رۋحانيات • 10 جەلتوقسان, 2018

تۇركى الەمىنە ورتاق عالىم

662 رەت
كورسەتىلدى
2 مين
وقۋ ءۇشىن

استاناداعى ل.ن.گۋ­مي­لەۆ اتىنداعى ەۋرا­زيا ۇلتتىق ۋنيۆەر­سيتەتىندە فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور قاللى ايىمبەتوۆتىڭ تۋعانى­نا 110 جىل تولۋىنا وراي «قارا­قالپاقتار فولك­لورى» اتتى حالىق­ارا­لىق دەڭگە­يدەگى عىلى­مي-تاجى­ري­بەلىك كونفەرەنتسيا ءوتتى.

تۇركى الەمىنە ورتاق عالىم

جيىنعا وزبەكستاننىڭ قازاق­ستانداعى ەلشىسى ساي­دي­كرام نيازحودجاەۆ, نوكىس (قارا­قالپاقستان), اتىراۋ, الم­اتى قالالارىنان كەلگەن عالىمدار, ەۇۋ وقىتۋشىلارى, ماگيسترانتتار, دوكتورانتتار قاتىستى. 

كونفەرەنتسيانى اس­تانا قا­لا­لىق قازاقستان حال­­قى اسسام­ب­­لەياسىنىڭ ساراپ­تامالىق توبى, «جايحۋن» قارا­­قالپاق ەتنو­مادەني بىر­لەس­تىگى مەن ەۇۋ ار­حەو­لوگيا جانە ەتنولوگيا كا­ف­ەد­راسى ۇيىم­داستىردى.

كونفەرەنتسيانىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا وزبەكستان­نىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى س.نيازحودجاەۆ ۇلى دالادا ومىرگە كەلگەن ءىرى تۇلعا­لار­دىڭ ءبىرى, عالىم قاللى ايىم­بەتوۆتىڭ تۇركى حالىق­تارى­نا ورتاق قايراتكەر ەكەنىن ايتا كەلىپ, ونىڭ ەسىمى استانادا ار­داقتالىپ جاتقانى قازاق حال­قىنىڭ كەڭپەيىلدىلىگىن بىل­دىرەتىنىن جەتكىزدى.

شارا بارىسىندا وزبەك­ستان عىلىم اكادەمياسى قاراقالپاق بولىمشەسىنىڭ  ن.داۋ­قاراەۆ اتىنداعى ءتىل جانە ادەبيەت ينستيتۋتىنىڭ (وزبەك­ستان) ديرەكتورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ايت­مۇرات ءالنيازوۆ «قاللى ايىمبەتوۆ­تىڭ عىلى­مي جۇمىسى مەن ءومىر جولى» تاقىرىبىندا بايانداما جاساپ, عالىمنىڭ بالا كەزدەن زەرەك, العىر, قۇيماقۇلاق بولعا­نىن, مەكتەپتى جاقسى وقىپ, الماتىدا م.اۋەزوۆتەن ءدارىس العانىن ايتتى. سونداي-اق ول ءتىلتانۋ, الىپپە وقۋلىقتارىن, «قارا­قالپاق فولكلورى» كوپ­تومدىعىن جازعان ق.ايىم­بەتوۆتىڭ ەڭبەكتەرىنە تاريحي-ەتنوگرافيالىق دايەكتەمە دەگەن انىقتاما بەردى.

نازارباەۆ ورتالىعىنان كەلگەن جاس عالىم جاقسىلىق ءسابيتوۆ قاراقالپاق پەن قازاق­تىڭ باۋىرلاس ەكە­نىنە تاريحي دەرەكتەر كەلتى­رىپ, ەكى ەلدىڭ باتىرلار جىر­لا­رىن­­داعى ۇقساس­تىقتارعا تال­داۋ جاسادى. ال ەۇۋ ار­حەو­لو­گيا جانە ەتنولوگيا كا­فەد­­راسىنىڭ دوتسەنتى, تاريح عى­لىمدارىنىڭ كانديداتى زى­ليحا ومىربەكقىزى ءوز بايان­داماسىندا قازاقستاند­ا­عى قا­را­قالپاقتاردىڭ سانى 4 مىڭ­­نان اساتىنىن, ولاردىڭ قازاق­­قا قان جانە ءتىل جاعىنان ەڭ جاقىن ۇلت ەكەنىن ايتا كەلىپ, قاراقالپاقتىڭ بەلگىلى اقى­نى بەرداقتىڭ «شەجىرە» ەڭبە­گىنەن ءۇزىندى وقىپ بەردى. 

جيىندا ت.ساليەۆا ءوزى باس­­قاراتىن «جايحۋن» ەتنو-مادەني بىرلەستىگىنىڭ قارا­قال­پاق حالقىنىڭ مادەنيەتى مەن سالت-ءداستۇرىن ساقتاۋ باعى­تىن­دا اتقارىلىپ جاتقان جۇ­مىس­تارىنا توقتالدى. كون­فە­رەنتسيا سوڭىندا قارا­قال­پاق­ستاننان ارنايى كەلگەن جاس جىر­شى سالامات اياپوۆ «ەدىگە» جىرىنان ءۇزىندى ايتتى. ەلىمىزدە قاراق­ال­­پاق ەتنو­­مادەني بىر­لەستىكتەرى بار الماتى, اقتاۋ, اتىراۋ, شىم­­كەنت قالا­لارى­نان كەلگەن ونەر­پازدار قارا­قالپاقتىڭ ءبيىن بيلەپ, ءانىن شىرقادى. سونداي-اق ق.ايىم­بەتوۆتىڭ نەمەرەسى يلحام ۆيولونچەلدە ابايدىڭ «ايتتىم سالەم, قالامقاسىن» ناقىشىنا كەل­تىرە ورىندادى.

ايدانا شوتبايقىزى,

«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار