قازاقستان • 13 قاراشا, 2018

جولداۋ – قازاقستاندىقتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىنىڭ كەپىلى

484 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

حالىق تىلەگىنە سايكەس قابىلدانعان قولدانىستاعى كونستيتۋتسيامىزدا كوزدەلگەن الەۋمەتتىك مەملەكەتتىڭ باس­تى مىندەتى – ەل ەكونوميكاسى دامۋىنىڭ جوعارى دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتۋ ارقىلى تۇرعىنداردىڭ تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ.

جولداۋ – قازاقستاندىقتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىنىڭ كەپىلى

ەكونوميكانىڭ وركەندەۋى, تۇرعىنداردىڭ كاسىپكەرلىككە, تابىسقا نەگىزدەلگەن ماتەريال­دىق اۋقاتتىلىعى جانە تۇرمىس ساپاسىنىڭ ۇدايى ارتۋى, سونىمەن قوسا تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىنىڭ جەتكىلىكتى قورعالۋى دەموكراتيالىق, قۇقىقتىق جانە قۋاتتى مەملەكەت قۇرۋدىڭ ال­عىشارتى. ەلىمىزدە الەۋمەتتىك مەملەكەتتىڭ ىرگەتاسى اتا زاڭدا بەكىتىلۋ ارقىلى بەرىك قالانعان.

ەلباسى جولداۋىنىڭ كىرىسپە بولىگىندە, زاماناۋي پروگرەسسيۆ­تى مەملەكەت قۇرۋ بارىسىندا, تاريحي ولشەم بويىنشا قىس­قا مەرزىمدە, ەلىمىزدە ساپالى, ناتيجەلى قۇرىلىمدىق, كونس­تي­تۋتسيالىق جانە ساياسي رەفورمالار جۇرگىزىلگەنى جانە قازاقستان قوعامىن جاڭعىرتۋ ۇدەرىسىنىڭ جالعاسىپ جاتقانى ەسكەرىلگەن. دەمەك, جولداۋ – ەلىمىزدە جۇر­گىزىلىپ جاتقان جاڭعىرتۋ ۇدەرى­سىنىڭ, ستراتەگيالىق ساياساتتىڭ زاڭ­دى جالعاسى جانە ءتيىستى دەڭ­گەيىن قامتاماسىز ەتەتىن قۇجات. 

«قولى جەتكەنشە نۇسقا­عان – كوسەم», دەپ حالىق بەكەر ايت­­پايدى. جولداۋ كەز كەلگەن قازاق­ستاندىققا تۇسىنىكتى سوزبەن جازىلعاندىعىمەن, حالىقتىڭ تۇر­مىس ساپاسىن ارتتىرۋ ماق­ساتىندا شەشىلۋگە ءتيىستى ماسە­لە­لەر ايقىندالعاندىعىمەن جانە ونى شەشۋ جولدارى كورسەتىپ بەرگەندىگىمەن قۇندى جانە باع­دارلامالىق قۇجات بولىپ وتىر. جولداۋ حالىققا قانشا تۇسىنىكتى بولعانىمەن, ۇكىمەت جانە مەملەكەتتىك ورگاندار ءۇشىن ىستەيتىن جۇمىستىڭ كولەمى كەڭ ءارى كۇردەلى. 

جولداۋدا ازاماتتاردىڭ الەۋ­­مەت­تىك-ەكونوميكالىق كونس­تي­­تۋتسيالىق قۇقىقتارىنىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا مەملەكەت تاراپىنان كەپىلدىكتەر بەرىلگەن: ءوز كاسىبىن جاقسى مەڭگەرگەن ادام­­داردىڭ لايىقتى جالاقى الۋىنا, جەكە كاسىپ اشۋعا, ونى دامىتۋعا قولايلى مۇمكىن­دىك جاساۋ, شاعىن جəنە ورتا بيز­نەستى دامىتۋ, ساپالى ءارى قول­­جەتىمدى باسپانامەن قام­تا­ما­سىز ەتۋ, ءومىر سۇرۋگە جاي­لى ورتا قالىپتاستىرۋ, ءبىلىم بەرۋ, دەن­ساۋلىق ساقتاۋ قىز­مەتى­­نىڭ ساپاسىن كوتەرۋ, سپورت پەن دەنە­شىنىقتىرۋدىڭ قولجە­تىم­­دىلىگى, ساپالى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ جانە ت.ب. 

سونىمەن ازاماتتاردىڭ كونس­ت­يتۋتسيالىق الەۋمەتتىك-ەكو­­نوميكالىق قۇقىقتارىنىڭ ىسكە اسىرىلۋ جولدارى ناق­تى ايقىندالىپ, ورىنداۋ مىن­دەت­تىلىگى مەملەكەتتىك بيلىك ور­گان­دارىنا جۇكتەلگەن. وعان قوسا, جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالار مەن نەگىزگى ستراتەگيالىق قۇجاتتارداعى تاپسىرمالاردىڭ ورىندالۋىنا مونيتورينگ جۇر­گىزەتىن, باعالايتىن ۇلتتىق جاڭعىرۋ كەڭسەسىنىڭ قۇرىلۋى حالىق – قازى, ەڭبەك – تارازى دەگەنگە سايادى. ونىڭ دالەلى, ۇكىمەت جولداۋدى ىسكە اسىرۋدىڭ جالپىۇلتتىق جوسپارىن دايىنداپ, بەكىتكەندىگى. 

«دۇرىس قاناتتانعان ءتۇزۋ ۇشار» دەمەكشى, پرەزيدەنت قو­عامنىڭ بارلىق سالاسىندا ات­قارىلاتىن جۇمىستاردىڭ تا­بىستى بولۋىنىڭ بىردەن-ءبىر شارتى قۇقىق ۇستەمدىگى قاعيداسى ەكەنىن باسىپ ايتتى. 

ادامداردىڭ تۇرمىس ساپاسىن انىقتايتىن ولشەمشارتتىڭ ءبىرى – قاۋىپسىزدىك, ادامداردىڭ ەش­تەڭەگە الاڭداماي ءومىر سۇرە­تىن ورتانى قۇرۋ. سوندىق­تان قو­عامدىق ءتارتىپتى قامتا­ما­سىز ەتەتىن, قۇقىق بۇزۋشى­لىق­تار پروفيلاكتيكاسى, جول ءجۇرۋ قاۋىپ­سىزدىگى جانە ت.ب. قىز­مەت­تەر­مەن اينالىساتىن ىشكى ىستەر ور­گاندارى قىزمەتىنە, پوليتسيا قۇزى­رى­نا قاتىستى ناقتى تاپسىرما بەرىلدى. وسى تاپسىرمانى ورىن­داۋ ماقساتىندا ۇكىمەت پەن پرەزيدەنت Əكىمشىلىگىمەن بىر­لەسىپ, «ىشكى ىستەر ورگاندارىن جاڭ­عىرتۋ جونىندەگى جول كارتاسىن» قابىلداپ, رەفورمالار 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باس­تاپ جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. 

پوليتسيانىڭ جۇمىسىن سەر­ۆيس­تىك مودەلگە كوشىرۋ ار­قىلى پوليتسيا جۇمىسىنىڭ تۇ­بە­گەيلى جاقسارتۋ تالابى قو­يىل­دى. پوليتسيانى وزىنە تيە­سىلى ەمەس فۋنكتسيالاردان بوسا­تىپ, قۇزىرلارىن ناقتىلاپ, جاڭا سيپاتتاعى پوليتسەيلەردىڭ جالاقىسىن كوبەيتىپ, ولاردىڭ تۇر­عىن ءۇي جانە وزگە دە الەۋمەت­تىك ماسەلەلەرىن شەشىپ, تەك ۇز­دىك­تەرى عانا قىزمەتىن جالعاس­تى­­را­تىن­داي رەفورما جاساۋ قا­جەت­تى­لىگى جانە ت.ب. ماسەلەلەر ايتىلدى. 

ارينە كاسىبي دەڭگەيى جوعارى ماماندار قوعامدىق ءتارتىپتى باقىلاپ, حالىققا جوعارى ىنتامەن قىزمەت كورسەتسە, كۇندەلىكتى مونيتورينگ جاسالىپ قۇقىق بۇزۋشىلىق ورىن الاتىن نىساندار قاتاڭ باقىلاۋدا بولسا, حالىقتىڭ پوليتسەيلەرگە دەگەن سەنىمى جانە قۇرمەتى ارتا تۇسەتىنى ءسوزسىز!

سونىمەن قوسا سوت ءوندىرى­سىنىڭ زاماناۋي فورماتتارىن جانە وزىق ەلەكتروندى سەرۆيس­تەر ارقىلى جۇرگىزىلۋىن قام­تا­­ماسىز ەتۋ قاجەتتىلىگى تالاپ ەتىل­دى. مەملەكەت باسشىسى سوت بي­­لىگىنىڭ تاۋەلسىز ەكەندىگىن ەس­كەرە وتىرىپ, كادرلارىنىڭ جا­ڭارۋىن قامتاماسىز ەتۋدى, ۇزدىك زاڭگەرلەر سۋديا بولۋعا ۇم­تى­لاتىنداي جاعداي جاساۋ كەرەك­تىگىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. جولداۋدا قويىلعان تاپسىرمانى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ۇكىمەت, جوعارى سوت كەڭەسى جانە جوعارعى سوت بىرلەسە وتىرىپ سۋديالىق قىز­مەتكە ۇمىتكەر سۋديالاردى, سوت تور­اعالارىن ىرىكتەۋ پروتسەدۋراسىن جەتىلدىرۋدى كوزدەپ وتىر.

ءۇنزيلا شاپاق, 

كونستيتۋتسيالىق 

كەڭەس مۇشەسى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى

سوڭعى جاڭالىقتار