن», دەدى ەلباسى. سونىمەن قاتار تۇركى كەڭەسىنىڭ جانىنان «تۇركى الەمىندەگى 100 جاڭا ەسىم», «تۇركى الەمىنىڭ كيەلى جەرلەرى» ارنايى جوبالارىن ازىرلەۋدى ۇسىندى.
مەملەكەتتەر باسشىلارى ءسامميتتىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسى VI ءسامميتىنىڭ دەكلاراتسياسى, ۆەنگرياعا تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسىندەگى باقىلاۋشى مارتەبەسىن بەرۋ تۋرالى شەشىم, تۇركى-تىلدەس مەملەكەتتەر ينتەگراتسياسىنىڭ تۇجىرىمداماسى سياقتى ماڭىزدى قۇجاتتار قابىلداندى.
رۋحاني كەلىسىمنىڭ بويتۇمارى
قازاقستاننىڭ شىعىس پەن باتىستىڭ, وڭتۇستىك پەن سولتۇستىكتىڭ اراسىنداعى وركەنيەتارالىق, مادەنيەتارالىق جانە دىنارالىق ديالوگتى ودان ءارى دامىتۋعا باعىتتالعان ءىس-قيمىلى 2018 جىلى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلدى.
قازان ايىندا استانادا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن دىنارالىق ۇنقاتىسۋدىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بىرەگەي الاڭىنا اينالعان الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ VI سەزى ءوتتى. ء«دىني ليدەرلەر قاۋىپسىز الەم ءۇشىن» تاقىرىبىمەن ۇيىمداستىرىلعان سەزگە 42 ەلدەن 82 دەلەگاتسيا قاتىستى. ولاردىڭ اراسىندا ءدىني كوشباسشىلار, ساياسي قايراتكەرلەر مەن حالىقارالىق ۇيىمدار وكىلدەرى بولدى.
دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ العاشقى تاريحي سەزىنەن بەرى 15 جىل وتكەنى بەلگىلى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا قازاقستاندىق بىرەگەي تاجىريبە جاھاندىق دەڭگەيدە قولداۋ تاپتى. استانا الەمدىك قوعامداستىق ءدىن كوشباسشىلارىنىڭ كەزدەسەتىن ورنىنا جانە ۇنقاتىسۋ الاڭىنا اينالدى.
قورىتا ايتقاندا, 2018 جىلى جۇزەگە اسقان وسىناۋ ىرگەلى شارالار ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق ءرولى مەن ىقپالىنىڭ جوعارىلاعانىن, وڭىرلىك سالماعىنىڭ ۇلعايعانىن ايعاقتادى.
قامبار احمەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
