كەيدە قازاق جازۋشىلارىن حالىقارالىق سىيلىقتاردىڭ, مەدالداردىڭ لاۋرەاتى دەپ حابارلاپ جاتادى. كەيبىرەۋى بەدەلدى الەمدىك ادەبي سىيلىققا باستى ۇمىتكەر رەتىندە جاريالانادى. ال ونىڭ اراجىگىن اجىراتىپ جاتقان كىم بار؟ شەتەلدەگى قاراپايىم قوعامدىق ۇيىمدار ۇسىنعان مەدالدار مەن سىيلىقتاردى زور كورىپ, حالىققا دابىرايتا كورسەتۋ قانشالىقتى ادىلەتتى بولماق. بەلگىلى سىنشى امانگەلدى كەڭشىلىك ۇلى ءبىر سۇحباتىندا: «شولوحوۆ اتىنداعى سىيلىقتى ءبىر جازۋشى الىپ كەلسە, سونى سۇمدىق ابىروي كورەمىز. ول سىيلىقتىڭ تاريحىن دا ەشكىم ءبىلىپ جاتقان جوق. ونى ءبىرىنشى العان قازاق جازۋشىسىنىڭ دا ادەبيەتىمىزدىڭ ماڭدايالدى قالامگەرى ەمەس ەكەنىنە باس قاتىرمايمىز. ءوزىڭ زەرتتەپ كورشى, شىن ماعىناسىنداعى الەمدىك ۇلكەن ادەبي سىيلىقتار بار. بىراق بىردە-ءبىر قازاقتىڭ جازۋشىسى ول حالىقارالىق سىيلىقتاردى العان جوق» دەپ ەدى. راس ءسوز. بىزدە كافكا اتىنداعى مەدالدىڭ يەگەرلەرى بار. بىراق 2001 جىلدان بەرى الەمدىك ادەبيەتتەگى بەدەلدى سىيلىقتاردىڭ ءبىرى رەتىندە بەرىلىپ كەلە جاتقان كافكا اتىنداعى حالىقارالىق سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى جوق. بۇل سىيلىقتى كافكا اتىنداعى قور مەن پراگا قالاسىنىڭ اكىمدىگى بىرلەسىپ بەرەدى. ەندەشە, حالىقارالىق ادەبي سىيلىقتاردان قۇلاعدار بولعانىمىز ابزال.
حيۋگو سىيلىعى
اتالعان سىيلىق 1953 جىلدان بەرى عىلىمي-فانتاستيكالىق جۋرنالدىڭ نەگىزىن قالاعان حيۋگو گەرنسبەكتىڭ اتىمەن اتالادى. جەڭىمپاز الەمدەگى فانتاستيكا جانكۇيەرلەرىنىڭ كونۆەنتىنە تىركەلگەن وقىرمانداردىڭ داۋىس بەرۋى ارقىلى انىقتالادى. سىيلىق جىل سايىن اعىلشىن تىلىندە جازىلعان ۇزدىك فانتاستيكالىق شىعارمالارعا بىرنەشە اتالىم بويىنشا بەرىلەدى. ونى ءار جىلدارى رەي برەدبەري, دەنيەل كيز, نيل گەيمان سياقتى جازۋشىلار العان. جەڭىمپازدارعا ۇشقالى تۇرعان راكەتانىڭ ستاتۋەتكاسى تابىستالادى.
سەرۆانتەس اتىنداعى سىيلىق
1975 جىلى يسپانيا مادەنيەت مينيسترلىگى بەكىتكەن سىيلىق يسپاندىقتار ءۇشىن نوبەلدەن كەم ەمەس. «يسپاندىق نوبەلدى» جىل سايىن كورول حۋان كارلوس «دون كيحوت» اۆتورىنىڭ تۋعان جەرى الكالا-دە ەنارەس قالاسىندا تاپسىرادى. سىيلىق يسپان تىلىندە جازىلعان شىعارمالارعا بەرىلەدى. ونى بىردە يسپانيا وكىلى, بىردە لاتىن امەريكاسىنىڭ جازۋشىلارى سىيلىقتى كەزەك-كەزەك الىپ كەلە جاتىر. ءار جىلدارى لاۋرەات اتانعانداردىڭ ىشىندە حورحە لۋيس بورحەس, رافاەل البەرتي, ماريو ۆارگاس لوسا, گيلەرمو كابرەرا ينفانتە, حورحە ەدۆاردس بار. سىيلىقتىڭ اقشالاي جۇلدەسى – 90 مىڭ ەۋرو.
دجەيمس تەيت سىيلىعى
بۇل ماراپات 1919 جىلدان بەرى ەدينبۋرگ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۇيعارىمىمەن ەڭ ۇزدىك رومانعا جانە ۇزدىك بيوگرافيالىق شىعارمالاردىڭ اۆتورلارىنا بەرىلەدى. يۆلين ۆو, ايريس مەردوك, گرەم گرين, يەن ماكيۋەن سياقتى داڭقتى قالامگەرلەر وسى سىيلىقتىڭ يەگەرلەرى.
Orange سىيلىعى
بريتانياداعى ايەل جازۋشىلار ءۇشىن بەرىلەتىن سىيلىق اعىلشىن تىلىندە جازىلعان شىعارمالارعا 1996 جىلدان بەرى بەرىلىپ كەلەدى. جەڭىمپازعا «بەسسي» اتتى ستاتۋەتكا مەن 30 مىڭ فۋنت ستەرلينگ اقشالاي سىياقى بەرىلەدى. اتالعان سىيلىققا يە بولعان قالامگەرلەر بۇدان كەيىن بۋكەر سىيلىعىنا ۇسىنىلادى.
ناومي ولدەرمان, كارەن كوننەللي سياقتى جازۋشىلار وسى سىيلىقتىڭ لاۋرەاتتارى. 2013 جىلدان بەرى دەمەۋشىلەرى وزگەرىپ, سىيلىق The Baileys Women’s Prize for Fiction دەپ اتالادى.
اندەرسەن, ليندگرەن سىيلىقتارى
نەمىس جازۋشىسى ەللە لەپماننىڭ باستاماسىمەن ەكى جىلدا ءبىر رەت 2 ءساۋىر كۇنى اندەرسەننىڭ تۋعان كۇنىندە بەرىلەدى. لەپماننىڭ باستاماسىمەن حالىقارالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر كىتاپحانالارىنىڭ كەڭەسى قۇرىلدى. وسى ۇيىمنىڭ شەشىمىمەن سىيلىق 1956 جىلدان بەرى جازۋشىلارعا, 1966 جىلدان بەرى سۋرەتشى-يلليۋستراتورلارعا دا بەرىلەدى. قالامگەرلەر اراسىندا بۇل ماراپاتتى «كىشكەنتاي نوبەل» دەپ اتايدى (بالالار جازۋشىلارىنا بەرىلەتىندىكتەن). ەريح كەستنەر, دجەيمس كريۋس, دجانني روداري, بوگۋميل رجيگا, استريد ليندگرەن سەكىلدى بالالار جازۋشىلارى اندەرسەن سىيلىعىنىڭ يەگەرلەرى اتانعان.
بالالار ادەبيەتىنە ارنالعان شۆەتسيا جازۋشىسى, ەرتەگىشى استريد ليندگرەن اتىنداعى حالىقارالىق سىيلىق بار. بۇل سىيلىق جىل سايىن جازۋشىعا عانا ەمەس, بالالار قۇقىعىن قورعاۋشىلارعا, بالالار كىتابىن جاقسى ناسيحاتتاعان تۇلعالارعا دا بەرىلەدى. بۇل بايگەنىڭ العاشقى جەڭىمپازدارى اۋستريالىق كريستينا نەستلينگەر مەن امەريكالىق سۋرەتشى موريس سەنداك. اقشالاي سىياقىسى وتە جوعارى – 500 000 ەۋرو.
گونكۋر سىيلىعى
بۇل سىيلىق فرانتسيادا اعايىندى گونكۋرلاردىڭ قۇرمەتىنە بەرىلەدى. سىياقىسى سيمۆولدى تۇردە – 10 ەۋرو عانا. بىراق اتالعان سىيلىققا يە بولعان جازۋشىنىڭ كىتابى ەۋروپادا كەڭىنەن ناسيحاتتالىپ, ۇلكەن بەدەلگە يە بولادى. مارسەل پرۋست, موريس دريۋون, سيمونا دە بوۆۋار وسى سىيلىقتىڭ لاۋرەاتتارى.
بۋكەر جانە حالىقارالىق بۋكەر سىيلىقتارى
بۋكەر سىيلىعى بريتانيادا, نە يرلانديادا جازىلعان, جارىققا شىققان اعىلشىن تىلىندەگى رومانعا 1969 جىلدان بەرى بەرىلىپ كەلەدى. جىل سايىن جۇزدەگەن كىتاپتى بۋكەر قورى مەن جازۋشىلاردان, باسپاگەرلەردەن, سىنشىلاردان قۇرالعان كوميتەت ىرىكتەيدى. تامىز ايىندا 20-25 كىتاپتان تۇراتىن لونگ-پاراقشانى, قىركۇيەك ايىندا سولاردىڭ اراسىنان ۇزدىك شىققان 5-6 كىتاپتان تۇراتىن شورت-پاراقشانى جاريالاپ, قازان ايىندا لاۋرەاتتى انىقتايدى. جۇلدەنىڭ اقشالاي قورى – 103 مىڭ ەۋرو. بۇل سىيلىققا سالمان رۋشدي, مايكل ونداتجە, كادزۋو يسيگۋرو سياقتى داڭقتى جازۋشىلار يە بولعان.
ال حالىقارالىق بۋكەر سىيلىعى وسى تارتىپپەن, بىراق اعىلشىن تىلىندە جازىلعان وزگە ەلدىڭ جازۋشىسىنىڭ رومانىنا, يا اعىلشىن تىلىنە اۋدارىلىپ, بريتانيادا جارىق كورگەن روماندارعا 2005 جىلدان بەرى تابىستالادى.
نوبەل سىيلىعى
ادەبيەت سالاسىنداعى الەمگە ءماشھۇر سىيلىق بۇل. 1901 جىلدان بەرى بۇل ماراپات فيزيكا, حيميا, مەديتسينا مەن فيزيولوگيا, ادەبيەت جانە بەيبىتشىلىكتى نىعايتۋ سالالارى بويىنشا بەرىلەدى. سىيلىق جىل سايىن 10 جەلتوقساندا الفرەد نوبەلدىڭ قايتىس بولعان كۇنى بەرىلەدى. لاۋرەات التى ايدىڭ ىشىندە ءوز تاقىرىبى بويىنشا نوبەل لەكتسياسىن وقۋى كەرەك. بىلتىر نوبەل سىيلىعىن تەگى جاپوندىق, بريتانيادا تۇراتىن جازۋشى كادزۋو يسيگۋرو الدى. ال بيىل ادەبيەت سالاسى بويىنشا نوبەل سىيلىعى بەرىلگەن جوق. بۇل سىيلىقتىڭ اقشالاي جۇلدە قورى 10 ميلليون شۆەد كرونى نەمەسە 1 ميلليون 300 مىڭ اقش دوللارىن قۇرايدى
باعاشار تۇرسىنباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
