تەاتر • 10 جەلتوقسان, 2018

م ۇلىك سۇرتىباەۆتىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي وربىگەن ويلار

1120 رەت
كورسەتىلدى
16 مين
وقۋ ءۇشىن

كورەرمەندەر سىلتىدەي تىنىپ قالعان. «ساحنا مەن زالدى كوزگە كورىنبەيتىن ءبىر قۇدىرەتتى تارتۋ كۇشى بايلانىستىرىپ تۇرعانداي. تەاتردا وتىرعان ەل ساحناعا ەلەڭدەسىپ, سوعان ەرىكسىز ەلتىپ, ەرىپ وتىر. اسىرەسە, سويقان سوعىس لاڭىنان سوقىر سوقپاققا ءتۇسىپ, تاعدىر تاۋقىمەتىن تارتقان باس كەيىپكەردىڭ جان دۇنيەسى, سىرت­قى قينالىس, ىشكى كۇيزەلىسى, ءتىپتى تەاتر­دا وتىرعاندارىن دا ۇمى­تىپ, سپەكتاكلدەگى ورتالىق كەيىپ­كەر تاعدىرىن ءدال قازىر ءوز باس­تارىنان كەشكەندەي حالدە...

م ۇلىك سۇرتىباەۆتىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي وربىگەن ويلار

مىنە, سپەكتاكل دە اياقتالدى. سارت-سۇرت سوعىلعان الاقاندار كورەر­مەندەردىڭ ىستىق ىقىلا­سىن پاش ەتەدى. بىرەۋلەر ساح­ناعا شىعىپ, اكتەرلەرگە گۇل شوق­تارىن سىيلاپ جاتىر. ساح­نا­نى گۇل كومكەرىپ تاستادى. گۇل شوقتارى باس كەيىپكەردى وي­­نا­عان ورتا بويلى, قوڭىر ءوڭ­دى, ويلى, مۇڭلى جانارىمەن كورەر­­­مەندەرگە كوز تىككەن تانى­مال اكتەرگە, اسىرەسە كوبىرەك ۇسى­­نىل­دى. بۇل ورىندى دا ەدى. ويت­كەنى بۇگىنگى سپەكتاكلدىڭ ەڭ اۋىر جۇگىن ارقالاعان دا, شاعالا شا­بىت­تىڭ اق قاناتىن اق الماس­تاي سەرمەپ, شەبەرلىك تانىتقان دا, ارىپتەستەرىنىڭ اجارىن اشىپ, ابىرويىن اسىرعان دا –  سول. ءيا, جۇرەكتىڭ وتىن سوندىرمەي, ونەرىمەن جان-جاعىنا جارىق ساۋلە شاشقان دا – سول.

بۇل م.اۋەزوۆ تەاترىنىڭ ساحناسىندا رەجيسسەر ا.وتەگەنوۆ قويعان «بەلگىسىز باتىر» سپەكتاك­لى ەدى. ال باس كەيىپكەردىڭ جان دۇنيەسىن جارقىراتىپ جايىپ سالعان الىمدى اكتەر, ساحنا­نىڭ بەلگىلى سۋرەتكەرى, قازاقستان­نىڭ حالىق ءارتىسى, مەملەكەتتىك سىي­لىق­تىڭ لاۋرەاتى م ۇلىك سۇرتىباەۆ بولاتىن.

ونىڭ ونەردەگى جەمىستى جولى سوناۋ وتىزىنشى جىلداردان باس­تالادى. مەكتەپتە وقىپ جۇرگەن كەزىن­دە-اق ساحناعا شىعىپ, ونەر­گە قابىلەتى بارلىعىن تانىت­قان م ۇلىك ارناۋلى ءبىلىم الىپ, تۋ­عان حالقىنا تالماي قىزمەت ەتۋ­دى قالادى. سول ويى 1933 جىلى قاراعاندىداعى جاڭادان اشىل­عان تەاتر ستۋدياسىنا الىپ كەلدى. ونى 1936 جىلى تامامداعان ول سول ساتتە اشىلعان قاراعاندى وب­لىستىق دراما تەاترىنا جۇمىس­قا ورنالاستى.

تەاتردىڭ تۇڭعىش رەجيسسەرى راقىم يلماتوۆ جاس اكتەرگە قوزى, تولەگەن ءتارىزدى جۇرە­گى دەرت, جانى ءورت, عازيز عاشىق­تار­دىڭ ءرولىن جۇكتەدى. وسىناۋ ارداق­تاردىڭ اق الماستاي وتكىر, تاڭعى شىقتاي تازا سەزىمدەرىن بەينەلەۋ ءۇشىن م ۇلىك ءوزىنىڭ بارلىق جاستىق جالىنىن جۇمسادى. سودان دا بۇل بەينەلەر اكتەردىڭ جا­س­تىعىنا, تاجىريبەسىنىڭ ازدى­عىنا قاراماستان, ءساتتى شىق­تى. قاراعاندى تەاترى 1943 جىلى ك.گولدونيدىڭ «ەكى مىر­زا­عا ءبىر قىزمەتشى» پەساسى بو­يىن­شا سپەكتاكل قويىپ, ترۋ­فال­دينو ءرولى م ۇلىككە تاپ­سى­رىلعان-دى. بۇل ۇلى وتان سوعىسىنىڭ اۋىر كەزەڭىنە وراي, كيەۆتىڭ لەسيا ۋكراينكا اتىن­داعى دراما تەاترىنىڭ قارا­عان­دىعا كەلىپ, جۇمىس ىستەپ جات­قان كەزى ەدى. كيەۆ تەاترىندا ترۋ­فال­دينونى ويناۋمەن اتى شىق­قان ۋكراين حالىق ءارتىسى لاۆرور م ۇلىككە قول ۇشىن سوزدى. ەكەۋى تالاي مارتە تەاتردا وڭاشا قالىپ, وبراز كىلتىن تابۋ ءۇشىن ايانباي تەر توكتى. سپەكتاكل ساحناعا شىققاندا, تاباندى اكتەردىڭ تالانتتى ويى­نىنان ىزدەنىستىڭ جەمىستى ىزدەرى ايقىن تانىلدى.

1951 جىلى م ۇلىك سۇرتىباەۆ­تىڭ شىعارماشىلىق ومىرىندەگى ەلەۋلى ءبىر كەزەڭ بولدى. سول جىلى م ۇلىك ەڭبەك ەتەتىن قاراعاندى تەاترى ۇلى جازۋشى م.اۋەزوۆتىڭ «ابايىن» ساحناعا شىعاردى. اباي رولىندە – م ۇلىك. بۇل ءوسۋ ۇستىندەگى, ىزدەنىس جولىنداعى اكتەر ءۇشىن اسا قيىن اسۋ ەدى. تاعى دا تالانت پەن تاباندىلىق كومەك­كە كەلدى. ۇيقىسىز تۇندەر, كۇلكىسىز كۇندەردەن كەيىن ومىرگە كەلگەن ۇلى اقىن ابايدىڭ ساحنا­لىق بەينەسى حالىقتىڭ قامىن ويلاعان, ادىلدىكتى, ماحابباتتى قورعاعان كۇرەسكەر اقىن بولىپ كورەرمەن كوكەيىنە ۇيالادى. سۇرت­ىباەۆ ويشىل اقىن ابايدىڭ «مىڭمەن جالعىز الىسقان» قا­راڭ­عى تۇنەكتەگى جالقى جارىق تۇل­عا­سىن دا كورەرمەن كوڭىلىن سەندىرە بەينەلەدى.

ن.گوگولدىڭ «رەۆيزورىن­داعى» حلەستاكوۆ وبرازىن شەبەر بەينەلەپ, ەرەكشە كوزگە تۇسكەن م ۇلىك سۇرتىباەۆ تالانتى كينو رەجيسسەرلەردىڭ دە نازارىن اۋداردى. 1955 جىلى «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىن وداقتىق ەكران­عا شىعارعان پ.پ.بوگوليۋبوۆتىڭ «وجەت قىز» فيلمىندە اڭعارباي رولىندە م ۇلىك وينادى. ءوڭى دە, ءوزى دە ويناقى ماشينا ر ۇلىندەگى اڭعارباي – م ۇلىك كورەرمەننىڭ كوز الدىندا قالىپ قويدى.

1958 جىلدىڭ قۋانىشى ەرەكشە. بۇل جىلى م ۇلىك م.اۋەزوۆ اتىنداعى اكادەميالىق دراما تەاترعا شاقىرىلدى. ونىڭ استانا تەاترىنىڭ ساحناسىندا العاش كەزدەسكەنى ءا.تاجىباەۆ­تىڭ «مايراسىنداعى» تەن­تەك  دەۋگە قيمايتىن, تەكتى دەۋگە سىي­­مايتىن باقتيار ەدى. سودان بەرى ول وسى تەاتر ساحناسىندا تالاي تار­تىمدى رولدەردى وينادى. سو­لار­دىڭ ىشىنەن, اسىرەسە ءسات­تى شىق­قاندارى «قاراگوزدەگى» نار­شا, «ەڭلىك-كەبەكتەگى» كەبەك, «ايمان-شولپانداعى» الىبەك, «ۇيلەنۋدەگى» پودكولەسين, «اساۋعا تۇساۋداعى» سلاي, «اقان سەرى – اقتوقتىداعى» جالمۇقان, «توي بولارداعى» بايبول, «اقىن جۇرەگىندەگى» ءنابي, «بولتىرىك بورىك استىنداعى» ساپار, «قۇدا­عي كەلىپتىدەگى» سۇڭعات, «قىزعا­نىش­تان ماحابباتتاعى» تريستان, «جات ەلدەگى» جۇمان, «قارا قىپ­شاق قوبىلاندىداعى» قارا­مان, «كۇننەن تۋعاندارداعى» پرو­تاسوۆ, «سونبەيتىن وتتاعى» تاي­مان. بۇلار, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ءبىر-بىرىنە ۇقسامايتىن كوپ قىر­لى, الۋان سىرلى بەينەلەر.

م ۇلىك سۇرتىباەۆتىڭ ونەردەگى ءومىرى جايلى ويلاعاندا اعىلشىن اكتەرى دجون گيلگۋد ويعا ورالادى. وسى ۇلكەن ەكى اكتەردىڭ ءبىر-بىرىنە ۇقسامايتىن وزگەشە تاعدىرى, وزىندىك تالانتتارىمەن بىرگە, زەر سالىپ قاراساڭىز, كەيبىر ۇقساس جايلار دا بار. ول ەكى تالانتتىڭ دا جەتپىس دەيتىن جەتى بەلگە ونەردىڭ اۋىر جۇگىن, قىمبات قازىناسىن اكەلگەندىگىنە, ءبىراز جاسقا كەلگەنىنە قاراماستان, ءوز دارىندارىنىڭ جاڭا ءبىر قىر­لارىن تانىتىپ, جەتپىستەن اس­قاندا دا ساحنادا جاي وعىنداي جارقىلداۋىندا عانا ەمەس, ءار ءرول سايىن ورشەلەنە العا ۇم­تى­لىپ, ۇنەمى ءوسىپ وتىراتىن اكتەرلىك شەبەرلىكتەرىندە, ويىن­دارىنداعى اكتەرلىك العىرلىق پەن اۋقىمدىلىقتىڭ تۇتاستىعى مەن تۋىستىعىندا.

«جول اناسى – ءىز» دەيدى حا­لىق دا­نالىعى. بۇگىندە اپ-ايقىن بولىپ سايراپ جاتقان سۇرتى­باەۆ­تىڭ ونەرگە كەلۋ جولى سوناۋ وتىزىنشى جىلدارى قارا­عان­دى تەاترىنىڭ ستۋدياسىندا وقىپ جۇرگەن شاعىنداعى ءى.جان­سۇگىروۆتىڭ «كەك» پەساسىندا قويشى تاستابان ءرولىن ويناعان العاشقى, ءالى ايقىن بولماسا دا, سونى ىزىنەن باستالىپ ەدى. كەيىن م ۇلىك سول ىزبەن تولەگەن, سوي­دو, قوزى, تەمىرلەردى اداستىر­ماي الىپ ءجۇردى دە, كەلە-كەلە حا­لىققا ايقىن تانىلعان ءوزى­نىڭ ونەردەگى داڭعايىر جولىنا ف.شيللەردىڭ «ز ۇلىمدىق پەن ماحابباتىنداعى» شىن سۇيىس­پەنشىلىك قۇربانى فەرديناندتى, ن.ۆ.گوگولدىڭ «رەۆيزورىنداعى» داڭعوي حلەستاكوۆتى, ش.قۇ­سايىنوۆتىڭ «الدار كوسەسىن­دەگى» ايلاكەر, تاپقىر الدار­د­ى, م.اقىنجانوۆتىڭ «ىبى­راي التىنسارينىندەگى» عۇلاما اعارتۋشى ىبىرايدى, م.اۋەزوۆ­تىڭ «قارا قىپشاق قوبى­لان­دىسىنداعى» باتىر قوبىلدان­دىنى, وسىلار سىندى تاعى دا باسقا الۋان ءتۇرلى, سان قىرلى ساڭ­لاق بەينەلەردى الىپ شىقتى.

