مەملەكەت تىرەگى
قازاقستان رەسپۋبليكاسىن بۇگىندە كۇللى الەم مويىنداپ, تانىدى. ونىڭ حالىقارالىق ارەنادا ۇلكەن بەدەلگە يە بولۋى, قىرۋار جەتىستىكتەرگە جەتۋى وراسان زور ەڭبەك پەن قاجىرلى قايراتتىڭ, سابىرلىلىق پەن توزىمدىلىكتىڭ, بىرلىك پەن ىنتىماقتىڭ ارقاسى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا. نازارباەۆتىڭ كورەگەندى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قانشاما قيىن دا كۇردەلى كەزەڭدەردى ارتتا قالدىرىپ, سان عاسىرلار بويى اتا-بابامىز ارمانداعان ەركىندىككە, ەڭ باستى بايلىعىمىز – تاۋەلسىزدىككە قولىمىز جەتتى. ەگەمەن ەل بولىپ, ەڭسەمىز كوتەرىلىپ, جارقىن بولاشاققا جول اشىلىپ, قازاقى بولمىسىمىز بەن سالت-ءداستۇرىمىز قايتا جاڭعىردى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىن بۇگىندە كۇللى الەم مويىنداپ, تانىدى. ونىڭ حالىقارالىق ارەنادا ۇلكەن بەدەلگە يە بولۋى, قىرۋار جەتىستىكتەرگە جەتۋى وراسان زور ەڭبەك پەن قاجىرلى قايراتتىڭ, سابىرلىلىق پەن توزىمدىلىكتىڭ, بىرلىك پەن ىنتىماقتىڭ ارقاسى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا. نازارباەۆتىڭ كورەگەندى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قانشاما قيىن دا كۇردەلى كەزەڭدەردى ارتتا قالدىرىپ, سان عاسىرلار بويى اتا-بابامىز ارمانداعان ەركىندىككە, ەڭ باستى بايلىعىمىز – تاۋەلسىزدىككە قولىمىز جەتتى. ەگەمەن ەل بولىپ, ەڭسەمىز كوتەرىلىپ, جارقىن بولاشاققا جول اشىلىپ, قازاقى بولمىسىمىز بەن سالت-ءداستۇرىمىز قايتا جاڭعىردى. وسى تاۋەلسىزدىگىمىزدى ايقىنداپ, قۇقىقتىق نەگىزدە قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ العاشقى كونستيتۋتسياسى 1993 جىلى قابىلدانعان بولاتىن. سونىمەن قاتار, ەگەمەندىگىمىزدى نىعايتىپ, ەڭسەمىزدى تۇزەپ, زاماناۋي تالاپتارعا ساي باعىتتا دامۋ جولىندا قوسىمشا قۇقىقتىق تەتىكتەردى جەتىلدىرۋ قاجەتتىلىگى تۋىندادى. سونىڭ سالدارىنان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋمىندا قابىلدانعان كونستيتۋتسياسى ومىرگە كەلدى. قازىرگى تاڭدا ساياسي, الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق جەتىستىكتەردىڭ جاڭا ساتىسىنا قۇقىقتىق نەگىز بەرگەن, تۇراقتىلىق پەن بەيبىتشىلىكتىڭ كەپىلى بولىپ سانالاتىن اتا زاڭىمىزدان ەلىمىزدەگى بارلىق بولىپ جاتقان وزگەرىستەر, جاڭعىرتۋلار باستاۋ الاتىنى ءسوزسىز.
ال كەز كەلگەن مەملەكەتتە قوعامدىق-ساياسي قاتىناستاردىڭ بارلىعى دا زاڭدارمەن, نورماتيۆتىك قۇقىقتىق قۇجاتتارمەن رەتتەلەدى. ءوز كەزەگىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارى تىكەلەي اتا زاڭنان باستاۋ الاتىندىعى بارشامىزعا بەلگىلى.
كونستيتۋتسيا – مەملەكەتىمىزدىڭ تۇراقتى دامۋىنىڭ, بىرلىك پەن ىنتىماقتىڭ, بەيبىتشىلىك پەن دوستىقتىڭ كەپىلى. سوندىقتان دا كونستيتۋتسيا كۇنىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. كونستيتۋتسيا – ءبىزدىڭ ەركىندىگىمىزدىڭ نەگىزى, بوستاندىعىمىزدىڭ نىشانى جانە تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ كەپىلى. كونستيتۋتسيا قاعيدالارى ەلىمىزدى دەموكراتيالاندىرۋعا, ەكونوميكالىق دامۋعا, وركەندەپ وسۋگە, ساياسي تۇراقتىلىققا, ءبىرلىككە باستايدى. 30 تامىز مەملەكەتتىك مەرەكە – كونستيتۋتسيا كۇنى دەپ جاريالانعان. بۇل جاي مەرەكە ەمەس, ەركىندىكتىڭ شاشباۋىن كوتەرگەن, ەگەمەندىگىمىزدىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىن ايقىنداپ بەرگەن ساياسي مەرەكە. سول كەزدە, 1995 جىلى 30 تامىزدا بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋمدا اتا زاڭىمىز قابىلدانىپ, وعان قوسا ستراتەگيالىق ماڭىزدى باعىتتار ايقىندالىپ, بەكىتىلگەن بولاتىن.
كونستيتۋتسيامىزدا بەكىتىلگەن قۇقىقتىق نورمالار مەملەكەتىمىزدە تۇرىپ جاتقان قانشاما ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ بىرلەسىپ, ءبىر ءۇيدىڭ بالالارىنداي ەڭبەك ەتۋلەرى ءۇشىن جاعدايلار جاسايدى. ويتكەنى, ءبىزدىڭ ەلىمىز ازاماتتاردىڭ ءسوز بوستاندىعى مەن ساياسي قۇقىق بوستاندىعى ايقىندالعان مەملەكەت ءومiرiنiڭ اسا ماڭىزدى ماسەلەلەرiن دەموكراتيالىق جولمەن, رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا نەمەسە زاڭ شىعارۋشى بيلىك بولىپ سانالاتىن پارلامەنتتە اشىق داۋىس بەرۋ ارقىلى شەشۋدى كوزدەيتىن دەموكراتيالىق, الەمنىڭ بارلىق ءداستۇرلى دىندەرىن ءبىر داستارقانعا جيناعان زايىرلى, قۇقىقتىق جانە تەك حالىقتىڭ يگiلiگiن كوزدەيتiن ەكونوميكالىق دامۋ قاعيداسىن ۇستاناتىن, قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان تاۋەلسىز, جاڭا يدەيالارى مەن ايتار ءسوزى بار ەگەمەندى مەملەكەت.
اتا زاڭ ەلدىڭ قۇقىقتىق نەگىزدەرىن, ونىڭ ساياسي, قوعامدىق جۇيەسىن ايقىندايدى. ازاماتتاردىڭ قۇقىعى مەن بوستاندىعىن جانە رەسپۋبليكامىزدىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتەدى. 1995 جىلى 30 تامىزدا بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋم ارقىلى قابىلدانعان ماڭىزدى دا باستى قۇجات ساياسي تۇراقتىلىق پەن قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتۋ ارقىلى الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق دامۋعا جول اشتى.
كونستيتۋتسيا – مەملەكەتتىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى قۇجاتى. ونىڭ بەت پەردەسى, شىنايى كورىنىسى دەپ ايتساق قاتەلەسپەيتىن شىعارمىز. ماسەلەن, پرەزيدەنت جولداۋىن حالىققا كەڭىنەن ءتۇسىندىرۋ ماقساتىندا 2012 جىلدىڭ شىلدە-تامىز ايلارىندا قىزىلوردا وبلىسىندا ءىسساپاردا بولدىم.
كەزدەسۋلەردە حالىقتى قاتتى تولعاندىرىپ جۇرگەن كوپتەگەن ماسەلەلەر كوتەرىلدى. اتاپ ايتار بولسام, جالپىعا بىردەي ورتاق پايدالاناتىن اۆتوموبيل جولدارىنىڭ قازىرگى تاڭدا قاتتى توزىعى جەتىپ, ساپاسى سىن كوتەرمەيتىندىگى ءسوز بولىپ, اۋىز سۋ, جاردەماقى, ارداگەرلەر تۋرالى زاڭ جوباسىنا ۇسىنىستار ەنگىزۋ سياقتى ماسەلەلەر قامتىلدى.
سونىمەن قاتار, اۋدان ورتالىعىمەن بىرقاتار ەلدى مەكەندەردى بايلانىستىراتىن اۆتوموبيل جولدارىنىڭ جوقتىعىنان لاقالى, وتگون, تاسارىق, وركەندەۋ, اراندى جانە بەكارىستان بي-مايداكول-تۇكتىباەۆ-قوجاباقى اۋىلدارىنىڭ تۇرعىندارى جول ازابىن تارتىپ, قانشاما قيىندىقتار كورۋدە. وعان قوسا وسى وڭىردە شەشىمىن تاپپاي جاتقان ماسەلەلەردىڭ ءبىرى رەتىندە بىرقاتار ەلدى مەكەندەردە حالىق اۋىز سۋدى ۋاقىتىلى پايدالانا الماي, سۋ تاپشىلىعىن كورىپ وتىرعاندىقتارى ايتىلدى.
اتاپ ايتقاندا, سۋ قۇبىرلارى پايدالانۋعا بەرىلگەن جىلدان باستاپ وسى كۇنگە دەيىن كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەي, توزىعى جەتكەندىگى انىقتالدى. جوسپارلانعان قارجىنىڭ ۋاقىتىلى بەرىلمەۋىنە بايلانىستى ءبۇگىنگى كۇنى 7 مىڭعا جۋىق تۇرعىن اۋىز سۋ تاپشىلىعىن كورىپ وتىر. ەندى مۇنىڭ ءبارىن رەتتەۋ پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرتىلۋى: جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام» اتتى باعدارلاماسىندا ايتىلعانداي, جاقسى جۇمىس ىستەگەندە عانا, جۇزەگە اسىرىلاتىندىعى بەلگىلى.
بيىلعى جىل قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءۇشىن ءساتتى دە تابىستى جىل بولدى. ونىڭ ءبىر دالەلى رەتىندە, قازاقستان ۇلتتىق قۇراماسىنىڭ لوندوندا وتكەن XXX جازعى وليمپيالىق ويىنداردان تولاعاي جەڭىسپەن ورالۋىن ايتۋعا بولادى. سپورتشىلارىمىز ەل مەرەيىن اسقاقتاتىپ, لوندون تورىندە ءانۇرانىمىزدى جەتى رەت شىرقاتىپ, كوك بايراعىمىزدى جەڭىس تورىندە جەلبىرەتتى. بۇل دا ءبىزدىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىقارالىق ارەنادا ماقتان ەتەر ايتۋلى جەڭىستەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى.
وسى سپورتشىلارىمىزدىڭ اراسىندا ەلىمىزگە جەڭىس سىيلاعان, قىزىلوردا وبلىسىنىڭ تۋمالارى ەكى دۇركىن وليمپيادا چەمپيونى يليا يلين مەن مارينا ۆولنوۆانى ەرەكشە اتاپ كەتكىم كەلىپ وتىر. ولار ەل قورجىنىنا باعا جەتپەس التىن جانە قولا مەدالداردى ءتۇسىرىپ, قازاق حالقىنىڭ مەرەيىن ۇستەم ەتتى. وسىنداي ۇلدارىمىز بەن قىزدارىمىزدىڭ ۇلى جەڭىسى مەملەكەتتىك مەرەكە – كونستيتۋتسيا كۇنى قارساڭىندا ەلىمىزگە ۇلكەن سىي بولدى.
«ەل بولامىن دەسەڭ, بەسىگىڭدى تۇزە» دەگەن قازاق دانالىعى, سوندىقتان دا ءبىز ەلدىگىمىز بەن بىرلىگىمىزدى, تاۋەلسىزدىگىمىز بەن تۇتاستىعىمىزدى باياندى ەتۋ جولىندا بولاشاق ۇرپاعىمىز, جاستاردى پاتريوتتىققا, ۇلتجاندىلىققا, ادالدىق پەن ادامگەرشىلىككە, ەڭبەككە تاربيەلەۋىمىز كەرەك. ولاردىڭ بويىنا رۋحاني قۇندىلىقتارىمىزبەن قوسا, ەگەمەندىگىمىزدىڭ قانداي قيىندىقپەن كەلگەندىگىن, ونىڭ ماڭىزدىلىعىن ءسىڭىرە وتىرىپ, ايتۋلى مەرەكە كونستيتۋتسيا كۇنىنە ەرەكشە نازار اۋدارتۋ قاجەت. وسىنىڭ بارلىعىن بويىنا ءسىڭىرىپ, تۇسىنگەن جاستار كەلەشەكتە ەلىمىزدىڭ ناعىز ازاماتتارى بولىپ جەتىلەدى.
تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن مەملەكەت رەتىندە الدىمىزدا كوپتەگەن مىندەتتەر تۇردى. سولاردىڭ ىشىندە, ەڭ باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى – تاۋەلسىزدىگىمىزدى باياندى ەتۋ, ونى نىعايتۋ مەن كۇشەيتۋ, قۇقىقتىق قامتاماسىز ەتۋ بولدى. ويتكەنى, كەڭەس ءداۋىرى ىدىراعان شاقتا اتا-بابامىز امانات ەتىپ قالدىرعان باعا جەتپەس مۇراعا يە بولىپ قالۋ وڭاي شارۋ ەمەس ەدى.
وسى جولدا قانشاما قيىندىقتار بولدى. اتاپ ايتقاندا, باسىمىز بۇعاۋدان بوساپ, تاۋەلدىلىك پەن جالتاقتىقتان ارىلىپ شىققان ەلىمىزدى ەكونوميكالىق, ساياسي, الەۋمەتتىك داعدارىستار جان-جاقتان قاۋمالاپ, كۇتىپ تۇردى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ەكونوميكامىز بەن ساياساتىمىز السىرەگەن تۇستا كورىنگەننىڭ قولىندا كەتۋىمىز عاجاپ ەمەس ەدى. بىراق وسىنداي اۋىر كەزەڭدەردەن ەلباسىمىزدىڭ ارقاسىندا مويىماي شىعىپ, بۇگىندە باسەكەگە قابىلەتتى, وزىندىك باسقارۋ جۇيەسى مەن ءمادەنيەتى قالىپتاسقان, الەم ەلدەرىنىڭ قىزىعۋشىلىعىن وياتىپ, اياعىنان نىق تۇرعان قۋاتتى مەملەكەتكە اينالدىق.
وسىلاردىڭ بارلىعى دا ءبىزدىڭ تاريحىمىزدا التىن ارىپپەن جازىلىپ, كەيىنگى كەلەر ۇرپاققا ۇلگى بولارى ءسوزسىز.
قوجاحمەت بايماحانوۆ,
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى,
«نۇر وتان» حدپ مۇشەسى.
