بەيبىت ەل وزادى
قالاي دەگەندە دە, سوعىستان, قاقتىعىستاردان زاپى بولعان الەمدىك قوعامداستىق ءۇشىن يادرولىق نەمەسە جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋى بار مەملەكەتتىڭ سۇيكىمى جوق. سوندىقتان دا, قوس كورەيا اراسىنداعى قازىرگى جىلىمىق جاعداي تالقىلانىپ جاتقان جوعارعى مىنبەرلەردە الەمدىك قوعامداستىق سولتۇستىك كورەيا باسشىلىعىنا الەمدەگى ءتورتىنشى يادرولىق ارسەنالدان ءوز ەركىمەن باس تارتقان قازاقستاندى ۇلگى ەتىپ, جەتكەن جەتىستىكتەرىن مىسال ەتۋدە.
ەلباسى بيىلعى جولداۋىندا سىرتقى ساياسات ماسەلەلەرىنە ارنايى ءبىر تاراۋ ارناپ بىلاي دەدى: ء«بىزدىڭ بەيبىتسۇيگىش باعىتىمىز بەن وسى سالاداعى ناقتى ايقىندالعان قاعيداتتارىمىز ءوزىن-ءوزى تولىق اقتاپ وتىر». دەمەك, 27 جىل بويى ۇستانعان وزگەلەرمەن دوستىق, ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك, تەڭ دارەجەلى ارىپتەستىك, ەلىمىزدىڭ تابىستى جاڭعىرۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن باستاماشىل بەلسەندى سىرتقى ساياسات جالعاسا بەرمەك.
بىرەر مىسال. كورەي رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستانداعى بۇرىنعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى پەك چۋ-حيون جۋىردا استانادا وتكەن جيىنداردىڭ بىرىندە: «قازاقستان تاۋەلسىزدىك الىسىمەن يادرولىق قارۋدان ءوز ەركىمەن باس تارتىپ, ەكونوميكاسىن دامىتۋعا كىرىسىپ كەتتى. ءدال وسى تۇستا يادرولىق قارۋعا يەلىك ەتىپ كەلگەن قازاقستان مەن سولتۇستىك كورەياداعى احۋال ادام تانىماستاي وزگەرە باستادى. قازاقستان اشىق ازاماتتىق قوعامعا تاڭداۋ جاساپ, ەكونوميكاعا دەن قويىپ, جاس مەملەكەت قارىشتاپ دامي باستادى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا قازاقستان وركەندەۋ جولىنا ءتۇستى, ال يادرولىق قارۋىن جامباسىنا باسقان سولتۇستىك كورەي الەمنەن وقشاۋلانىپ, يادرولىق قارۋعا ماڭىز بەرىپ, ەكونوميكالىق دامۋى تەجەلىپ قالدى», دەگەن ەدى. بۇل جالعىز ەلشىنىڭ ەمەس, الەمدىك قوعامداستىقتىڭ پىكىرى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق بولماس.
قوس كورەيا قاشان بىرىگەدى؟
بۇل تۋرالى ءدال قازىر تاپ باسىپ ايتۋ قيىن. سوندىقتان دا سولتۇستىك كورەيانىڭ وڭتۇستىك كورەيا مەن اقش-پەن قارىم-قاتىناستارى تۋرالى ءتۇرلى پىكىرلەر جەلدەي ەسىپ تۇر. بىراق, وڭتۇستىك كورەيا تاراپى جاعدايدىڭ تۇراقتى جانە باقىلاۋدا ەكەندىگىن ايتۋدا. ەكى ارادا سەنىم دە قالىپتاسا باستاعانداي.
جالپى, سولتۇستىك كورەيا مەن اقش-تىڭ دەنۋكلەاريزاتسيا, ياعني يادرولىق قارۋدان تازارعان ايماق قۇرۋ جايىنداعى كەلىسسوزدەرى وڭايعا سوعاتىن, جەڭىل پروتسەسس ەمەستىگى انىق. كەيبىر ساراپشىلار قوس مەملەكەتتى بىرىكتىرۋدە گەرمانيانى مىسال قىلادى. دەگەنمەن, كورەياداعى جاعدايدى گەرمانيانىڭ ءبىرتۇتاس مەملەكەتكە اينالۋىمەن سالىستىرۋعا كەلمەيدى. ويتكەنى قوس گەرمانيا ءبىر-بىرىنە وق اتپاعان بولاتىن. ال كورەي تۇبەگى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن وڭتۇستىك پەن سولتۇستىككە ءبولىنىپ, مۇندا تالاي كەسكىلەسكەن شايقاستار بولعانى بەلگىلى. سونىڭ سالدارىنان ەندى ءبىرتۇتاس ۇلتقا اينالۋ وڭايعا سوقپاي وتىر. بىراق بيىل قوس كورەيا اراسىنداعى كەلىسسوزدەردىڭ جاندانۋى حالىقارالىق قاۋىمداستىقتى تۇبەككە ۇمىتپەن قاراۋعا يتەرمەلەۋدە. اسىرەسە, اقش پەن سولتۇستىك كورەيا اراسىنداعى ماۋسىم ايىنداعى سامميت, وڭتۇستىك كورەيا مەن سولتۇستىك كورەيا اراسىنداعى قىركۇيەك ايىنداعى سامميت جاعىمدى جاڭالىقتاردىڭ جارشىسىنا اينالدى. مۇنداي قارىم-قاتىناس ايماقتاعى, عالامداعى بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتىڭ ساقتالۋىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسىپ وتىرعان ءبىزدىڭ مۇددەمىزگە دە ساي كەلىپ وتىر.
قازاقستان سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى ازيا جانە افريكا دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ايداربەك تۇماتوۆتىڭ پىكىرىنشە, ايماقتاعى بەيبىتشىلىكتى قالىپتاستىرۋعا وڭتۇستىك كورەيا ولشەۋسىز ەڭبەك سىڭىرۋدە.
– قازاقستان تاراپى كورەي تۇبەگىندە ۋاقىت پەن تەحنيكالىق تالاپتار ساقتالا وتىرىپ تولىق قارۋسىزدانۋ ۇدەرىسىنىڭ جۇرۋىنە, شيەلەنىستىڭ بەيبىت جولمەن شەشىلۋىنە مۇددەلى. قازىر مۇمكىندىكتەر تەرەزەسى اشىلدى. ءبىزدىڭ ەلىمىز بەيبىت پروتسەستەرگە قولۇشىن بەرۋگە قاشاندا دايىن. قارۋسىزدانۋعا, بەيبىتشىلىكتى قالىپتاستىرۋعا بايلانىستى تاجىريبەمىز دە جەتكىلىكتى. ونىڭ ۇستىنە الەمدىك قوعامداستىق قازاقستاننىڭ قارۋسىزدانۋ ۇلگىسىن مويىندادى. وعان قوسا شەتەلدىك ساياساتكەرلەر دە كورەي ايماعىنا قازاقستاننىڭ ۇلگىسىن ۇسىنۋدا. يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ ءبىزدىڭ ەلىمىزگە الەمدىك قوعامداستىقپەن اراداعى ينتەگراتسيالارعا وڭ اسەرىن تيگىزدى. ال كورەياداعى ماسەلە كۇش قولدانۋ ارقىلى ەمەس, ديالوگتار ەسەبىنەن شەشىلۋى ءتيىس, – دەيدى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ وكىلى.
سايىپ كەلگەندە, قازىر دەنۋكلەاريزاتسيا – تۇبەكتەگى باستى تاقىرىپ. وسى ورايدا, جوعارىدا اتالعان كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستانداعى بۇرىنعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى پەك چۋ-ءحيوننىڭ ايتۋىنشا, كحدر يادرولىق قارۋدان قۇتىلعان بويدا ەكى مەملەكەت ەتەنە جاقىنداسا تۇسپەك. ال اقش پەن سولتۇستىك كورەيا اراسىنداعى كەلەسى سامميت امەريكاداعى الداعى جىلعا جوسپارلانعان پرەزيدەنت سايلاۋىنان سوڭ وتپەك.
ەلدەستىرمەك – ەلشىدەن
ارينە, كورەي تۇبەگىندەگى جاعدايدى تەك قۇرلىقتىڭ نەمەسە جەكەلەگەن ايماقتىڭ جان جاراسى, پروبلەماسى دەپ ايتۋعا بولماس. الەمدەگى قىرعي-قاباق سوعىس, جانتالاسا قارۋلانۋ شارالارى ادامزاتقا ەشقاشان وپا اكەلگەن جوق. سانكتسيالاردىڭ شىرماۋىندا قالعان سولتۇستىك كورەيا دا الەممەن ارپالىسۋدىڭ جونسىزدىگىن ۇعا باستاعان كەيىپ تانىتۋدا. بىراق كحدر-دىڭ الدىندا بەيبىتسۇيگىشتىكتىڭ جارقىن ۇلگىسى مەن ناقتى ۇسىنىستار بار.
ماسەلەن, ۇلىبريتانيا جانە سولتۇستىك يرلانديا قۇراما كورولدىگىنىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى مايكل گيففورد: «پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ تۋرالى ۇسىنىسىن الەم قۇپتادى. بۇل – بەيبىتسۇيگىشتىك ساياساتتىڭ جارقىن ۇلگىسى. قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان ساتتەن باستاپ سىرتقى الەمگە اشىقتىقتى, نارىقتىق ەكونوميكانى تاڭدادى. ال كورەي تۇبەگىندەگى احۋال ەندى قوس مەملەكەتكە بايلانىستى», دەيدى. ەلشى بۇل پىكىرىن پرەزيدەنت جانىنداعى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى ۇيىمداستىرعان حالىقارالىق سەميناردا جەتكىزدى.
جالپى, جۋىردا بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ اقش مەملەكەتتىك حاتشىسى مايكل پومپەونىڭ توراعالىعىمەن وتكەن «جاپپاي قىرىپ جويۋ قارۋىن تاراتپاۋ: كحدر» دەپ اتالعان جوعارى دەڭگەيدەگى وتىرىسىندا قازاقستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قايرات ءابدىراحمانوۆ يادرولىق قارۋسىزدانۋ كەزەڭدىلىكتى, شىدامدىلىقتى, كەلىسىمدى جانە بارلىق مۇددەلى تاراپتاردىڭ ادال نيەتىن تالاپ ەتەدى جانە قازاقستان ونى ءوز تاجىريبەسىنەن بىلەدى دەپ اتاپ وتكەن ەدى. سونىمەن قاتار پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن يادرولىق قارۋسىز جولدى تاڭداۋدىڭ ارقاسىندا قازاقستان الەمدىك قوعامداستىقتىڭ سەنىمدى سەرىكتەسىنە اينالعاندىعىن, ينۆەستيتسيا تارتىپ, ەكونوميكالىق دامۋدى قامتاماسىز ەتكەندىگىن اتاپ ايتقان بولاتىن.
شىنتۋايتىنا كەلگەندە, قازىر قوس كورەيا اجىراپ قالعان تۋىستاردى بىرىكتىرۋ, تەمىر جول جەلىلەرىن تۇتاستىرۋ, الداعى جازعا وليمپيادا ويىندارىن بىرلەسە وتكىزۋ ماسەلەلەرىن قاراستىرۋدا. بۇل – ناعىز بىرلىكتىڭ باستاۋى بولماق.
سەرىك ابدىبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