م ۇلىك سۇرتىباەۆتىڭ ونەر ول­كە­سىن وزگەلەر وسىرمەگەن وزگە­شە گۇلمەن كومكەرگەن جارتى عا­سىر­دان استام قيىن دا قاستەرلى ەڭ­بە­گ­ى­نىڭ العاشقى جيىرما جىلى قاراعاندى دراما تەاترىمەن, سوڭ­عى قىرىق جىلى م.اۋەزوۆ تەاترى­مەن تىعىز بايلانىستى. وسى ەكى ساحنادا ول جاساعان ۇزىن سان­ى ەكى جۇزدەن استام كور­كەم وب­­راز­­داردىڭ ءبارىن بىردەي ءتى­زىپ شىعۋ مۇمكىن دە, قاجەت تە ەمەس. سو­­لار­دىڭ تاعى ءبىرى دەپ, ءبىز بيا­­زى الىبەك, قاسارما قۇ­داي­بەر­­گەن, ويلى, مۇڭلى جان­سۇگىر, اي­لا­­كەر ابىلقايىر, مانساپ­قور سات­­تار, سىرتى ءبۇتىن, ءىشى ءتۇ­تىن كەرىم­­باي سياقتى ءبىر-بىرىنە سىرت تۇل­عاسىمەن دە, ىشكى جان دۇ­نيە­سىمەن دە مۇلدەم ۇقسا­ماي­تىن, سونىسىمەن قيىن دا قى­زىق­تى كوپتەگەن كوركەم بەي­نە­نى ايتار ەدىك. اۋدارما دەپ اتا­لاتىن اسىل قازىناعا م.سۇر­تى­باەۆ قوس­قان ۇلەستىڭ قوماق­تى­لى­عىنا «وتەل­لو­داعى» جالعىز رود­ري­گو­نىڭ ءوزى-اق ايقىن ايعاق بولا الادى. 

م.سۇرتىباەۆ جاساعان «وجەت قىز­داعى» اڭعارباي, ء«بىز­­دىڭ سۇيىك­تى دارىگەردەگى» مۇ­رات, «بوتا­­گوزدەگى» ماديار ءتا­رىز­­دى ەك­ران­­­­دىق بەينەلەر ۆ.گ.بەلين­سكي­­دىڭ: «ونەر دەگەنى­مىز – كور­كەم وبراز ارقىلى ويلاۋ» دەگەن انىق­تاماسىنا لايىق ەڭبەك.

ءبىز سۇرتىباەۆ جاساعان رول­دەر­دىڭ وتىزدان ءبىرىن عانا ەسكە الدىق. سونىڭ وزىنەن-اق اكتەر ەرەكشەلىگىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. ەڭ الدىمەن, سۇرتىباەۆتىڭ اك­تەر­لىك اۋقىمىنىڭ كەڭدىگى, ال­­عىر­­لىعى, الىمدى تالانتى ك­و­رەر­­مەن كوپتى وزىنە ءتانتى ەتپەي قوي­مايدى. پلاستيكالىق قوزعا­لىس, كەيىپكەردىڭ جان دۇنيەسىنە ۇڭىلە الاتىن, ساحنانىڭ ساڭلاق سۋرەتكەرىنە ءتان سۇڭعىلالىق, قازاق ءسوزىنىڭ قايماعىن بۇزباي جەتكىزەتىن قۇلاققا جاعىمدى قوڭىر ءۇن, ايتار ويىن ەركىن جەت­كىزە الاتىن ۇتىمدى تراكتوۆكا. مىنە, ساحنانىڭ مايتالمان شەبەرىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى دە, سان مىنەزدى ءمىنسىز مۇسىندەيتىن ايرىقشا اجارلى زەرگەرلىگى دە وسىنداي سان ءتاسىل, الۋان ءتۇرلى اسەم بوياۋلاردان ءنار العان.

تالانتتى ونەرپاز م ۇلىك سۇر­تىباەۆتىڭ اكتەرلىك تالانتىن ادەبيەت پەن ونەردىڭ اسا كورنەكتى وكىلدەرى دە وتە جوعارى باعالادى. زامانىمىزدىڭ ۇلى جازۋشىسى مۇحتار اۋەزوۆ: «سۇرتىباەۆ –كوزىنىڭ ءبىر عانا قىرىمەن كوپتى اڭعارتاتىن ۇلكەن شەبەر اكتەر»,  دەپ باعالايدى. تەاتر ونەرىنىڭ قىرى مەن سىرىنا جەتىك, قىران جانارى قياداعىنى شالا­تىن عابيت مۇسىرەپوۆ سوناۋ 1951 جىل­­دىڭ وزىندە-اق بىلاي دەپ جا­زىپ­تى: «سۇرتىباەۆ جاساعان اباي وبرازىنا قالتقىسىز سە­نىپ وتىراسىڭ... بىزدىڭشە, اباي رولىن­دە ويناعان قازاق ارتىس­تەرى­­نىڭ ىشىندە ەڭ ۇنامدى وبراز ج­ا­ساعانى, وسى سۇرتىباەۆ جولداس».

ادەبيەتىمىزدىڭ الىپتارى ايتقان وسى ۇزىك پىكىر كوپ سىردى اڭعارتسا كەرەك.

سۇرتىباەۆ كومەديالىق رول­دەر­دەن تراگەديالىق رولدەرگە دەيىن ويناي الاتىن اۋقىمدى اكتەر دەسەك تە, بىزدىڭشە, ونىڭ سان قىرلى تالانتىنىڭ بارىن­شا جارقىراپ اشىلاتىن كەزى كۇردەلى پسيحولوگيالىق پلان­داعى كەيىپكەرلەر مەن تراگە­ديا­لىق كلاسسيكالاردى وينا­­عان ءسات. م.سۇرتىباەۆتىڭ اكتەر­­لىك ەرەك­شەلىكتەرى مەن شىعارما­شى­­لىق تابىستارى جايلى ور­تا­لىق «پراۆدا» گازەتىنەن باس­تاپ, وداقتىق, رەسپۋبليكا­لىق, وبلىستىق كەيدە ءتىپتى اۋدان­دىق گازەت­تەردە دە كوپ جازىلدى. تەاتر­­­دىڭ بەلگىلى سىنشىلارى ن.ي.لۆوۆ, و.ن.قايدالوۆا ماس­­­­كەۋدە جارىق كورگەن كىتاپ­تارىن­­دا, ن.ابالكين, ە.د.سۋركوۆ وداقتىق باق-تا سۇرتىباەۆ تالانتىن جوعارى باعالادى.

ەسىمى ەلگە ايگىلى بولعان م ۇلىك سۇرتىباەۆتى وسىناۋ بيىككە جەتكىزگەن ءبىر عانا تابيعي تالانت دەسەك, اعات ايتقان بولار ەدىك. راس, ونەردە تابيعي تالانتتىڭ ەڭ باستى, شەشۋشى ماڭىزى بار. ايت­سە دە, جان قيناپ, ازاپقا سالا­تىن اۋىر ەڭبەكسىز قانداي قۇدىرەتتى تالانتتىڭ ءوزى دە تۇل. ەندەشە, م.سۇرتىباەۆتىڭ جاس­تار ۇلگى الار ەرەكشە قاسيەتىنىڭ ءبىرى – وزگەشە ەڭبەكقورلىعىندا, ىزدەنىمپازدىعىندا دەر ەدىك. اكتەر م.سۇرتىباەۆ ءوزىنىڭ ونەر­دەگى, ومىردەگى سەرىگى, قازاق­ستان­نىڭ حالىق ءارتىسى ايكەن مۇسا­بەكوۆا ەكەۋى ءتورت بىردەي پەرزەنت تاربيەلەپ وسىرگەن ارداگەر اكە دە. «قۇرمەت بەلگىسى» ور­دەنىنىڭ كاۆالەرى ايكەن مۇسا­بەكوۆا 1956 جىلدان بەرى م.اۋەزوۆ تەاترىندا ونەر كور­سەتتى. ايكەن جاساعان سان الۋان ساح­نالىق وبرازدار ساپىندا ءوز باقى­تى مەن ماحابباتى ءۇشىن كۇرەس­كەن ەڭلىك پەن بايان («ەڭلىك-كەبەك» پەن «قوزى كورپەش-بايان سۇلۋ»), ويناقى ايمان مەن ويلى زاۋرە («ايمان-شولپان مەن «مايدان»), اياۋلى ايگەرىم, اجارلى ايبارشا («اباي» مەن «مايرا»), كۇتۋشى ايەل («فارحات-شىرىن») جانە باسقا دا ءبىراز بەينەلەر بار.

ءا.مۇسابەكوۆانىڭ «پارتورگ» سپەكتاكلىندە پارتورگ جامال بەي­نەسىن ءساتتى شىعارۋى – تالانتتى اكتريسانىڭ ءىرى تۆور­چەستۆولىق تابىسى بولدى.

اكتريسا «ەگەر ءبىزدىڭ ارقاي­سىمىز», «بوتاگوز» كينو­فيلم­دەرىنە ءتۇسىپ, ەستە قالار بەينەلەر جاسادى.

م ۇلىكتىڭ تەاترعا جىل سا­يىن كەلىپ قوسىلىپ جاتقان جاڭا تولقىن جاستارعا دەگەن قام­قور­لىعى وزىنشە ءبىر اڭگىمە. بەي­نەلەپ ايتساق, ول شىلدەنىڭ اپتابى مەن اڭىزاعىندا ساياسىندا سان ادام­دى پانالاتقان ونەر دەي­تىن عالامات الەمدەگى عاجاپ ءبىر باي­تەرەك. تەاتر تابالدىرى­عىن جۇ­رەكس­ىنە اتتاعان تالاي جاس­قا سول بايتەرەك ءوزىنىڭ ىستىق, قام­قور قۇشاعىن جايىپ ءجۇردى. ول ونەردىڭ بۇرىلىسى كوپ قيىن جولىنا تۇسكەن بارلىق جاستىڭ, بارشا تالانتتىڭ قامقورى. ايتسە دە, سول ماحاببات ونى ونەردەگى ءپرينتسيپتى اڭگىمەلەردى, اششى شىندىقتاردى اشىپ ايتۋىنا ەشقانداي كەدەرگى كەلتىرىپ كورگەن ەمەس. م ۇلىك سۇرتىباەۆتىڭ جانىنا, اسىرەسە, جاقىن ەكى دوسى بار. ونىڭ العاشقىسى – تالانت, ەكىنشىسى – شىندىق. ادامنىڭ ءاۋ باستاعى, جاراتىلىسىنداعى, ءبىتىم-بولمىسىنداعى قاسيەتتەر, ءتىپتى كەيىنگى تاربيە جەمىسى دە ونىڭ ونەرىنە اسەر ەتپەي قوي­مايدى, قاشان قانداي تالانت بولماسىن, ءوز تۋىندىسىندا از دا بولسا ءوز وي سەزىمىن كور­سەت­پەي قالا المايدى. بۇل ونىڭ ستيحياسى. ولاي بولسا, ومىردەگى تازالىقتىڭ ونەرگە دە ابدەن قاتىسى بار. بۇل تۇرعىدان العاندا دا م.سۇرتىباەۆ ءوزىنىڭ جالتاڭى جوق, پايىمى كوپ پاراساتتى ءوز تالانتىنا دارىتا العان سۇڭعىلا سۋرەتكەر. حالقىمىز قادىرلەپ, ەڭبەگىن لايىقتاپ باعالاعان تارلان تالانتتار, باقىتىمىز­عا وراي ۇلتتىق تەاتر ونەرىمىزدە دە بارشىلىق. تاستىڭ وزىنە ءتىل ءبىتىرىپ, ۇياڭ جىميعان ۋىلجىعان كەلىنشەكتىڭ ءسال عانا ەزۋ تارتقان جۇمساق تا جۇمباق كۇلكىسىنە ونىڭ جان دۇنيەسىندەگى جاسىرىن سىرلاردى ورە بىلگەن الەمگە ايگىلى «دجاكوندانىڭ» اۆتورى لەوناردو دا ۆينچي 1519 جىلى ەكىنشى ماي كۇنى: «شارشاعان­نان ولگەن جاقسى», دەپتى دە, ال­پىس جەتى جاسىندا كوز جۇمىپتى. بۇل ۇلى ما, كىشى مە – ءبارىبىر, بارلىق تالانت اتاۋلىنىڭ ستيحياسى, شىعارماشىلىق توقىراۋ­دى جۇرەكتىڭ توقتاۋىمەن بىردەي كورەتىن تالانتتاردىڭ ءبىرى – ۇلكەن ءىس تىندىرعان قازاق ساحنا ونەرىنىڭ سايىپقىرانى, حالقى­مىزدىڭ ماقتانىشى – م ۇلىك سۇرتىباەۆ, مۇنداي قاي­راتتى, پاراساتتى ازامات, ۇلكەن تالانت يەسى قاي قۇر­مەتكە دە لايىق.

ءار اكتەردىڭ وزگەگە ۇقساماي­تىن وزگەشەلىكتەرى بولادى. بىرەۋ­لەرى كومەديالىق, ەكىن­شى­لەرى پسي­­حو­لو­گيالىق, تاعى بىرەۋ­لەرى ترا­گە­ديالىق رولدەر­گە بەيىم كەلەدى. م ۇلىكتىڭ ارتىقشى­لىعى – اك­تەر­لىك امپۋلاسى كەڭ, سان قىرلى تالانت ەدى.

سۇلۋلىقتىڭ, ونەردىڭ سۇلۋ­لىعىن ەشبىر داۋىل, ەشقانداي جاۋىن سوندىرە المايدى. ونەرى­مەن, تالانتىمەن كەڭ دۇنيەگە تا­نىلعان ۇلى ادامداردى ۋاقىت تا ول­تىرە المايدى. سۇرتىباەۆ­تىڭ ءوزى ولگەنمەن, اتى ولگەن جوق. مۇ­­لىك ەسىمى – ەل ەسىندە, جۇرەكتە. ونىڭ تا­لانتىن كەلەر ۇرپاق, كەمەل تا­ريح ءالى تالاي تانىپ الادى. ءيا, سۇلۋلىق سونبەيدى, ۇلىلىق ولمەيدى...

II

قازاقتىڭ تاۋلارى قانداي اسۋ بەرمەس اسقار بولسا, ونىڭ تالانتتى پەرزەنتتەرى دە سونداي اسقاق. قازاقتىڭ دالاسى قانداي كەڭ بولسا, سول دالانى دۇبىرگە بولەپ كوسىلە شاپقان جۇيرىكتەرى دە سونداي كەڭ تىنىس­تى, كەمەل ويلى. سول ۇلان-عايىر ۇلى دالانى ۇي­قىسىنان وياتىپ كوسىلە شاپ­قان تۇل­پارلار تۇياعىنىڭ ءدۇرسىلى قۇلاق قۇرىشىن قاندىرادى. م ۇلىك سۇرتىباەۆ بىزدەن الىستاپ بارا جاتسا دا, كەڭ دالانى كوسىلە شاپ­قان ءدۇبىرى قۇلاق تۇبىنەن كەت­پەي­تىن سونداي قاناتتى تۇل­پار­لارىمىزدىڭ ءبىرى.

حالقىنىڭ قاسيەتىن جانىمەن ۇققان ونەرپازعا ءولىم جوق. حاس تۇلپارلار قاشاندا حالىقتىڭ كوكىرەگىندە!..

ءسابيت دوسانوۆ,

جازۋشى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار