ساۋدا اينالىمى ۇلعايىپ كەلەدى
«قازاقستان مەن رەسەيدەگى ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرى مەن ۇردىستەرى» تاقىرىبىنا ارنالعان فورۋمنىڭ پلەنارلىق وتىرىسىن ەلباسى كىرىسپە سوزبەن اشتى. «مۇنداي فورۋمدار وتكىزىلگەلى مەملەكەتارالىق ءتيىمدى الاڭ قالىپتاسىپ, بارلىق باعىتتار بويىنشا ىسكەرلىك بايلانىستار ورنادى. وسى ۋاقىت ىشىندە ەلدەرىمىزدىڭ ءوزارا ساياسي-ەكونوميكالىق ىقپالداستىعىنىڭ ماڭىزدى ينستيتۋتىنا, نەگىزگى مودەلىنە اينالدى. بۇل باسقوسۋ پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە ۇلگى بولارلىق فورمات رەتىندە تاڭداپ الىندى. وتكەن فورۋمدار اياسىندا 200-دەن استام شارتتار مەن كەلىسىمدەر جاسالدى. بۇل قۇجاتتاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى قازاقستان مەن رەسەي وڭىرلەرىنىڭ عانا ەمەس, سونداي-اق ەكونوميكانىڭ تۇتاس سالالارىن دامىتۋعا قۋاتتى سەرپىلىس بەرەدى», دەدى ن. نازارباەۆ.
مەملەكەت باسشىسى رەسەيدىڭ قازاقستان ءۇشىن ستراتەگيالىق وداقتاس, ساۋدا-ەكونوميكا سالاسىنداعى سەنىمدى سەرىكتەس ەكەنىنە توقتالدى. «بيىل 8 ايدا ەلدەرىمىز اراسىنداعى ساۋدا اينالىمى 11 ميلليارد دوللاردان استى. بۇل كورسەتكىش جىل سوڭىنا دەيىن 18 ميلليارد دوللار بولادى دەگەن بولجام بار. ءوزارا ساۋدا سالاسىنداعى وڭدەلگەن ونىمدەردىڭ ۇلەسى ارتىپ, 82 پايىزعا جەتۋى قاناعاتتانارلىق كورسەتكىش. رەسەي قازاقستان ءۇشىن وڭدەلگەن ءونىم ەكسپورتتايتىن ءىرى نارىق كوزى بولىپ ەسەپتەلەدى. رەسەيلىك كاپيتالدىڭ قاتىسۋىمەن ەلىمىزدە 9 مىڭنان استام كاسىپورىن جۇمىس جاسايدى. بۇگىندە قۇنى 10 ميلليارد دوللار بولاتىن 60-قا جۋىق ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. 6 ميلليارد دوللاردىڭ 57 جوباسى ورىندالۋدا», دەگەن ەلباسى الەمدە ەكونوميكاداعى جالپى ءونىمنىڭ 10, ينۆەستيتسيالاردىڭ 7, جۇمىس ورىندارىنىڭ 9, بارلىق تۇسىمدەردىڭ 5 پايىزىن تۋريزم سالاسى قۇرايتىنىن, بۇگىنگىدەي جاھاندانۋ جاعدايىندا ءوسىمنىڭ نەگىزگى درايۆەرى سانالاتىنىن جينالعانداردىڭ ەسىنە سالدى. مۇناي-گاز, تاۋ-كەن مەتاللۋرگياسى, اگروونەركاسىپ كەشەنى, حيميا ونەركاسىبى, باسقا دا سالالار بويىنشا ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى ورىستەتۋ, ەكى ەلدىڭ تۋريستىك الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن كەشەندى شارالار قابىلداۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
بۇگىنگى فورۋم وتە ماڭىزدى ءارى وزەكتى ماسەلە – ەلدەرىمىزدىڭ تۋريزم سالاسىن دامىتۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرى مەن ۇردىستەرىن ايقىنداۋعا ارنالدى. تۋريزم جاھاندىق داعدارىستار كەزىندە دە ەكونوميكانى ىلگەرىلەتە الادى. قازاقستان مەن رەسەي بۇل ۇدەرىستەردەن تىس قالىپ قويماۋى كەرەك. بىزگە جاڭا مۇمكىندىكتەردى ءتيىمدى پايدالانۋ قاجەت. گەوگرافيالىق جاقىندىعىمىز, قولايلى ورنالاسۋىمىز باسەكەگە قابىلەتتى بولۋعا زور مۇمكىندىكتەر بەرەدى. ەكى ەل اراسىندا اپتا سايىن 38 باعىت بويىنشا 210 اۋە رەيسى قاتىنايدى. سوڭعى جىلدارى ولاردىڭ سانى 27 باعىتقا ارتتى. ال ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا 66 قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورنى رەسەيلىك 93 جوو-مەن تىعىز قاتىناس ورناتتى. ىنتىماقتاستىق تۋرالى وقۋ ورىندارى اراسىندا 500-دەن استام كەلىسىم بەكىتىلدى. ەكى ەلدىڭ مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىندا 70-كە تارتا بىرلەسكەن مەموراندۋمعا قول قويىلدى. وسىنىڭ بارلىعى ءبىزدىڭ تۇراقتى ءارى ءوزارا ءتيىمدى تاتۋ كورشىلىك اۋىزبىرلىكتىڭ دالەلى.تۋريزم يندۋسترياسىندا جەتەكشى رولگە يە بولۋدىڭ الەۋەتى مول. ءبىز ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ بەسجىلدىق مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ازىرلەپ جاتىرمىز. بۇل جوبا اياسىندا قازاقستانعا تۋريستەر اعىنى 13 ميلليون ادامعا دەيىن كوبەيەدى. 60 مىڭنان استام جۇمىس ورنى قۇرىلادى. «رەسەيدەگىدەي قازاقستاندا دا تۋريستەردىڭ دەمالىستى جاقسى وتكىزىپ, تاماشالاۋىنا لايىقتى كوپتەگەن كورىكتى جەرلەر بار. مىسالى, رەسەيلىكتەر, اسىرەسە, ەلدىڭ باتىس ءسىبىر بولىگىندەگى تۇرعىندار دەمالۋ ءۇشىن جازدا ءبىزدىڭ ەلدەگى بۋرابايعا, بالقاش پەن الاكولگە, قىستا الماتىداعى شىمبۇلاق تاۋ شاڭعىسى كۋرورتىنا جانە باسقا دا جەرلەرگە كەلەدى», دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.
مەملەكەت باسشىسى وكىلەتتى ورگاندار تاراپىنان شەشۋدى تالاپ ەتەتىن بىرقاتار جايتتاردى, ونىڭ ىشىندە تۋريستەردىڭ وتۋىنە قولايلى بولۋ ءۇشىن شەكارادان وتكىزۋ ءتارتىبىن جاڭعىرتۋ, تۋريستىك جانە كولىك-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمداردى جەتىلدىرۋ, كاسپي تەڭىزىندەگى ءتۋريزمدى بىرلەسە دامىتۋ, عارىشتىق ءتۋريزمدى قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتۋ جانە باسقا دا ماسەلەلەردى ورتاعا سالدى. فورۋم تۋريزم سالاسىنىڭ الدىنان جاڭا مۇمكىندىكتەر اشاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.
رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين ءوز سوزىندە ءمانى زور شارانى جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن ەلباسىنا ايرىقشا العىسىن ءبىلدىردى. «رەسەيدىڭ 76 سۋبەكتىسى قازاقستاننىڭ بارلىق ايماعىمەن تىعىز قارىم-قاتىناس جاسايدى. قاڭتار-قازان ارالىعىندا 50-دەن استام رەسەيلىك دەلەگاتسيا بولدى. كوپتەگەن بيزنەس-ميسسيا, جاستار باعدارلاماسى ۇيىمداستىرىلدى. عىلىم, ءبىلىم, مادەنيەتتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى قامتىلدى. ەكى ەلدە دە تۋريستەردىڭ ەرەن قىزىعۋشىلىعىن تۋدىراتىن عاجايىپ جەرلەرىمىز تۇرعاندا الىس ەلدەرگە ساياحاتتاۋدىڭ ءوزى قيسىنسىز. الەمدە تارتىمدى تۋريستىك ورتالىقتاردىڭ بارى تالاسسىز. بىراق قازاقستان مەن رەسەيدەگىدەي تابيعي ارالۋاندىلىقتى كەزدەستىرۋ قيىن. سوندىقتان وسى باعىتتاعى جۇمىستارىمىزدى بارىنشا ۇيلەستىرىپ, جانداندىرۋ كەرەك. تۋريستىك يندۋستريا ەلەۋلى ەكونوميكالىق الەۋەتكە يە. رەسەيدە ىشكى جانە سىرتتان كەلەتىن تۋريزمگە قاتىستى قىرۋار شارۋالار اتقارىلۋدا. رەسەيگە جىل سايىن 3,6 ميلليون قازاقستاندىق, قازاقستانعا 3 ميلليون رەسەيلىك ساپارلايدى. الداعى ۋاقىتتا تۋريستەر الماسۋ كورسەتكىشتەرى ارتا تۇسەدى دەگەن سەنىمدەمىن. مەنىڭشە, قوس تاراپتىڭ تاريحي-مادەني قۇندىلىقتارىمەن, داستۇرلەرىمەن ساياحاتشىلاردى تانىستىراتىن ارنايى باعدارلاما قۇرعان دۇرىس بولار ەدى. سونىمەن قاتار ەسكەرتكىشتىك, مەموريالدىق ورىندارعا ساپارلاۋعا ادامداردىڭ ىنتا-ىقىلاسىن ارتتىرعان ابزال. قازىر كوپشىلىكتى ەكولوگيالىق تازا تۋريزم قىزىقتىرادى. قازاقستان مەن رەسەيدە بۇل بار. تەك سونى ءتيىمدى پايدالانۋ كەرەك», دەدى ۆ.پۋتين فورۋمعا قاتىسۋشىلارعا ارناعان سوزىندە.
ەلىمىزدىڭ مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى ەكولوگيالىق, ەمدىك-ساۋىقتىرۋ, مەديتسينالىق, سپورتتىق, مادەني, ىسكەرلىك تۋريزمگە سۇرانىستىڭ ايتارلىقتاي ارتقانىن, سوعان وراي ۆيزالىق-ميگراتسيالىق رەجىمدەردى ۇيلەستىرۋ, كولىكتىك, ترانزيتتىك, ساۋدا جەلىلەرىن جەتىلدىرۋ, قىزمەتتەردى تولىق كولەمدە ءارى ساپالى تۇردە ۇسىنۋدىڭ جولدارىن ءسوز ەتتى. بايقوڭىردا ءتۋريزمدى دامىتۋعا قاجەتتى فاكتورلاردى اتاپ, ءتيىستى قولداۋ كورسەتۋدى سۇرادى. بيىل تامىزدا وتكەن اقتاۋ ءسامميتى كاسپي تەڭىزىندەگى ءتۋريزمدى دامىتۋعا ايتارلىقتاي ىقپال ەتكەنىن ايتتى. ايماق باسشىسى قۇمار اقساقالوۆ سوڭعى جىلدارى رەسەيدەن كەلەتىن تۋريستەردىڭ سانى ەكى ەسەگە وسكەنىن, يمانتاۋ-شالقار كۋرورتتى ايماعى تۋريستيفيكاتسيا كارتاسىنىڭ 10 باستى جوباسىنا ەنگەنىن, ەلباسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن ونى دامىتۋعا ارنالعان كەشەندى جوسپار ازىرلەنىپ جاتقانىن, كولىك ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋدىڭ ارقاسىندا تۋريستەردىڭ جولدا ءجۇرۋ ۋاقىتى 30 پايىزعا قىسقارعانىن ءمالىم ەتتى. شەكارا بەكەتتەرىندە باقىلاۋ راسىمدەرىن وڭتايلاندىرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋ تۋرالى ۇسىنىسىن جەتكىزدى.
پلەنارلىق وتىرىستا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ەكونوميكا ءمينيسترى ماكسيم ورەشكين, استراحان وبلىسى گۋبەرناتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى سەرگەي موروزوۆ, الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باۋىرجان بايبەك, التاي رەسپۋبليكاسىنىڭ باسشىسى الەكسەي بەردنيكوۆ ءسوز الىپ, ءوز تاجىريبەلەرىمەن ءبولىستى.
ن.نازارباەۆ فورۋمدى قورىتىندىلاي كەلىپ, ەكىجاقتى كەلىسىمنىڭ ىسكەرلىك سۇحباتتا وتكەنىن, فورۋم تۋريزم سالاسىنا تىڭ سەرپىن بەرەتىنىن, قوردالانعان پروبلەمالاردى بىرىگىپ شەشۋدىڭ باسىم باعىتتارى تالقىعا تۇسكەنىن اتاپ كورسەتتى. تۋريستەر لەگىن كوبەيتۋ ءۇشىن وڭىرلەردى ءبىر-بىرىمەن بايلانىستىراتىن اۆتوموبيل, تەمىرجول جانە اۋە قاتىناستارىن دامىتۋ جونىندە ەكى ەل ۇكىمەتتەرىنىڭ بىرلەسكەن ءىس-قيمىل جوسپارىن ازىرلەۋ قاجەتتىگىن العا تارتتى. «قازاقستان مەن رەسەي شەكارالارىنداعى وتكىزۋ بەكەتتەرىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن جانە تەحنيكالىق جابدىقتالۋىن جاقسارتۋ تۋرالى ۇسىنىستارعا بايلانىستى ماسەلەلەردى بىرلەسە شەشۋگە ءتيىسپىز», دەدى مەملەكەت باسشىسى. كورشىلەس ەلدەرمەن ۆيزالىق جانە كوشى-قون رەجىمىن جەڭىلدەتە وتىرىپ, كاسپي تەڭىزىندە ءتۋريزمنىڭ بىرەگەي جۇيەسىن قۇرۋدى, سونداي-اق مەديتسينا جانە ءبىلىم سالاسىنداعى ءتۋريزمدى دامىتۋ جونىندە شارالار قابىلداۋدى ۇسىندى. «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىن ىسكە قوسۋدا اتقارىلعان شارالاردىڭ وڭ ناتيجەلەرىن اتاپ ءوتىپ, بيزنەس وكىلدەرىن قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ جۇمىسىنا بەلسەنە اتسالىسۋعا شاقىردى.
ۆ.پۋتين ءوز سوزىندە فورۋمنىڭ تابىستى وتكەنىن, تاراپتار ماڭىزدى ماسەلەلەر بويىنشا ورتاق تۇسىنىستىككە قول جەتكىزگەنىن, ساۋدا-ەكونوميكالىق, تۋريزم سالالارىندا نەگىزگى ارىپتەس بولىپ قالا بەرەتىنىن جەتكىزدى. وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمى كەلەسى جىلى ومبى قالاسىندا وتەتىنىن مالىمدەدى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ پەن رەسەي پرەزيدەنتى ۆ.پۋتين ەكى ەلدىڭ 2019-2021 جىلدارعا ارنالعان بىرلەسكەن ءىس-قيمىل جوسپارىنا قول قويدى.
سونداي-اق بىرقاتار ۇكىمەتارالىق ماڭىزدى مەموراندۋمدار مەن كەلىسىمدەر جاسالدى.
وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمى اياقتالعان سوڭ قازاقستان جانە رەسەي پرەزيدەنتتەرى زاماناۋي پيونەرلەر سارايىندا يننوۆاتسيالىق جانە IT-تەحنولوگيالارمەن جۇمىس ىستەيتىن وقۋ كابينەتتەرى مەن زەرتحانالاردى ارالاپ كوردى. وقۋشىلارمەن اڭگىمەلەسىپ, ولاردىڭ جۇمىستارىمەن تانىستى.
اۋىلشارۋاشىلىعىن دامىتۋدى تاپسىردى
پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ جۇمىس ساپارى بارىسىندا تەمىرجول اۆتوماتيكاسى, تەلەمەحانيكا, بايلانىس, قاۋىپسىزدىك جۇيەسى قۇرىلعىلارىن, مۇناي-گاز كەشەنى كاسىپورىندارىنا قوندىرعىلار شىعارۋمەن اينالىساتىن س.كيروۆ اتىنداعى زاۋىتتا بولىپ, تسەحتاردى ارالاپ كوردى. وبلىس اكىمى ق.اقساقالوۆتىڭ وڭىردەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ كورسەتكىشتەرىنىڭ, يندۋستريالىق جوبالاردىڭ, جولداۋ تاپسىرمالارىنىڭ ورىندالۋى جايلى ەسەبى تىڭدالدى. بيىل 6 مىڭنان استام تۇرعىن باسپانامەن قامتاماسىز ەتىلىپ, 150 مىڭداي جۇمىسشىنىڭ جالاقىسى كوبەيەدى. وڭىرلىك ماڭىزى بار جولدار قالپىنا كەلتىرىلەدى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ وبلىس اكىمىنىڭ بايانداماسىنان كەيىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىعىنىڭ فورۋمىنا ازىرلىك اياسىندا ايماقتى دامىتۋ باعدارلاماسىنىڭ ءتيىمدى ىسكە اسىرىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
– پەتروپاۆل قالاسىن كوركەيتۋ ماقساتىمەن كوپ جۇمىس اتقارىلدى. وبلىستىڭ ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرى قالىپتى. ءوسىم قارقىنى رەسپۋبليكا بويىنشا ورتاشا كورسەتكىشتەن جوعارى, – دەدى ەلباسى.
سونىمەن بىرگە ايماقتىڭ اگرارلىق الەۋەتىنە دە توقتالىپ, اۋىلشارۋاشىلىعىن دامىتۋعا بايلانىستى تاپسىرمالار جۇكتەدى. «ەلىمىزدەگى اۋىلشارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋ ءىسى كوڭىل كونشىتەرلىكتەي ەمەس. مەن اۋىلشارۋاشىلىعىنداعى ەڭبەك ونىمدىلىگىن ەكى ەسەگە كوتەرۋ مىندەتىن قويدىم. بۇل سىزدەردىڭ وبلىستارىڭىزعا دا تىكەلەي قاتىستى. قايتا وڭدەۋ مەن ەكسپورتتى ىلگەرىلەتۋ ارقىلى عانا ونىمدىلىكتى كوبەيتۋگە بولادى. سىزدەر ءۇشىن تۇتىنۋ نارىعى اشىلادى», دەپ پرەزيدەنت الدا تۇرعان بيىك بەلەستەرگە جەتۋگە جىگەرلەندىردى.
ساپار سوڭىندا ن.نازارباەۆ جۇرتشىلىق وكىلدەرىمەن كەزدەستى. وبلىس تۇرعىندارى الەۋمەتتىك باعدارلامالار قابىلداپ, ۇدايى قامقورلىق كورسەتكەنى ءۇشىن ەلباسىنا العىس ءبىلدىردى.
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
