وسىعان بايلانىستى ەلىمىزدەگى ءدارى-دارمەك رىنوگىنىڭ نەگىزگى ويىنشىسى «سك-فارماتسيا» جشس باسقارما توراعاسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى بەرىك ءشارىپتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– بەرىك ءشارىپ ۇلى, مەملەكەت باسشىسى «قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋى: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ» اتتى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا «مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك كوڭىل-كۇيىنىڭ اسا ماڭىزدى كومپونەنتى بولىپ سانالادى» دەپ اتاپ كورسەتتى. وسى ورايدا حالقىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن, ءومىر ساپاسىن ارتتىرۋداعى مەديتسينا سالاسىنىڭ ءرولى حاقىندا نە ايتاسىز؟
– دامۋ ساتىسىندا بەلگىلى ءبىر جەتىستىكتەرگە جەتكەن ءاربىر مەملەكەت ءوزىنىڭ الداعى ستراتەگيالىق مىندەتتەرىنىڭ اياسىندا الەۋمەتتىك دامۋ باعىتىنا باسىمدىق بەرەدى. بۇگىندە الەمدەگى ەڭ دامىعان 30 ەلدىڭ قۇرامىنا كىرۋدى باستى مىندەت رەتىندە بەلگىلەپ وتىرعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى دا بۇل يگىلىكتى باعىتتان باس تارتپاق ەمەس. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋى: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ» اتتى جولداۋىندا «مۇنداي جاعدايدى سىن-قاتەرلەرگە توتەپ بەرۋدىڭ جانە مەملەكەتتىڭ تابىسقا جەتۋىنىڭ كەپىلى ەلدىڭ باستى بايلىعى – ادامنىڭ دامۋ ماسەلەسى بولىپ وتىر» دەپ اتاپ كورسەتكەن بولاتىن.
ەلىمىز ازاماتتارىنىڭ جوعارى ساپالى ءومىرىن قامتاماسىز ەتۋ بارىسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن تۇراقتى جانە جۇيەلى تۇردە دامىتۋدىڭ ماڭىزى زور. ەلىمىزدىڭ اتا زاڭىنداعى نەگىزگى قاعيداتتاردىڭ ءبىرى ءاربىر ازاماتتىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا قۇقىق بەرۋ بولىپ تابىلادى. سوندىقتان قوعامىمىزدىڭ ەڭ باستى قۇندىلىقتارىنىڭ جانە بايلىقتارىنىڭ ءبىرى – حالقىمىزدىڭ دەنساۋلىعى.
ساپالى مەديتسينالىق قىزمەت دەگەنىمىز, ەڭ ءبىرىنشى, بىلىكتىلىگى جوعارى مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەر, قولجەتىمدى, اسىرەسە اۋىلدىق جەرلەردەگى مەديتسينالىق كومەك, تۇرعىنداردى ساپالى ءدارى-دارمەكپەن دەر كەزىندە قامتاماسىز ەتۋ. بۇل رەتتە ادامداردىڭ جوعارى دەنساۋلىق دارەجەسىنە قول جەتكىزۋدە ساپالى دا قولجەتىمدى ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزى زور. ەلىمىزدە تۇرعىنداردى كەپىلدى تەگىن مەديتسينالىق كومەكپەن تولىق قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا كەشەندى جۇمىستار اتقارىلۋدا. ەمدەلۋشىلەردى تەگىن ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ شەڭبەرىندە شەتتەن ءدارى-دارمەك اكەلۋ ماسەلەسىن قارجىلاندىرۋعا باسىمدىق بەرىلۋدە.
– حالىق دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ بارىسىندا اتقارىلىپ جاتقان كەشەندى جۇمىستار اياسىندا تۇرعىنداردى ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزى زور. ەلىمىزدەگى ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ بىرىڭعاي ديستريبيۋتورى «سك-فارماتسيا» جشس-ءنىڭ باسشىسى رەتىندە وسى ماقساتتا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا توقتالىپ وتسەڭىز.
– ءدارى-دارمەكتەرگە جاپپاي قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋ ماقساتىندا مەديتسينالىق ءدارى-دارمەكتەردى ساتىپ الۋ ءتارتىبىن وڭتايلاندىرۋ جانە ولاردى دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنا جەتكىزۋ ماسەلەلەرىن رەتتەۋدە كەشەندى جۇمىستار جۇزەگە اسىرىلۋدا. ماسەلەن, 2018 جىلدان باستاپ بىرىڭعاي ديستريبۋتسيا جۇيەسىندە امبۋلاتورلىق ءدارى-دارمەكتەرمەن قامتاماسىز ەتۋدى ورتالىقتاندىرۋ جۇمىسى جۇزەگە اسىرىلدى. ەڭ الدىمەن, ساتىپ الۋ جۇيەسىن ءبىر ورتالىققا باعىتتاۋ بارلىق ءوڭىردىڭ ءدارى-دارمەككە دەگەن سۇرانىسىن شوعىرلاندىرۋ ەسەبىنەن بيۋدجەت قارجىسىن ۇنەمدەۋگە, ساتىپ الۋ تەتىكتەرىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, كەيبىر ءدارى-دارمەكتىڭ باعاسىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەردى. سونىمەن بىرگە ءدارى-دارمەكتى ساتىپ الۋ مەن ەسەپكە الۋ قىزمەتىنەن باس تارتىپ, تەگىن بوساتىلاتىن ءدارى-دارمەكتەردى تۇرعىندارعا دارىگەرلەر جازىپ بەرگەن رەتسەپت ارقىلى ەمحانالارداعى ءدارىحانالار ارقىلى بوساتۋعا قول جەتكىزىلدى.
مىنە, وسىنداي شارالاردىڭ ناتيجەسىندە ۇنەمدەلگەن قارجى قوسىمشا ءدارى-دارمەك ساتىپ الۋعا جۇمسالدى. مەديتسينالىق ءدارى-دارمەكتەردى بىرىڭعاي ديستريبۋتسيا جەلىسى ارقىلى ساتىپ الۋدان ۇنەمدەلگەن قارجى كولەمى 26 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى. ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدى ورتالىقتاندىرۋ ناتيجەسىندە قانداي دارىلەرگە سۇرانىس تولىق جابىلماي وتىرعانى انىقتالىپ, ۇنەمدەلگەن قارجىنىڭ 23,5 ميلليارد تەڭگەسى وسى ولقىلىقتى تولتىرۋعا باعىتتالدى. ءدارى-دارمەكتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا اتقارىلعان وسىنداي جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە 2018 جىلى 3,5 ميلليون قازاقستاندىق تەگىن ءدارى-دارمەكپەن قامتىلدى. بۇل 2016 جىلمەن سالىستىرعاندا 5,7 پايىزعا ارتىق.
ساتىپ الۋدى ورتالىقتاندىرۋ ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندەگى تۇرعىنداردىڭ ءدارى-دارمەككە دەگەن سۇرانىسىن بىردەي دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەردى. بۇرىن ەلىمىزدىڭ ءاربىر وڭىرىندە ءدارى-دارمەكتەردى ساتىپ الۋ جەكە-جەكە جۇرگىزىلدى. وسىنىڭ سالدارىنان ءبىر سىرقات تۇرىمەن اۋىراتىن ەمدەلۋشىلەرگە ءارتۇرلى دەڭگەيدە قارجى جۇمسالدى. ءدارى-دارمەكتىڭ ساتىپ الۋ قۇنى دا ءارتۇرلى بولدى. امبۋلاتوريالىق ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدى ورتالىقتاندىرۋ بۇل ماسەلەنى رەتتەۋگە جاعداي تۋعىزدى. وسى ورايدا بەلگىلەنگەن كەشەندى جۇمىس قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ بارلىق وڭىرلەردەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارمالارىنىڭ جانە بىرىڭعاي ديستريبيۋتور – «سك-فارماتسيا» جشس-ءنىڭ بىرلەسكەن شارالارىنىڭ ناتيجەسىندە جۇزەگە اسىرىلدى. تۇرعىنداردى تەگىن ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا قازاقستاندىقتاردىڭ ساپالى مەديتسينالىق كومەككە قولجەتىمدىلىگى ارتتى.
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ «تسيفرلى قازاقستان» باستاماسى بويىنشا ەكونوميكامىزدىڭ بارلىق سالاسىندا تسيفرلى تەحنولوگيالارعا باسىمدىق بەرىلىپ وتىرعاندىعى بەلگىلى. تسيفرلاندىرۋ ۇدەرىستەرى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا قانداي دارەجەدە جۇرگىزىلۋدە؟
– دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن جاڭعىرتۋدىڭ باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ەلباسى ەلىمىزدەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىنىڭ بارلىعىندا تسيفرلاندىرۋ تەحنولوگياسىن ەنگىزۋدى كۇن تارتىبىنە قويدى. بارىنشا قارقىندى دامىعان تەحنولوگيا, ينتەرنەت جانە سمارتفون جۇيەلەرىنىڭ دامۋى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ دا جۇمىسىن جاڭاشا جاڭعىرتۋدى قاجەت ەتتى. ارينە, بۇل – ۋاقىت تالابى. سوندىقتان ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنداعى تەحنولوگيالىق قايتا قۇرۋلاردى جاڭعىرتۋمەن بىرگە, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا دا تسيفرلاندىرۋدىڭ زاماناۋي تەحنولوگيالارىن قولدانۋ كۇن تارتىبىنە قويىلدى.
ەلباسى ءوزىنىڭ بيىلعى جولداۋىندا «2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ بارلىق ەمحانا مەن اۋرۋحانا مەديتسينالىق قۇجاتتاردى قاعازسىز, تسيفرلىق نۇسقادا جۇرگىزۋگە كوشۋگە ءتيىس. بۇل 2020 جىلعا قاراي بۇكىل تۇرعىنداردىڭ ەلەكتروندى دەنساۋلىق پاسپورتتارىن جاساۋعا, كەزەكتەردى, بيۋروكراتيانى جويۋعا, قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەپ اتاپ كورسەتتى. كۇن تارتىبىنە قويىلعان وسى ماڭىزدى مىندەتتەردى اتقارۋ ماقساتىندا ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ جۇمىسىندا جان-جاقتى قايتا قۇرۋلار جۇزەگە اسىرىلدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن تسيفرلاندىرۋ شەڭبەرىندە بىرىڭعاي ديستريبيۋتور ەلەكتروندىق كوممەرتسيا ورتالىعىمەن بىرلەسە وتىرىپ, ەلىمىزدە ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىندا ەلەكتروندى ساتىپ الۋ ءتارتىبىن ەنگىزۋ جونىندەگى جوبانى جۇزەگە اسىرۋدا. قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ 2018 جىلعى 5 شىلدەدەگى №420 بۇيرىعىنا سايكەس كەپىلدى تەگىن مەديتسينالىق كومەك كولەمىنىڭ شەڭبەرىندە جانە مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى شەڭبەرىندە بىرىڭعاي ديستريبيۋتور ءدارى-دارمەكتەردى جانە مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتاردى ساتىپ الۋدا قاناتقاقتى جوبا رەتىندە 2018 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ەلەكتروندى ساتىپ الۋ ۆەب-پورتالدارىن پايدالانۋدى جۇزەگە اسىرۋعا ءتيىس.
تەگىن ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىنداعى تەندەرلىك ۇردىستەردە اشىقتىقتى, تيىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتىپ, اكىمشىلىك كەدەرگىلەرگە توسقاۋىل قويۋ ەلەكتروندى ساتىپ الۋدىڭ باستى باسىمدىقتارى بولىپ تابىلادى. بۇل شارالار ەلەكتروندى ادىسپەن ءدارى-دارمەكتەر ساتىپ الۋ شارالارىنا قازاقستاندىقتاردىڭ سەنىمدىلىگىن ارتتىردى. ساتىپ الۋدىڭ ەلەكتروندى فورماتى تەندەر جۇرگىزەتىن كوميسسيا مۇشەلەرى مەن ءدارى-دارمەك جەتكىزۋشىلەردىڭ اراسىنداعى ءبىر-بىرىمەن بايلانىستى بولدىرمايدى. بۇل ءوز كەزەگىندە جەڭ ۇشىنان جالعاساتىن سىبايلاستىقتى جويۋعا جاعداي جاسايدى. ەلەكتروندى جۇيە ارقىلى ساتىپ الۋ جۇرگىزىلگەن كەزدە ەشقانداي قاعاز قۇجاتتار بولمايدى. ەلەكتروندى جۇيە ارقىلى ۆەب-پورتالداردا اۋكتسيون وتكىزگەن كەزدە بارلىق جۇمىستىڭ تيىمدىلىگى مەن اشىقتىعى ارتادى.
تسيفرلاندىرۋ تەحنولوگياسىن دامىتۋ جۇمىستارىنىڭ شەڭبەرىندە بىرىڭعاي ديستريبيۋتور رەسپۋبليكالىق ەلەكتروندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ورتالىعىمەن بىرلەسە وتىرىپ, اقپاراتتىق جۇيەنى وڭتايلاندىرۋ جۇمىسىن جۇزەگە اسىرۋدا. بۇل ءوز كەزەگىندە بىرىڭعاي ديستريبيۋتوردىڭ بىرىڭعاي فارماتسەۆتىك اقپاراتتىق جۇيەسىندە جانە ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىندە ەمحانالار مەن اۋرۋحانالار جۇمىسىنىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىن بىرىكتىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. اقپاراتتىق جۇيەلەردى بىرىكتىرۋ اۋرۋحانالاردا جانە ەمحانالاردا قانشا كولەمدە ءدارى-دارمەك قالعاندىعىن, اي سايىن قانشا كولەمدە ءدارى-دارمەكتەر جۇمسالاتىندىعىن باقىلاپ وتىرۋعا جاعداي جاسايدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىز بويىنشا قانشا ءدارى-دارمەك قورىنىڭ بار ەكەندىگىنە ورتالىقتاندىرىلعان ەسەپ جۇرگىزۋ مۇمكىندىگى قالىپتاستى. رەتسەپت ارقىلى ءدارى-دارمەكتەر بوساتۋعا باقىلاۋ جاسالىپ, ارتىق شىعىندارعا توسقاۋىل قويىلدى.
– بەرىك ءشارىپ ۇلى, ەمدەلۋشىلەر تەگىن ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ جاعدايىن, قايدان جانە قانداي ءدارى-دارمەكتەردى الۋعا بولاتىنىن قالاي بىلەدى؟
– ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1 قاراشاسىنان باستاپ ەلىمىزدەگى بارلىق مەديتسينالىق مەكەمەلەردە تەگىن امبۋلاتوريالىق قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قانشالىقتى ءدارى-دارمەك تۇسكەنىن ءبىلۋ ماسەلەلەرىمەن تانىسۋ ءۇشىن بايلانىس ورتالىعىنىڭ بىرىڭعاي 1439 قىسقا ءنومىرى جۇمىس ىستەي باستادى. ەمدەلۋشىلەر ءۇشىن بۇكىل قازاقستان بويىنشا قالالىق نومىرلەر ارقىلى تەلەفون شالۋ تەگىن. وسى بايلانىس جۇيەسى ارقىلى ەمدەلۋشىلەر قاجەتتى ءدارى-دارمەكتىڭ نەگە جەتكىزىلمەي جاتقاندىعىن, ونىڭ سەبەپ-سالدارلارىن جانە وزدەرىنىڭ مەديتسينالىق مەكەمەلەرىنە بۇل پرەپاراتتار قاشان جەتكىزىلەتىندىگى تۋرالى تولىق اقپارات الا الاتىن بولادى. بايلانىس ورتالىعىنىڭ وپەراتورلارى تۇرعىنداردان تۇسكەن ءاربىر ساۋالعا تولىق جانە انىق جاۋاپ بەرۋگە مىندەتتى. ءدارى-دارمەكتەردىڭ دەر كەزىندە جەتكىزىلمەۋ سەبەپتەرىن انىقتاۋ بىرىڭعاي ديستريبيۋتور ءۇشىن الداعى جۇمىس ءتارتىبىن دۇرىس جولعا قويۋ ءۇشىن ناقتى كومەك بولىپ تابىلادى.
كەلەسى جىلدان باستاپ بىرىڭعاي ديستريبيۋتوردىڭ اقپاراتتىق ساراپتاۋ جۇيەسىنىڭ بىرىڭعاي ەلەكتروندىق انىقتاما جۇيەسى ىسكە قوسىلادى. بۇل ءوز كەزەگىندە ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدى بولجاۋعا, جوسپارلاۋعا قاجەتتى دەرەكتەردى جيناۋعا كومەكتەسەدى. انىقتاما ونلاين-رەجىمدە ەمدەلۋشىلەرگە ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ بارلىق اقپاراتىن: مەديتسينالىق مەكەمە قانداي ءدارى-دارمەكتەرگە سۇرانىس جاساعانىن, قانداي كولەمدە جانە قاشان ءدارى-دارمەكتەر جونەلتىلگەندىگىن, ءدال قازىر قانشالىقتى كولەمدە ءدارى-دارمەك بار ەكەندىگىن, سونىمەن بىرگە پرەپاراتتاردىڭ كەلەسى توبى قاشان جەتكىزىلەتىندىگىن ءبىلىپ وتىرۋعا جاعداي جاسايدى. بۇل جوبا كەپىلدى مەملەكەتتىك تەگىن مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ كولەمى بويىنشا ەمدەلۋشىلەردى تەگىن ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىندە تولىق اشىقتىقتى قالىپتاستىرۋعا جاعداي جاساماق. قورىتا ايتقاندا, ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى الدىندا ەلباسىنىڭ «قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋى: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ» اتتى جولداۋىنان تۋىنداعان مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا كەلەلى مىندەتتەر تۇر. ساپالى مەديتسينالىق كومەك جانە ءۇزىلىسسىز ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسى – قازاقستان ازاماتتارىنىڭ ءومىر ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ باستى تۇعىرلارىنىڭ ءبىرى. ەلىمىزدى ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ بىرىڭعاي ديستريبيۋتورى رەتىندە «سك-فارماتسيا» جشس-ءنىڭ ۇجىمى دا بۇل مىندەتتەردى جاقسى تۇسىنەدى جانە ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارى جاسايدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
