فورۋمعا حالىقارالىق ءىت-قوعامداستىعىنىڭ بەلدى وكىلدەرى, تەحنولوگيا سالاسىنداعى تانىمال ساراپشىلار, كاسىپورىن باسشىلارى, تەحنولوگيالىق كاسىپكەرلەر, ءتۇرلى ەلدەردىڭ مەملەكەتتىك سەكتورلارىنىڭ وكىلدەرى, عالىمدار, تسيفرلى ازىرلەمەلەر سالاسىنىڭ كاسىبي ماماندارى, سونىمەن قاتار ۆەنچۋرلىق كاپيتاليستەر مەن ينۆەستورلار قاتىستى.
شاراعا ارنايى كەلگەن ۇكىمەت باسشىسى باقىتجان ساعىنتاەۆ ءوز ءسوزىن ەستونيا پرەمەر-ءمينيسترى يۋري راتاس پەن رەسەيدىڭ تسيفرلى دامۋ, كوممۋنيكاتسيا جانە بۇقارالىق اقپارات ءمينيسترى كونستانتين نوسكوۆقا العىس ايتۋدان باستادى.
– وسىنداي حالىقارالىق دەڭگەيدەگى شارانى وتكىزۋ ارقىلى استانادا ەۋروپا مەن ازيا اراسىنداعى يننوۆاتسيالىق كوپىر قۇرعىمىز كەلەدى. ودان بولەك, قازاقستاندىق كاسىپكەرلەر مەن جاستارعا شەتەلدىك كاسىپكەرلەر مەن تاجىريبەلى ماماندارمەن كەزدەسىپ, كەڭەس الىپ, سۇحبات قۇرۋ مۇمكىندىگىن بەرۋ دە ويىمىزدا بار ەدى. بۇگىنگى شارا ارقىلى وسى ماقساتىمىزعا جەتتىك دەپ ويلايمىن. بۇل باستاما بولاشاقتا جالعاسىن تاۋىپ, ۇلكەن بايلانىستار ورناتاتىن الاڭعا اينالادى دەپ سەنەمىن, – دەدى پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ.
پرەمەر-مينيستر بۇگىندە الەمنىڭ جىلدام وزگەرەتىنىن, ءوزارا بايلانىس ورناتۋ ءۇشىن مۇددەلى مەملەكەتتەر ءبىر-بىرىمەن قارىم-قاتىناستى كۇشەيتە ءتۇسۋ كەرەكتىگىن جەتكىزدى.
– بايلانىستى ينتەرنەتتىڭ كومەگىمەن دە ورناتۋعا, ءوزىڭنىڭ پىكىرىڭمەن بولىسۋگە مۇمكىندىك بار. سوندىقتان بۇل فورۋم بولاشاقتا جالعاسىن تاۋىپ, جىل ساناپ ارناسى كەڭەيە تۇسەدى دەپ ويلايمىز. بۇل ۇلكەن بايلانىستار جاسالاتىن الاڭعا اينالادى, – دەگەن پرەمەر-مينيستر «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى اياسىندا اتقارىلىپ جاتقان ءىس-شارالاردىڭ بىرقاتارىمەن ءبولىستى. 10 جىل بۇرىن مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ تسيفرلى رەجىمگە وتۋىنەن باستاۋ العان جوبا بۇگىندە تەك قىزمەتتەردى ەمەس, ەكونوميكانى تسيفرلاندىرۋ ماقساتىندا جۇمىس ىستەپ جاتقانىن ايتتى.
– پرەزيدەنتىمىز تسيفرلاندىرۋ ەكونوميكاعا قاتىستى بولۋى كەرەگىن ايتتى. ۇكىمەت مۇنداي قىزمەتتى ءوز موينىنا الىپ وتىر. ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە بۇل تسيفرلى فورماتتا مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ تولىق كولەمىن ۇسىنۋمەن بايلانىستى. قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدەگى بىرقاتار سالالار تسيفرلى جۇيەمەن جۇمىس ىستەيدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن ءبىلىم بەرۋ سالاسى تولىقتاي تسيفرلى جۇيەگە كوشتى. اتا-انالار «كۇندەلىك» باعدارلاماسى ارقىلى بالالارىنىڭ ۇلگەرىمى تۋرالى مالىمەت الا الادى. سوڭعى 8 ايدا تسيفرلى جۇيەمەن 13 ميلليون قىزمەت كورسەتىلدى, – دەدى.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, الداعى ۋاقىتتا بيزنەسكە قىزمەتتەردى ۇسىنۋ تسيفرلى فورماتقا كوشىرىلەدى: ولارعا ءوز وندىرىستەرىندە تسيفرلاندىرۋدى ەنگىزۋگە ۇلكەن مۇمكىندىك بەرىلگەن. الدا ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە ءوندىرىستى جاڭعىرتۋ بويىنشا كوپتەگەن شارالار وتكىزۋ مىندەتى تۇر. بۇل ءۇشىن تسيفرلى ەكونوميكانىڭ جاڭا باعىتتارى بويىنشا تۇراقتى داعدىلاردى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا كادرلاردى دايارلاپ, مامانداردى قايتا وقىتۋ قاجەت. وسىعان وراي, مەملەكەت زاڭناماعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر تۇرىندە بيزنەسكە قولداۋ كورسەتۋدە.
– Astana Hub حالىقارالىق Iت-ستارتاپتار تەحنوپاركىنىڭ اشىلۋى دا ءبىزدىڭ ستارتاپ-بيزنەستى دامىتۋعا بەرىلگەن مۇمكىندىك. مۇندا دا زاڭناما تولىعىمەن وزگەرتىلگەن. ءبىزدىڭ اۋماقتا قازاقستان رەزيدەنتتەرى عانا ەمەس, سونداي-اق وسى جەردەگى مۇمكىندىكتەردى پايدالانىپ, قاتىسۋعا نيەت بىلدىرگەن شەتەلدىك كومپانيالارعا دا جۇمىس ىستەۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان. Astana Hub-تىڭ شەتەلدىك قاتىسۋشىلارى ءۇشىن ۆيزالىق جانە ەڭبەك رەجىمدەرى زاڭناما تۇرعىسىنان جەڭىلدەتىلگەن. بۇگىندە تەحنوپارك رەزيدەنتتەرى ءۇشىن سالىق سالۋدى وڭايلاتۋ, ءتۇرلى نارىقتاردا سۇرانىسقا يە بولاتىن ءونىمدى دايىنداۋعا قولايلى جاعداي جاساۋ ماقساتىندا گرانتتىق قولداۋ مەن ءتيىستى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇگىندە بۇكىل ەل اتالعان باعدارلاما ەلەمەنتتەرىن ومىردە جۇزەگە اسىرۋعا جۇمىلدىرىلعان. مەنىڭشە, كەلەسى تسيفرلى فورۋمدا جەتىستىكتەر جايىندا ايتاتىن بولامىز, – دەدى ب.ساعىنتاەۆ.
ب.ساعىنتاەۆ, سونىمەن قاتار قازاقستانداعى كەي سالالاردىڭ كەنجە قالۋىنا سەبەپ بولىپ وتىرعان بىرقاتار وبەكتيۆتى سەبەپتەردى دە اتاپ ءوتتى.
– قازاقستان اۋماعى وتە ۇلكەن, جەر كولەمى بويىنشا الەمدە 9-شى ەل. حالىق سانى وتە از, شاشىراڭقى قونىستانعان. قازاقستاندا 7 مىڭداي ەلدى مەكەن بار. ەگەر ءبىز ولاردىڭ ارقايسىسىنا كەڭجولاقتى ينتەرنەت جەتكىزەتىن بولساق, وندا وعان اقشامىز جەتپەيتىن ەدى. سوڭعى اۋىلعا جەتكىزگەنىمىزشە تەحنولوگيا دا وزگەرىپ كەتۋى مۇمكىن. قاجەتى دە بولماي قالۋى ىقتيمال, – دەگەن ۇكىمەت باسشىسى اۋىلدارعا ينتەرنەت جەتكىزۋدىڭ وزگە جولىن تاڭداعانىن باسا ايتتى.
– ءبىز تىرەك اۋىلداردى دامىتاتىن بولامىز. بىزدە ولاردىڭ سانى مىڭنان اسىپ جىعىلادى. ولار ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە دامىتىلىپ, ەڭ الدىمەن كەڭجولاقتى ينتەرنەتكە قول جەتكىزەتىن بولادى. جۇمىستى باستاپ تا كەتتىك, 2021 جىلى اياقتايمىز. ءبىزدىڭ وسىنداي اۋقىمدى مىندەتىمىز بار, ونى جىلدام شەشۋىمىز قاجەت, – دەدى ب.ساعىنتاەۆ.
ءسوز سوڭىندا ۇكىمەت باسشىسى جاس بيزنەسمەندەرگە ءوز ونىمدەرىن جاساۋدا زور تابىس تىلەدى.
سونىمەن قاتار شاراعا قاتىسقان اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ فورۋم ارقىلى ەلىمىزدىڭ العا قويعان ماقساتتارىنىڭ جۇزەگە اسۋىنا داڭعىل جول اشىلعانىن ايتتى.
– بيىل قازاقستان ءۇشىن ەرەكشە جىل بولدى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن ەلىمىزدە «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى تولىق ىسكە اسىرىلا باستادى. بۇل – بۇگىندە مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى. باعدارلاما ەكونوميكانى جاڭعىرتىپ, ەلىمىزدە جاڭا تەحنولوگيالىق كەڭىستىك قۇرادى. ال بۇگىن كوز الدىمىزدا ۇلتتىق يننوۆاتسيالىق ەكوجۇيەمىز پايدا بولىپ جاتىر. ەرتەڭ ەلباسىنىڭ ءوزى حالىقارالىق «Astana Hub» IT ستارتاپتار الاڭىن اشادى, – دەدى د.اباەۆ.
مينيستر اتاپ وتكەندەي, بۇل – قازاقستاننىڭ تەحنولوگيالىق دامۋىنداعى جاڭا ءداۋىردىڭ باسى.
– ۇلى جىبەك جولىنىڭ باستى مۇراگەرلەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە ءبىز كولىك ماگيسترالدارىنىڭ تورابى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ەۋروپا مەن ازيانىڭ اراسىنداعى تسيفرلى كوپىر بولامىز. قورىتا ايتار بولساق, فورۋمعا قاتىسىپ وتىرعاندارىڭىز ءۇشىن بارلىعىڭىزعا جەمىستى ەڭبەك پەن قىزىقتى پىكىرتالاس تىلەيمىن, – دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى مينيستر.
فورۋم اياسىندا Digital Bridge Awards سىيلىعىن بەرۋ ءراسىمى ءوتتى. «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى اياسىندا كولەمدى شوعىرلاندىرىلعان جۇمىس جۇرگىزىلدى, قازاقستاندىق ەكونوميكانىڭ بارلىق سەكتورىندا تسيفرلاندىرۋ بويىنشا جوبالاردى تالداپ, باعالاعان ءاربىر مەملەكەتتىك ورگاندا وفيستەر قۇرىلدى. «ۇزدىك Iت-كومپانيا» نوميناتسياسىندا سىيلىق «Documentolog» (قاعاز تاسىمالداۋشى ارقىلى جۇرگىزىلەتىن جۇمىستى قىسقارتۋعا, كادرلىق ءىس جۇرگىزۋدى اۆتوماتتاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن العاشقى قازاقستاندىق پلاتفورما) جوباسىنا بەرىلدى. «ۇزدىك تسيفرلى وفيس» اتالىمىندا «وڭاي» (قوعامدىق كولىكتە جول اقىسىن ەلەكتروندى تولەۋ قۇرالى) جوباسى جەڭىمپاز اتاندى. «ۇزدىك تسيفرلى باستاما» نوميناتسياسىنىڭ ماراپاتى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن اكىمدىكتەر اراسىنداعى ۇزدىك تسيفرلى ءوفيسى ءۇشىن بەرىلدى.
وسىلايشا شاراعا قاتىسۋشىلار فورۋمنىڭ ۇنقاتىسۋ الاڭىندا تسيفرلاندىرۋ سالاسىنداعى سوڭعى الەمدىك ترەندتەردى تالقىلاپ, الدىڭعى قاتارلى تاجىريبەلەرمەن جانە بيزنەس-مودەلدەرمەن ءبولىستى. Digital Bridge فورۋمى تسيفرلى ترانسفورماتسيا, ەلەكتروندى ۇكىمەت, تەحنولوگيالىق كاسىپكەرلىك جانە 4-ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا يدەيالارىن ىلگەرىلەتۋگە ارنالعان ەۋروپا مەن ازيا ەلدەرىنىڭ اراسىنداعى ۇنقاتىسۋ الاڭىن قۇرايتىن ءداستۇرلى شاراعا اينالماق.
ديپاك چاندرا ميسرا, ءۇندىستان ۇلتتىق اقپاراتتىق ورتالىعى (NIC) باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى:
– استاناعا كەلگەنىمە بۇگىن بەسىنشى كۇن. قازاقستان حالقىنىڭ قانداي دا ءبىر جاڭالىققا اشىقتىعىنا تاڭعالدىم. جاستارى – العىر, بىلىمگە قۇشتار. قازاقستانعا كەلۋىمنىڭ باستى سەبەبى – ەلەكتروندى ۇكىمەت باعدارلاماسىمەن تانىسۋ.
ءۇندىستاننىڭ ۇلتتىق اقپاراتتىق ورتالىعى مەملەكەتتى تسيفرلاندىرۋدى ءوز مىندەتىنە العان بولاتىن. بۇل تۇستا قازاقستان بىزدەن ءبىر قادام الدا. وسى ساپارىمدا e-gov جۇيەسىمەن تانىسىپ, ءوز بىلگەنىمدى دە ورتاعا سالۋعا كەلدىم. قازاقستان مەن ءۇندىستان اراسىندا بۇدان باسقا ورتاق يننوۆاتسيالىق جوبالار بولادى دەپ ۇمىتتەنەمىن.
كرەيگ سميت, Dhahran Techno Valley باس ديرەكتورى:
– قازىرگى تاڭدا مەن ساۋد ارابياسىندا جۇمىس ىستەپ ءجۇرمىن. ول جاقتا بيزنەس زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى وتە كوپ. اسىرەسە ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ جۇمىستارى قارقىندى دامۋدا. ەنەرگەتيكا سالاسى بۇگىندە تەحنولوگيا مەن تسيفرلاندىرۋ سالاسىمەن تىعىز بايلانىستى.
جالپى, تسيفرلاندىرۋ – تەك قازاقستاننىڭ ەمەس, الەمنىڭ بارلىق مەملەكەتتەرىنىڭ كۇن تارتىبىندەگى تاقىرىپ. سوندىقتان Astana Hub تسيفرلاندىرۋ ماسەلەلەرىن تالقىلايتىن, كاسىپكەرلەر مەن ىسكەر ادامداردى ءبىر ورتادا جينايتىن, ءتۇرلى سەمينارلار مەن دارىستەر وقىلاتىن الاڭعا اينالادى دەپ ويلايمىن.
كامران ەلاحيان, Global Catalyst Partners ۆەنچۋرلىق كاپيتال فيرماسىنىڭ توراعاسى:
– مۇنداي جۇزبە-ءجۇز كەزدەسۋلەر جاڭا باستامالارعا, ۇلكەن جەڭىستەرگە نەگىز بولادى. قازاقستاندا كاسىپكەرلەرگە قولداۋ جاقسى كورسەتىلگەن. مەملەكەت تاراپىنان بولىنەتىن گرانتتار كوپ. قازاقستان جاستارى دا بىلىمگە قۇشتار, جاڭاشىلدىق جولىندا. مەنىڭ ويىمشا, قازىر جاستارعا مۇمكىندىك بەرۋدەن قورىقپاۋ كەرەك.
ماسەلەن, تەگىن گرانت پەن اقشالاي كومەك بەرمەس بۇرىن, ونىڭ سۇراۋى بارىن ەسكەرتسەك, مىندەتى ايقىن بولادى. تسيفرلاندىرۋ مەن يننوۆاتسيا جاستاردىڭ قولىندا. سوندىقتان وسىنداي شارالار جاستاردى جىگەرلەندىرىپ, جاڭا وي سالارىنا كامىل سەنەمىن.
باۋىرجان مۇقان,
«ەگەمەن قازاقستان»
