مالىمەت – جاڭا زاماننىڭ «مۇنايى»
جيىننىڭ اشىلۋىندا ءسوز العان اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ۆيتسە-ءمينيسترى دينارا ششەگلوۆا: «بۇگىنگى فورۋم تاراپتار اراسىندا عىلىمي-تەحنيكالىق, يننوۆاتسيالىق جانە IT سالاسىندا دا بايلانىستى نىعايتۋعا ۇلەس قوسادى دەگەن ۇمىتتەمىز. قازىرگى تاڭدا ينتەرنەت ونىمدەرى الەمدە قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان تەحنولوگيالاردىڭ قاتارىندا. وعان جەكە جانە مەملەكەتتىڭ قوماقتى ينۆەستيتسياسى تارتىلۋدا», دەي كەلە, 2018 جىلى بىرىڭعاي جەلىگە قوسىلعان ينتەرنەت ونىمدەرىنىڭ ۇلەسى 4,9 ملرد زاتتى قۇراعانىن ايتىپ, 2025 جىلعا قاراي بۇل كورسەتكىشتىڭ 50 ملرد-قا جەتەتىنى تۋرالى دەرەكپەن ءبولىستى. «بۇگىن ءبىز اتالعان جوبالاردىڭ قازاقستاندا دا ىسكە اسا باستاعانىن ايتقىمىز كەلەدى. سوندىقتان فورۋم استانالىق ساراپشىلارعا عانا ەمەس, وزگە وڭىرلەردەن كەلگەن ساراپشىلار ءۇشىن دە قىزىقتى بولادى دەگەن ويدامىز», دەدى د.ششەگلوۆا.
«قازاقتەلەكوم» اق باسقارما توراعاسى قۋانىشبەك ەسەكەەۆ اقپاراتتىق تەحنولوگيالار الەۋەتىن جوعارى باعالاي كەلە: «ينتەرنەت ونىمدەردىڭ بولاشاعى زور. قازىرگى تاڭدا ولار كۇندەلىكتى تۇرمىستا كەڭىنەن قولدانىلۋدا. سەبەبى Smart قوسىمشالار ومىرىمىزگە كەڭىنەن ەندى. سوندىقتان وسى فورۋمدى جىل سايىن ۇيىمداستىرۋدى ۇسىنامىن. «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى اياسىندا اقپاراتتىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدامىز», دەدى. باسقارما توراعاسى «قازاقتەلەكومنىڭ» بۇل سالادا قانداي باستامالاردى قولعا الىپ جاتقانى جونىندە كەڭىنەن اڭگىمەلەدى. «بىرقاتار جوبانى قولعا الىپ جاتىرمىز. ينتەرنەت ونىمدەرى سالاسىندا بيزنەس-مودەلدەر مەن قولدانۋ مۇمكىندىگى بار كەيستەردى زەرتتەيمىز. اتالعان سالاداعى ازىرلەۋشىلەرمەن, قۇرىلعىلاردىڭ ديستريبيۋتەرلەرىمەن جانە نارىقتىڭ باسقا دا قاتىسۋشىلارىمەن سەرىكتەستىك قاتىناس ورناتامىز», دەدى ق.ەسەكەەۆ. وسى ورايدا, ۇلتتىق كومپانيانىڭ قازاقستاندا «اقىلدى» ۇيلەر مەن قالالار سالۋعا بەلسەندى اتسالىساتىنى دا ايتىلدى.
سالانىڭ دامۋىنا كەدەرگىلەر
Singapore Telecommunications Limited IOT شەشىمدەر ونىمدەرى باسقارماسىنىڭ باسشىسى رەنە تان ۆيەن گەننىڭ مالىمدەۋىنشە, 2020 جىلعا قاراي ينتەرنەت ونىمدەرىنىڭ جاھاندىق كاپيتاليزاتسياسى 1,7 ترلن دوللارعا جەتپەك. بۇرىن-سوڭدى ەشبىر سالا مۇنداي جوعارى قارقىنمەن دامىماعانى انىق. دەگەنمەن, كۇندەلىكتى ءومىر مەن ونەركاسىپتىڭ ءار تۇرىنە ينتەرنەت ونىمدەرى ءوندىرىسىن ەنگىزۋدە وزىندىك كەدەرگىلەر دە جوق ەمەس. ماسەلەن, Beijing Health Forum نەگىزىن قالاۋشى جانە باس ديرەكتورى دۋگلاس كورليدىڭ پىكىرىنشە, ينتەرنەت ونىمدەرىنىڭ نارىققا ەنۋىنە وسى سالاداعى مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى باستى كەدەرگى. جەكەلەگەن جوبالاردى قۇراستىرۋشىلار بولعانىمەن, ءۇي قۇرىلىسى, اۋىل شارۋاشىلىعى, ساۋدا مەن ءىرى ونەركاسىپتە اقىلدى تەحنولوگيالار مەن ينتەرنەت ونىمدەردى ەنگىزۋ ءۇشىن جۇزدەگەن مىڭ مامانعا قاجەتتىلىك بار. ال ەڭبەك نارىعىنداعى بۇل سۇرانىستى قاناعاتتاندىرا قوياتىنداي قازىر ءبىلىم بەرۋ ورىندارى مەن وسى ءوندىرىستىڭ وزىندە ازىرگە مۇمكىندىك بولماي تۇر.
سونىمەن قاتار ونەركاسىپتىڭ ءار سالاسىنا ينتەرنەت ونىمدەرىن ەنگىزۋگە كەدەرگىلەردىڭ تاعى ءبىرى – كاسىبي مەنەدجمەنتتىڭ جوقتىعى. قازىر ينتەرنەت ونىمدەرى ءوز الدىنا بولەك سالا بولىپ قالىپتاسىپ كەلە جاتقانىمەن, ونىڭ وزگە سالالارمەن ينتەگراتسياسى كەنجە قالۋدا. «كەز كەلگەن ءوندىرىس پەن بيزنەس جاڭا تەحنولوگيالارعا كونسەرۆاتيۆ بولىپ كەلەدى» دەدى دۋگلاس كورلي. بۇل ارينە زاڭدى دا. ءوزىنىڭ ومىرشەڭدىگىن ەكونوميكانىڭ بەلگىلى ءبىر سالاسىندا ناقتى دالەلدەمەيىنشە, كاسىپورىندار ونى جاپپاي پايدالانۋعا اسىقپايدى. وسى ورايدا ساراپشى ينتەرنەت ونىمدەرى دەگەن ءوز الدىنا بولەك سالا ەمەس, كەز كەلگەن سالانىڭ جاڭعىرتىلعان زاماناۋي ءتۇرى ەكەنىن ايتادى.
قاۋىپسىزدىك – ينتەرنەت ونىمدەرى قۇرىلعىلارى ءۇشىن كۇن تارتىبىندەگى باستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. جوعارىدا اتالعانداي بىرىڭعاي مالىمەتتەر بازاسىندا مالىمەتتەردىڭ قۇپيالىق كەپىلدىگىنە كوپشىلىك ءالى دە كۇمانمەن قارايدى. راسىمەن دە, ورتاق ستاندارت ءالى قالىپتاسپاعاندىقتان, مالىمەتتەردى پايدالانۋدا دا بىركەلكى ستاندارت جوق. ستاندارتتىڭ ورناتىلماۋى سالانىڭ كۇندەلىكتى ومىرگە كەڭىنەن ەنگىزىلمەۋىنىڭ تاعى ءبىر كەدەرگىسى.
5G – سمارتفوندار ءداۋىرىنىڭ جاڭا كەزەڭى
Ericsson كومپانياسىنىڭ شىعىس ەۋروپا مەن ورتالىق ازياداعى پرەزيدەنتى سەباستيان تولستويدىڭ ايتۋىنشا, 90-جىلدارى ينتەرنەتتىڭ پايدا بولۋىمەن الەم قالاي تەز ارادا ايتارلىقتاي وزگەرگەن بولسا, تاياۋ ارادا 5G تەحنولوگياسى دا ادامزات تاريحىندا جاڭا ءداۋىردى باستايدى. «5G – تەحنولوگياسى ءموبيلدى جۇيەنىڭ جاڭا تولقىنى. بۇل سمارتفوندار مەن ادامزات قاتىناسىنىڭ جاڭاشا ءتۇرى. وسى تەحنولوگيا تسيفرلاندىرۋ, ونەركاسىپ پەن قوعامدىق قاتىناستاردى ۇلكەن وزگەرىسكە ۇشىراتادى. بۇگىندە 5G تەحنولوگياسى اسا جوعارى قارقىنمەن دامىپ كەلە جاتىر», دەدى س.تولستوي.
قازىردىڭ وزىندە Ericsson كومپانياسى الەمدە ءارتۇرلى ءموبيلدى وپەراتورلارمەن 40 شاقتى كەلىسىمگە وتىرعان. «قازاقستانعا دا بۇل تەحنولوگيا ەرتە مە, كەش پە كەلەدى. ءبىزدىڭ بولجامىمىزشا, 2023 جىلعا دەيىن ينتەرنەت ونىمدەرى ەكونوميكاعا قارقىندى ەنگىزىلەدى», دەدى كومپانيا وكىلى. ماماننىڭ ايتۋىنشا, قىتاي مەن اقش قازىردىڭ وزىندە بۇل تەحنولوگيانى «اقىلدى» شارۋاشىلىق پەن سەرۆيسكە, لوگيستيكا مەن باسقارۋعا بەلسەندى ەنگىزىپ جاتقان كورىنەدى.
جالپى, ينتەرنەت ونىمدەرىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – از شىعىنمەن ۇلكەن ناتيجەگە قول جەتكىزۋ. بۇل ارينە ءبىرىنشى كەزەكتە بيزنەس-قاۋىمداستىقتىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋى ءتيىس. مامانداردىڭ پىكىرىنشە, ينتەرنەت ونىمدەرىن ەنگىزۋدە قازىرگى تاڭدا ەڭ باسىم سالالار ونەركاسىپ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى, «اقىلدى» قالالار, كولىك جانە قاۋىپسىزدىك. الداعى ونجىلدىقتا اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىنىڭ ەڭ باستى درايۆەرى دە وسى ينتەرنەت ونىمدەرى بولاتىنى جاسىرىن ەمەس. ال ينتەرنەت ونىمدەرىن وندىرۋدە ەڭ باستى شيكىزات – مالىمەت. ساراپشىلار بۇل تۇرعىدا big data, ياعني بىرىڭعاي مالىمەتتەر بازاسى ءتورتىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيا داۋىرىندەگى ەڭ قۇندى شيكىزات ەكەنىن ايتادى.
ال قازاقستاندا بۇل سالاداعى جەتىستىك رەتىندە ازىرگە «قازاقتەلەكوم» اق مەن استانا قالالىق اكىمدىگىنىڭ «قالالىق مونيتورينگ جانە جەدەل ارەكەت ەتۋ ورتالىعى» مەملەكەتتىك مەكەمەسى اراسىندا قالالىق بىرىڭعاي بەينەباقىلاۋ جۇيەسىن ۇيىمداستىرۋ بويىنشا كەلىسىمى مەن «ERG» جشس-نىڭ «قازاقتەلەكوم» اق-مەن بىرلەسكەن حرومتاۋ, اقسۋ جانە رۋدنىي قالالارىندا «اقىلدى» قالا جانە تسيفرلاندىرۋ ەلەمەنتتەرىن ەنگىزۋ جوسپارلارىن ايتۋعا بولادى.
باۋىرجان مۇقان,
«ەگەمەن قازاقستان»
