جاۋاپكەرشىلىك جۇگى
قازاقستاننىڭ بۇۇ قك-ءنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولۋى ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتتاعى تاريحي ۇلكەن جەڭىسى ەكەنى ءسوزسىز. ال مەملەكەتىمىزدىڭ اتالعان ۇيىمعا توراعالىق ەتۋى حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ قازاقستانعا دەگەن بەرىك سەنىمىن بىلدىرسە كەرەك.
قازاقستان ءوزىنىڭ ءتيىمدى ءىس-قيمىلىمەن, الەمدىك اۋقىمداعى ماڭىزدى شارالاردى جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرۋىمەن جانە باسقا دا وڭتايلى باستامالارىمەن وزگەلەردىڭ وزىنە دەگەن جاعىمدى كوزقاراسىن, وڭ بەدەل-بەينەسىن قالىپتاستىرعان مەملەكەت. وسى ورايدا ەلىمىز بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە 2018 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا توراعالىق ەتكەن كەزەڭدە قازاقستاننىڭ باستاماشىلىعىمەن جۇزەگە اسىرىلعان يگى شارالارعا قىسقاشا شولۋ جاساعاندى ءجون كوردىك.
قازاقستان بۇۇ قك-دەگى قىزمەتىنىڭ ءبىرىنشى جىلىن تابىستى اياقتاپ, وسى ۇيىمداعى ەكىنشى جىلىن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ توراعاسى رەتىندە باستاعانى بەلگىلى. بەدەلدى ۇيىمعا ءبىر اي كولەمىندە جەتەكشىلىك جاساعان ەلىمىز جاھاندىق اۋقىمدا ءوزارا سەنىم مەن تاتۋلىقتى نىعايتۋعا, بولۋى مۇمكىن قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ الدىن الۋ بويىنشا جانە كۇن تارتىبىندە تۇرعان وزگە دە وزەكتى ماسەلەلەردى ەڭسەرۋگە قاتىستى بىرقاتار يگى شارالاردىڭ جۇزەگە اسۋىنا مۇرىندىق بولدى. بۇل ءوز كەزەگىندە الەمدى تولعاندىرىپ, ويلاندىرىپ وتىرعان كەسىرلى, كەڭ اۋقىمدى تۇيتكىلدەردى وڭتايلى شەشۋ ۇدەرىستەرىنە بار مۇمكىندىگىنشە اتسالىسىپ كەلە جاتقان ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتتاعى الەۋەتىن كورسەتتى.
قازاقستان اتالعان كەڭەستەگى توراعالىق قىزمەتىن باستاعان كەزدە ءوزىنىڭ ءتيىمدى باعدارلاماسىن ۇسىندى. ول شەتەلدىك ديپلوماتتاردىڭ, ناقتىلاي ايتقاندا, كەڭەسكە مۇشە مەملەكەتتەردىڭ وكىلدەرى تاراپىنان قولداۋ تاپتى. بۇل باعدارلاما ەلىمىزدىڭ بۇۇ قك-گە جەتەكشىلىك جاساعان كەزەڭدە ءوزىنىڭ الەۋەتىن تانىتىپ, العا قويىلعان ماقساتتاردى ءوز دەڭگەيىندە ىسكە اسىرۋدىڭ جۇيەلى جوسپارى بولا ءبىلدى.
قازاقستاننىڭ ناقتىلانعان جوسپار نەگىزىندە جاساعان ءىس-قيمىلى, كەڭەسكە قاتىسۋشىلاردى يگى ىسكە جۇمىلدىرۋ, باستى ماسەلەلەرگە نازار اۋدارتۋ شارالارى الەمدىك قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ ىسىنە ەداۋىر سەرپىن بەردى.
تاراتا ايتار بولساق, ەلىمىزدىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن بۇۇ قك حيميالىق قارۋعا تىيىم سالۋ جونىندەگى ۇيىمنىڭ وتىرىسى ءوتىپ, وندا بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى, قارۋسىزداندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا جوعارى وكىل يزۋمي ناكاميتسۋدىڭ «سيرياداعى حيميالىق قارۋدى جويۋ باعدارلاماسىنداعى پروگرەسس» اتتى ماڭىزدى بايانداماسى ۇسىنىلدى. سونداي-اق جيىنعا قاتىسۋشىلار حيميالىق قارۋعا تىيىم سالۋ جونىندەگى ۇيىمنىڭ جۇمىسىن كەڭىنەن تالقىلاپ, كۇن تارتىبىندە تۇرعان شەتىن ماسەلەلەر بويىنشا پىكىر الماستى. وسى باسقوسۋدا سيريا داعدارىسىن رەتتەۋ ماقساتىنداعى كوپجاقتى كەلىسسوزدەر ءۇشىن ءوز پلاتفورماسىن ۇسىنعان قازاقستان جاعى سيريادا حيميالىق قارۋلاردى قولدانۋ قاۋىپ-قاتەرىن تۇبەگەيلى جويۋدىڭ اسا ماڭىزدى ەكەنىن قوزعادى.
سونداي-اق بۇۇ قك-دە قازاقستاننىڭ باسشىلىعىمەن كونگو دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسىنداعى جاعدايعا باعىتتالعان ءتيىمدى شارالار ۇيىمداستىرىلدى. وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, اتالعان ەلدە سوڭعى 20 جىل ىشىندە ءارتۇرلى قارۋلى قاقتىعىستار ورىن الىپ كەلەدى. بۇل جاعداي ءالى دە جالعاسۋدا. كونگو ەلىندەگى كيكىلجىڭدى رەتتەۋگە بايلانىستى قك قارارلارىنا سايكەس, بۇۇ تۇراقتاندىرۋ ميسسياسى قۇرىلدى. بۇدان بولەك, قك توراعاسى رەتىندە قازاقستان 2018 جىلدىڭ 13-15 قاڭتار ارالىعىندا بۇۇ قك مۇشەلەرىنىڭ ساپارىن ۇيىمداستىرعانىن ايرىقشا اتاپ وتۋگە بولادى. قك تاراپىنان اۋعانستانعا سوڭعى جەتى جىل ىشىندە مۇنداي ساپار بىردە-ءبىر رەت جۇزەگە اسىرىلماعان ەدى. ساپار شەڭبەرىندە بۇۇ قك اۋعانستاندى كورشىلەس مەملەكەتتەرمەن, اسىرەسە ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن ايماقتىق ساياسي-ەكونوميكالىق ارىپتەستىكتى نىعايتا تۇسۋگە شاقىردى. اتالعان ساپار 2010 جىلدان بەرى العاش رەت قك مۇشەلەرىنە اۋعانستان بيلىگىنىڭ كۇش-جىگەرىن جانە ەلدەگى تۇراقتىلىق پەن بەيبىتشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ كومەگىن تالداۋعا, باعالاۋعا مۇمكىندىك بەردى.
ىزگىلىككە ۇندەگەن باستامالار
مەملەكەت باسشىسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن نيۋ-يوركتەگى بۇۇ شتاب-پاتەرىندە بولعان «جاپپاي قىرىپ-جويا-
تىن قارۋدى تاراتپاۋ: سەنىم شارالارى» تاقىرىبىندا وتكەن قك-ءنىڭ القالى جيىنى قازاقستاننىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە مۇشەلىگىنىڭ جانە توراعالىعىنىڭ ماڭىزىن جوعارى دەڭگەيگە شىعاردى. وندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەڭەس مۇشەلەرىنە ارناپ ارنايى مالىمدەمە جاسادى, سونداي-اق بۇۇ-نىڭ باس حاتشىسى ا.گۋتەرريشتىڭ بايانداماسى تىڭدالدى.
مەملەكەت باسشىسى بۇل حالىقارالىق اۋقىمداعى باسقوسۋدا: «ورتالىق ازيانىڭ بۇل مارتەبەلى قىزمەتتەگى ءبىرىنشى مەملەكەتى رەتىندە ءبىز وڭىرىمىزدەگى حالىقتاردىڭ دۇنيەجۇزىلىك ۇيىمنىڭ وسى ماڭىزدى «ۇنىنە» اينالدىق. ءبىز كەڭەستىڭ كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە قاتىسۋ بارىسىندا بارىنشا بەلسەندى, كونسترۋكتيۆتى جانە ءادىل بولۋعا تىرىستىق. اۋعانستان/تاليبان, يليم/دايش, ءال-كايدا جانە سومالي/ەريترەي جونىندەگى كوميتەتتەردى باسقارا وتىرىپ, ولاردىڭ جەمىستى قىزمەت ەتۋىنە ءوز ۇلەسىمىزدى قوسىپ كەلەمىز», دەدى.
جالپى, اتالعان جيىن تۋرالى كەزىندە الەمدىك جانە وتاندىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا كوپتەگەن اقپاراتتار بەرىلگەنىن ەسكەرە وتىرىپ, قىسقاشا ايتار بولساق, وسى باسقوسۋدا بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى توراعاسى – قازاقستاننىڭ ايماقتىق دەڭگەيدە پرەۆەنتيۆتى ديپلوماتيا جانە شيەلەنىستى بولدىرماۋ جونىندەگى مالىمدەمەسى قابىلداندى. وندا قازىرگى تاڭداعى حالىقارالىق ماڭىزدى ماسەلەلەر, ولاردى شەشۋ جولدارى كورسەتىلگەن-ءدى. وسى ارادا ايتا كەتۋىمىز كەرەك, ساياسي مىندەتتەمە جۇكتەيتىن حالىقارالىق اكت رەتىندەگى مۇنداي ماڭىزدى قۇجات بۇۇ قك شەجىرەسىندە العاش رەت قابىلداندى.
تاعى ءبىر ەرەكشە توقتالا كەتەر جايت, قازاقستاننىڭ بۇۇ قك-گە توراعالىعى اياسىندا 2018 جىلدىڭ 18 قاڭتارىندا ۇيىمنىڭ شتاب-پاتەرىندە ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن «تەرروريزمنەن ازات الەمگە قول جەتكىزۋ ءتارتىبى» كودەكسىنىڭ العاشقى جوباسىن تانىستىرۋعا ارنالعان شارا ءوتتى. جوعارى دەڭگەيلى جوبانى تانىستىرۋ مەن ونى تالقىلاۋعا بۇۇ-نىڭ 100-دەن اسا مۇشە ەلدەرىنىڭ دەلەگاتسياسى قاتىستى. وسى تالقىلاۋ بارىسىندا بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى – كونترتەرروريستىك باسقارما باسشىسى ۆلاديمير ۆورونكوۆ پەن بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ ساياسي ماسەلەلەر جونىندەگى كومەكشىسى ميروسلاۆ ەنچانىڭ باياندامالارى تىڭدالدى.
شارادا ۆ.ۆورونكوۆ ەلىمىزدىڭ الەمدىك قاۋىپسىزدىكتى, تۇراقتىلىق پەن ورنىقتى دامۋدى قامتاماسىز ەتۋ باعىتىنداعى ۇلەسىن, كۇش-جىگەرىن جوعارى باعالاي كەلىپ, بۇۇ قك-دەگى قازاقستاننىڭ بەلسەندى قىزمەتىن, تابىستى توراعالىعىن, سونداي-اق تەرروريستىك توپتارعا قارسى كۇرەس ىسىنە بايلانىستى ءۇش سانكتسيالىق كوميتەتكە جوعارى دەڭگەيدە جەتەكشىلىك جاساعانىن اتاپ كورسەتتى.
نەگىزگى مىندەت – قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ
بۇلاردان بولەك, قازاقستاننىڭ باسشىلىعىمەن بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە العاش رەت «قاۋىپسىزدىك پەن دامۋدىڭ ءوزارا تاۋەلدىلىك ۇلگىسى رەتىندە اۋعانستان مەن ورتالىق ازيادا وڭىرلىك ارىپتەستىكتى قۇرۋ» تاقىرىبىندا پىكىرتالاستار ءوتتى. وعان ورتالىق ازيا ەلدەرى سىرتقى ىستەر مينيسترلىكتەرىنىڭ باسشىلارى مەن بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى, بۇۇ باس حاتشىسى جانە اۋعانستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى قاتىستى. جيىندا قازاقستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەلباسىنىڭ بۇۇ قك-گە ارناعان ساياسي ۇندەۋىندەگى جەتى باسىمدىقتىڭ ءبىرى – ورتالىق ازيا مەن اۋعانستاندى بەيبىتشىلىكتىڭ, ىنتىماقتاستىق پەن قاۋىپسىزدىكتىڭ ۇلگىلى اۋماعىنا اينالدىرۋ بولىپ تابىلاتىنىن ايتسا, بۇۇ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريش ورتالىق ازيا ەلدەرى مەن اۋعانستاننىڭ وڭىرلىك باستاماسىنا جوعارى باعا بەردى ءارى سۋ رەسۋرسىن باسقارۋ, ەنەرگەتيكا, ينفراقۇرىلىم مەن ءبىلىم سالاسىنداعى باستامالارعا قولداۋ ءبىلدىردى. وسى ورايدا ا.گۋتەرريش قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ ەلىمىزدەگى وقۋ ورىندارىندا 1 مىڭعا جۋىق اۋعان جاستارىن وقىتۋ باستاماسىنا ريزاشىلىعىن جەتكىزدى.
ايتۋلى شارادا قك-گە مۇشە مەملەكەتتەردىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارى اۋعانستانداعى تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ ۇدەرىسىنە ەلىمىزدىڭ جۇمساعان كۇش-جىگەرىنە لايىقتى باعاسىن بەردى. جيىن سوڭىندا بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى توراعاسى – قازاقستاننىڭ مالىمدەمەسى بارلىق مۇشەلەردىڭ ءبىراۋىزدان قولداۋىنا يە بولدى.
بۇدان بولەك, قازاقستاننىڭ توراعالىعىمەن بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ ماليدەگى ماسەلەلەرگە ارنالعان اشىق بريفينگ, «تاياۋ شىعىستاعى جاعداي, ونىڭ ىشىندە پالەستينا ماسەلەسى» تاقىرىبىندا اشىق پىكىرتالاس جانە باسقا دا بىرقاتار شارالار ۇيىمداستىردى.
قورىتا ايتقاندا, قازاقستان بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە توراعالىق جاساعان كەزەڭدە ءوزىنىڭ مىندەتتەمەلەرىن تولىق ورىنداپ, حالىقارالىق قوعامداستىقتان جوعارى باعاسىن الدى. بۇل ەلىمىزدىڭ الەمدىك ارەناداعى بەدەلىن ودان ءارى ارتتىرا ءتۇستى. ارينە مۇنىڭ بارلىعى ن.نازارباەۆتىڭ الەمدىك قاۋىپسىزدىكتى, تۇراقتىلىق پەن ورنىقتى دامۋدى قامتاماسىز ەتۋ سالاسىندا ۇستانعان ساياساتىنىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولدى.
جولدىباي بازار,
«ەگەمەن قازاقستان»
