مەملەكەتتەر باسشىلارى وزدەرىنىڭ سويلەگەن سوزدەرىندە بارلىق سالادا دەرلىك باۋىرلاستىعىمىز بەن ىنتىماقتاستىعىمىزدى دامىتىپ, جەتىلدىرۋ تۋرالى ءارتۇرلى ۇسىنىستارىن ايتىپ جاتتى. ءسوز كەزەگى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا كەلگەندە ول: «باۋىرلارىم! وسىندا جينالعانداردىڭ بارلىعى ءبىزدىڭ تۋىس حالىقتار ەكەنىمىزدى ايتۋدا. بۇل وتە ورىندى. الايدا, ءبىزدىڭ بالالارىمىز, وسكەلەڭ ۇرپاعىمىز وزدەرىنىڭ باۋىرلاس ەكەنىن بىلە مە؟ جاڭا بۋىن جاستارىمىز ءبىر-ءبىرىنىڭ تۋىس, باۋىر ەكەنىن ءبىلۋ ءۇشىن ورتاق تاريحىمىزدى, ورتاق ادەبيەتىمىزدى جانە ورتاق سوزدىكتەرىمىزدى جاساپ, جاس ۇرپاققا وقىتۋىمىز كەرەك. ءتىپتى ورتاق ءالىپبي قولدانۋعا ءتيىسپىز», دەدى. بۇل ءسوز بارشانىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ, دۋ قول شاپالاقپەن قوشەمەت كورسەتىلدى.
ن.نازارباەۆتىڭ جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ بارشامىزدىڭ مىندەتىمىز ەدى. باۋىرلاس رەسپۋبليكالاردىڭ اكادەميكتەرىن انكاراعا شاقىرىپ, ءبىر جارىم جىلعا جۋىق ۋاقىت بىرگە جۇمىس ىستەدىك. ورتاق تاريحىمىز, ادەبيەتىمىز بەن ءتىلىمىز سالاسىندا قاجەتتى ىستەردى اياقتادىق.
جاڭا قازاق مەملەكەتىنىڭ قۇرىلىپ, قالىپتاسۋىنا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ زور ۇلەس قوسقانىن بارشا جۇرت جاقسى بىلەدى.
1989 جىلى قازاقستان باسشىسى بولىپ تاعايىندالعان نازارباەۆ ەلدىڭ ماسكەۋدەن ەمەس, الماتىدان باسقارىلۋى كەرەك ەكەنىن ايتىپ, قازاق ەلىنىڭ ەگەمەندىك مارتەبەگە قول جەتكىزۋىن قامتاماسىز ەتتى. سونىمەن قاتار ول كەڭەس وداعى قۇرامىنداعى رەسپۋبليكالار اراسىنداعى قاتىناستىڭ دا ءادىل جۇرگىزىلگەنىن قالادى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بۇل تۇجىرىمى وزگە دە كەڭەستىك رەسپۋبليكالاردىڭ ۇلكەن قولداۋىنا يە بولدى.
ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ۇلىقتاپ, قازاق مادەنيەتىنىڭ دامۋى مەن كەڭ قۇلاش جايۋىنا بارىنشا مۇمكىندىك جاساعان كورەگەن, دانا باسشى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 1989 جىلى قاۋلى قابىلداپ, قازاق ءتىلىن قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى دەپ جاريالادى.
سونىمەن قاتار ول تەك تۇراقتىلىق ارقىلى عانا دەموكراتياعا قول جەتكىزۋگە بولاتىنىن جەتە ءتۇيسىندى. سوندىقتان نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇلتتىق ماسەلەلەر بويىنشا بارىنشا ساۋاتتى ساياسات جۇرگىزە وتىرىپ, ءارتۇرلى تۇسىنىسپەۋشىلىكتەر مەن كەلىسپەۋشىلىكتەردىڭ الدىن الا ءبىلدى.
قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋ ماقساتىندا ن.نازارباەۆ تاباندىلىقپەن ەلىنىڭ ەركىن نارىقتىق ەكونوميكاعا ءوتۋى ءۇشىن قاجەتتى شەشىمدەر مەن ناقتى شارالار قابىلدادى. بۇل سالادا ءتيىستى رەفورمالار جۇرگىزگەن ن.نازارباەۆ اقش, كانادا, وڭتۇستىك كورەيا, انگليا جانە تۇركيا سياقتى شەتەلدەرگە رەسمي ساپارمەن بارىپ, ولاردى قازاقستانعا ينۆەستيتسيا سالۋعا شاقىردى. وسىلايشا, نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق ەركىندىككە قول جەتكىزۋى جولىندا ۇلكەن قىزمەتتەر اتقاردى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ 1990 جىلداردىڭ باسىندا ەلى ءۇشىن باسىن بايگەگە تىگىپ, ۇلكەن تاباندىلىق تانىتىپ, باتىل قادامدار جاسادى. مىسالى, قازاق حالقىنىڭ ومىرىنە زور قاسىرەت اكەلىپ, قاتەر توندىرگەن كەڭەستىك يادرولىق جارىلىس ايماعى بولعان سەمەي پوليگونىن ءوزى قابىلداتقان قاۋلىسى ارقىلى جاپتىردى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى كورشىلەرىمەن تاتۋ مامىلەگە كەلە وتىرىپ, اراداعى شەكارانىڭ مىزعىمايتىنىن بىلدىرەتىن كەلىسىمشارتقا قول قويىپ, بۇل ماسەلەنى دە رەسمي تۇردە شەشتى. شەكارا ماسەلەسىن وسىلايشا تۇبەگەيلى شەشۋ – نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاق حالقى الدىنداعى ەڭ ۇلكەن ەڭبەكتەرىنىڭ ءبىرى.
نەگىزىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ قالاعان تاۋەلسىز قازاقستان رەسپۋبليكاسى «قازاقتاردىڭ ويانۋى» رەتىندە تاريح بەتتەرىنە التىن ارىپتەرمەن جازىلىپ, عاسىر باسىندا «ويان, قازاق!» دەپ ۇرانداعان مىرجاقىپ دۋلات ۇلى سىندى الاش قايراتكەرلەرىنىڭ رۋحىن شاتتاندىرعانى اقيقات.
تاعى ءبىر ايتۋلى ەڭبەگى – قازاقستاننىڭ قارجى-ەكونوميكالىق سالاداعى تاۋەلسىزدىگىن دەر كەزىندە, ءارى ساۋاتتى تۇردە قامتاماسىز ەتۋى. وسىلايشا ەكونوميكالىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ جولىندا ماڭىزدى قادام جاسالىپ, 1993 جىلى قاراشادا نارىققا جاڭا قازاق اقشاسى – تەڭگە ەنگىزىلدى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەكونوميكانى تۇراقتاندىرۋ جونىندە قولدانعان شارالارى الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ نازارىنان تىس قالعان جوق. وعان دەگەن سەنىمنىڭ ناتيجەسىندە قازاقستانعا شەتەلدىك ينۆەستيتسيا اعىلا باستادى. دۇنيەجۇزىلىك بانك, حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى جانە شىعىس پەن باتىستىڭ دامىعان ەلدەرى قازاقستانعا ينۆەستيتسيا سالۋعا تىلەك بىلدىرە باستادى. ەلباسىنىڭ دەر كەزىندە ءتيىمدى شەشىم قابىلداۋىنىڭ ناتيجەسىندە جاس مەملەكەت تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا كەز بولعان قيىنشىلىقتاردى تەز جەڭە ءبىلدى.
قازاقستان پرەزيدەنتى قارجى سالاسىندا تەرەڭ رەفورمالار جۇرگىزىپ, ونى جاڭا بەلەسكە كوتەردى, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتەرىنە قولداۋ كورسەتىپ, قازاقستاننىڭ ونەركاسىبى مەن ءوندىرىسىن دامىتتى.
مىنە, جوعارىدا ايتىلعان جايتتاردىڭ بارلىعى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جاڭا مەملەكەت قۇرىپ, تۋعان حالقىنا جارقىن بولاشاق سىيلاعان كورنەكتى قايراتكەر ەكەنىن ايعاقتايدى.
مەحمەت ساراي,
تۇركياداعى بايكەنت ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى
