بىراق جاڭا جوسپاردى قاراي وتىرىپ, تاعى دا اتتەگەن-اي دەيمىز. بۇرىن جوعارى مەديتسينالىق وقۋ ورىندارىندا فيزيكا, بيوفيزيكا, ماتەماتيكا پاندەرى جەكە-جەكە وقىتىلىپ كەلگەن بولاتىن, كەيىن بۇل پاندەر بىرىكتىرىلىپ مەديتسينالىق بيوفيزيكا دەپ اتالدى. جاڭادان قابىلدانعان جوسپارعا سايكەس ەندى بۇل ءپان مىندەتتى تۇردە وقىتىلاتىن پاندەر قاتارىنان الىنىپ تاستالدى. وسىعان سايكەس كوپتەگەن مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتتەر اتالعان ءپاندى وقۋ جوسپارلارىنا قوسپاي وتىر. ياعني وعان بولىنگەن ۋاقىتتى كلينيكالىق قاجەتتى پاندەرگە جۇمساعان دۇرىس دەپ شەشتى. وسى جەردە مينيسترلىكتىڭ شەشىمى قانشالىقتى دۇرىس, نەگە نەگىزدەلىپ قابىلداندى, شەتەل جوعارى مەديتسينالىق وقۋ ورىندارىندا بۇل ءپان وقىتىلا ما دەگەن سۇراق تۋادى. الدىمەن مەديتسينالىق بيوفيزيكا ءپانى بولاشاق دارىگەرلەرگە قانشالىقتى قاجەت, قانداي تەوريالىق مالىمەتتەر بەرەدى, قانداي داعدىلارعا ۇيرەتەدى دەگەن ماسەلەگە توقتالايىق.
ادام اعزاسىندا ورىن الاتىن كوپتەگەن قۇبىلىستى شارتتى تۇردە اناتوميالىق, فيزيولوگيالىق, حيميالىق جانە فيزيكالىق دەپ ءبولۋ قالىپتاسقان. سونىڭ ىشىندە جۇرەكتىڭ قان ايداۋىن, كورۋ, ەستۋ, سەزىنۋ, بۇلشىق ەتتىڭ جيىرىلۋ جانە باسقا فيزيولوگيالىق قۇبىلىستاردىڭ نەگىزى تازا فيزيكالىق پروتسەستەرگە كەلىپ تىرەلەدى جانە اتالعان قۇبىلىستاردى فيزيكانىڭ زاڭدىلىقتارى ارقىلى عانا تۇسىندىرۋگە بولادى. مىسالى, جۇرەكتىڭ جيىرىلۋى, كورۋ مەن ەستۋدىڭ جانە باسقا قۇبىلىستاردىڭ سوڭعى ساتىسى جۇرەك قۇلاقشاسىنداعى سينۋس تۇيىنىندەگى, كوز تاياقشالارىنداعى, قۇلاقتىڭ كورتي مۇشەسىندەگى بيوپوتەنتسيالدىڭ پايدا بولۋىن جانە سونىڭ نەگىزىندە پايدا بولعان توكتىڭ نەرۆ بويىمەن تاراۋىن بيوفيزيكا قاراستىرادى. ال بۇل قۇبىلىستاردىڭ باسى اتالعان مۇشەلەردىڭ جاسۋشاسىنداعى بيوپوتەنتسيالدىڭ پايدا بولۋىنا تىكەلەي بايلانىستى. ال ونىڭ مەحانيزمىن اشۋ بيوفيزيكانىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. وسىنداي قۇبىلىستاردىڭ مەحانيزمىن تولىق ءتۇسىندىرۋ تەك بيوفيزيكا ءپانىنىڭ مىندەتىنە كىرەدى. ويتكەنى جاسۋشا پوتەنتسيالىنىڭ پايدا بولۋى, توكتىڭ تارالۋى, ۇلپا كەدەرگىسى مەن ەلەكترلىك سىيىمدىلىعى جانە ت.ب. قۇبىلىستاردى فيزيولوگتار نەمەسە اناتومدار تۇسىندىرە المايدى, بۇل تازا فيزيكالىق قۇبىلىستار. وسى ماسەلە كلينيكالىق وقۋلىقتاردا قالاي اشىلعان دەگەن ويمەن ءبىراز وقۋلىقتى قاراپ شىقتىم, كەيبىرىندا قاتە تۇسىندىرىلگەن, كەيبىرى مەحانيزمىن اشىپ كورسەتە الماعان. جۇرەكتىڭ جيىرىلۋى مەن ونىڭ وزگەرىسىن ولشەۋ مەن تىركەۋدى, ياعني ەكگ-نىڭ نەگىزى فيزيكاداعى پوتەنتسيال تۋرالى قۇبىلىسقا تىكەلەي بايلانىستى. ال قان تامىرلار جۇيەسىنىڭ كۇيىن انىقتاۋ, ياعني قان تامىرلارىنىڭ قانعا تولۋىن زەرتتەۋ ەلەكترورەوگرافيا ءادىسى دە فيزيكانىڭ وم زاڭى نەگىزىندە جۇرگىزىلەدى. مۇنىڭ دا نەگىزىندە فيزيكالىق قۇبىلىس جاتىر, مۇنداي مىسالدى كوپتەپ كەلتىرۋگە بولادى. قازىرگى كەزەڭدە يادرولىق مەديتسينا ۇلكەن قارقىنمەن دامۋدا, وعان مىسال جەتكىلىكتى. اتالعان ءادىس ارقىلى وبىر اۋرۋىنىڭ پايدا بولۋىن جاسۋشا دەڭگەيىندە انىقتاۋعا قول جەتكىزىلۋدە, ونىڭ قاتارىنداعى يننوۆاتسيالىق راديوتەراپەۆتىك قۇرال «MR Linac», مرت, پەت جانە ت.ب. دياگنوستيكالىق ادىستەردىڭ نەگىزى اتومدىق فيزيكادا جاتىر. جالپى مەديتسينالىق بيوفيزيكا ءپانى اتالعان مىسالدارمەن شەكتەلىپ قالمايدى, ونىڭ مىندەتىنە بولاشاق دارىگەرلەردى مەديتسينادا قولدانىلاتىن زاماناۋي دياگنوستيكالىق جانە تەراپيالىق قۇرالدارمەن تانىستىرۋ, ولاردىڭ جۇمىس ىستەۋ پرينتسيپتەرىن تالداۋ دا جاتادى. ياعني بولاشاق دارىگەرلەرگە مەديتسينالىق تەحنيكا تۋرالى العاشقى ءبىلىمنىڭ نەگىزىن قالاۋ وسى مەديتسينالىق بيوفيزيكا پانىنە جۇكتەلگەن. قازىرگى كەزەڭدە ەمدەۋ ىسىندە ءتۇرلى ءدارى-دارمەكپەن قاتار, سان الۋان فيزيكالىق فاكتورلار ارقىلى ەمدەۋ دە كەڭ تاراعان. وعان مىسال رەتىندە ەلەكتروفورەزدى, دارسونۆالدى, ۋلترا جوعارى جيىلىكتى (ۋۆچ) اتاساق جەتكىلىكتى. مەديتسينالىق بيوفيزيكا ءپانى وسى تەراپيالىق ەمدەۋدىڭ فيزيكالىق مەحانيزمىن اشىپ تۇسىندىرەدى, ەلەكتر ءورىسى ارقىلى زاريادتالعان يونداردىڭ ادام دەنەسى ارقىلى تارالۋىن قاراستىرادى, بۇل جەردە دە ەلەكتر ءورىسى, كۋلون زاڭى, اينىمالى جانە تۇراقتى توك, ەلەكتروماگنيتتىك ءورىس اسەرلەرىنەن ادام دەنەسىندەگى يونداردىڭ وزگەرىسىن قاراستىرادى. بۇل جەردە بيوفيزيكانىڭ بارلىق مۇمكىندىگىن اشىپ كورسەتۋ ماقسات ەمەس, تەك وسى مىسالدار ارقىلى مەديتسينالىق بيوفيزيكا ءپانىنىڭ بولاشاق دارىگەردى زامان تالابىن قاناعاتتاندىراتىن بىلىكتى دەڭگەيدەگى مامان ەتىپ دايىنداۋعا قاجەتتى ءپان ەكەندىگىن كورسەتۋ بولاتىن.
كوپتەگەن ەلدە كورشىلەس رەسەيدىڭ بارلىق مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا, ءوزىم بولعان تۇركيانىڭ گازي, حودجاتەپە, چەحيانىڭ كارلوۆ ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ مەديتسينا فاكۋلتەتتەرىندە بيوفيزيكا ءپانى وقىتىلادى, كەي ۋنيۆەرسيتەتتە بۇل ءپان 3 جىل وقىتىلادى. مەنىڭ مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورنىندا قىزمەت اتقارعانىما 40 جىلعا تايادى. سوڭعى جىلدارى مەديتسينالىق فاكۋلتەتكە قابىلدانعاندار اراسىندا فيزيكا ءپانىن مەڭگەرگەن نەمەسە ونى از دا بولسا بىلەتىن ستۋدەنتتەر جوقتىڭ قاسى. كوپ جاعدايدا اۋرۋ سەبەپتەرىن انىقتاۋدا جانە ونى ەمدەۋدە دارىگەر ءوز ءبىلىمى مەن تاجىريبەسىمەن قاتار قازىرگى زامانعى دياگنوستيكالىق جانە تەراپەۆتىك مەديتسينالىق قۇرالدار مالىمەتى مەن فيزيكالىق ەمدەۋ فاكتورلارىنا سۇيەنەدى. ياعني مەديتسينالىق مەكەمەلەردە, مەديتسينا كادرلارىن دايىنداۋدا, باسقا دا سالالاردا مەديتسينالىق تەحنيكانىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە ەكەندىگىنە كوز جەتكىزۋگە بولادى. وسى جاعدايدى ەسكەرە كەلە, مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارى ءۇشىن دايىندالعان مەديتسينالىق بيوفيزيكا مەن ارناۋلى كلينيكالىق پاندەردىڭ وقۋ باعدارلامالارىندا مەديتسينالىق تەحنيكانى وقىتۋ, ونىمەن جۇمىس ىستەۋ جانە مەڭگەرۋ ماسەلەلەرىن قايتا قاراپ, فيزيكانىڭ, تەحنيكانىڭ جانە مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ سوڭعى جاڭالىقتارىن, جاڭا تۇرپاتتاعى مەديتسينالىق تەحنيكالاردى قولدانۋدى جاڭا وقۋ باعدارلاماسىنا ەنگىزىپ, بولاشاق دارىگەرلەرگە وسى قۇرالداردىڭ فيزيكالىق قۇبىلىستار مەن زاڭدىلىقتار نەگىزىندە قالاي جۇمىس ىستەيتىندىگىن قاراستىراتىن مەديتسينالىق بيوفيزيكا بويىنشا جاڭا وقۋ باعدارلاماسىن ءتۇزۋدى جانە وقۋ جوسپارىنا ەنگىزۋ زامان تالابى ەكەنىن ۇمىتپاعان ءجون.
ۇسەن بايزاق,
قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىسى
تۇركىستان
