تۇركىستان جەمقورلىقتان ادا وڭىرگە اينالادى

جەمقورلىقتى جوياتىن ناقتى قادامدار

جاڭا وبلىستىڭ جەكە-دارا اتالىپ, ءتارتىپتىڭ تالاپ ەتىلۋىنە نەگىز دە جوق ەمەس ەدى. ماۋسىم ايىندا «نۇر وتان» پارتياسى ساياسي كەڭەسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا پرەزيدەنت وسى شاراعا تىكەلەي ەفير ارقىلى قاتىسىپ وتىرعان وبلىس اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆقا قاراتا: «مەندە نەشە ءتۇرلى حابارلار بار, مەكتەپكە ەدەن جۋشى بولۋ ءۇشىن پارا بەرۋ كەرەك. مەكتەپكە مۇعالىم بولىپ ورنالاسۋ ءۇشىن پارا بەرۋ كەرەك. باسقا وبلىستا ونداي جوق, تەك قانا سەندەردە بار», دەپ قاتاڭ سىن ايتقان بولاتىن. قازان ايىندا اقوردادا وسى ءبىر كەلەڭسىزدىكتى ەسكە سالا ەلباسى وبلىس اكىمىنەن بۇل ماسەلەنى قالاي شەشپەك ويى بار ەكەندىگىن سۇرادى. «نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ءبىز ارنايى شارالار قابىلدادىق. قازىر تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەردى, مۇعالىمدەردى, ديرەكتورلاردى ينتەرنەت ارقىلى قابىلدايمىز. جەكە اداممەن  جولىعۋ جوق. سونىمەن قاتار با­لاباقشالارعا, 1 سىنىپقا قابىل­داۋدى جونگە كەلتىردىك», دەپ جا­ۋاپ بەردى وبلىس باسشىسى. 

راسىندا دا تۇركىستان وبلىسىندا سىبايلاستىقتىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان ناقتى شارالار جوسپارلانىپ, جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. مىسالى, مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا جولداما بەرۋ جانە كەزەككە قويۋ پروتسەستەرى اۆتوماتتى تۇردە جۇرگىزىلىپ, بۇگىنگى كۇنگە 481 مەكەمە نەمەسە بارلىق 1368 مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردىڭ 35 پايىزى وسى جۇيەمەن جۇمىس جۇرگىزۋدە. جىل سوڭىنا دەيىن balabaqsha.sitcen.kz پورتالىنا بالاباقشالاردىڭ 100 پايىزىن قوسۋ جوسپارلانۋدا. جۇيە قىزمەتىمەن بۇگىندە 12 مىڭنان استام بالدىرعان بالاباقشاعا ورنالاسقان. سونداي-اق وبلىستىڭ 902 (100%) مەكتەبىندە jumys.sitcen.kz جۇيەسى ەنگىزىلگەن. بۇ­گىن­گە دەيىن اتالعان جۇيە قىزمە­تى ارقىلى 933 بوس جۇمىس ورنى جا­ريالانىپ, 321 ادام جۇمىسقا ور­نالاسقان. سىبايلاس جەمقور­لىق دەڭگەيىن بارىنشا ازايتۋ ءۇشىن ازاماتتىق قوعام ينستي­تۋت­تارىمەن كەرى بايلانىس ورناتۋ مەن قوعام اراسىندا سىباي­لاس جەمقورلىققا قارسى مادە­نيەتتى قالىپتاستىرۋدىڭ, سون­داي-اق قوعامدىق باقى­لاۋ­دىڭ ماڭىزدىلىعى ارتۋدا. مەم­­ل­ە­كەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سى­­بايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قي­مىل اگەنتتىگى تۇركىس­تان وبلى­سى بويىنشا دەپارتا­مەنتىنىڭ باسشىسى عالىم تۇر­سىن­باەۆ­تىڭ مالىمدەۋىنشە, ەكى ايدىڭ كو­لە­مىندە وبلىستاعى 1300-دەن اسا ءبىلىم بەرۋ سالاسى باسشىلى­عى­نىڭ قاتىسۋىمەن, سونىمەن قاتار سالىق ورگاندارىنىڭ قىزمەت­شى­لەرى قاتىسقان قۇقىق بۇزۋشى­لىق­تىڭ الدىن الۋ جانە بولدىر­ماۋ ماسەلەلەرى بويىنشا جيىن­دار, مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىن­دا «ادال ۇرپاق» وبلىستىق سلەتى وتكىزىلگەن. جوعارى وقۋ ورىن­دا­رىنىڭ ستۋدەنتتەرى ءۇشىن  مەم­لە­كەتتىك قىزمەت مەكتەبى اشىل­دى. اۋدان, قالالار اراسىندا باستاۋ العان سىبايلاس جەمقور­لىققا قارسى «ادال جول»  مارافونى ءوز مارەسىنە جاقىنداپ كەلەدى. اگەنتتىكتىڭ تۇركىستان وبلى­سىن­داعى ادەپ جونىندەگى كەڭەسى جا­ڭادان قۇرىلدى. بۇدان وزگە, اگەنت­تىك ارقىلى بيزنەستى قو­رعاۋ, ولارعا قولايلى كليمات قالىپ­تاستىرۋ, مەملەكەتتىك باقى­لاۋ-قا­داعالاۋ راسىمدەرىن با­رىنشا وڭ­تايلاندىرۋ ماقسا­تىندا «Protecting Business and Inves­t­ments» جوباسى جۇزەگە اسىرى­­لۋدا. «وسى جۇمىستاردى قولعا ال­عان دەپارتامەنت بۇگىنگى كۇنى جال­پى سوماسى 50 ملرد تەڭگە­دەن جوعارى سومانى قۇراي­تىن 3 ينۆەس­تي­تسيالىق جوبانى سىباي­لاس جەمقور­لىققا قارسى سۇيەمەلدەۋگە الدى. 

مەملەكەتتىك ورگاندار ءوز قۇزىرەتى شەگىندە جەمقورلىقپەن كۇرەس جۇرگىزۋدە,  الايدا, بۇل ىندەتتىڭ كەڭ تاراعانى سونشا, وعان قوعام بولىپ قارسى شىقپاسا ءبىزدىڭ تاراپىمىزدان اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار تولىقتاي ءوز ناتيجەسىن بەرەدى دەپ ايتۋ قيىن. سوندىقتان, ازاماتتاردىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كوزقاراسىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋ ماڭىزدى جانە ونىمەن كۇرەس جۇرگىزۋ ىسىندە ەشكىم تىس قالماۋى قاجەت»,  دەيدى دەپارتامەنت باسشىسى ع.تۇرسىنباەۆ. 

جىمىسقى ارەكەت جازادان قۇتىلمايدى

سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ ەڭ كوبى ءبىلىم سالاسىندا ەكەندىگى دە تالاس تۋدىرمايدى. تۇرعىندار اراسىندا ايتىلىپ جۇرگەن: «تۇركىستاندا مەكتەپكە مۇعالىم بولىپ كىرۋ ءۇشىن باسشىلارعا 500 مىڭنان باستاپ, 1 ميلليون تەڭگەگە دەيىن پارا بەرۋ كەرەك. لابورانت نەمەسە ەدەن جۋشى بولىپ ورنالاسۋ ءۇشىن 150 مەن 300 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا اقشا بەرۋ كەرەك» دەگەن ءسوزدىڭ ەلباسىنا جەتۋى دە ماسەلەنىڭ تىم كۇردەلەنە تۇسكەنىن بىلدىرەدى. ال سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل ۇلتتىق بيۋروسىنىڭ تۇركىستان وبلىسى بويىنشا اۋماقتىق بولىمشەسى قىزمەتكەرلەرى وتكەن جىلى وڭىردە 6 مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ پارامەن ۇستالعانىن, بيىلدىڭ العاشقى ەكى ايىندا ەكى مەكتەپ باسشىسىنىڭ قۇرىققا تۇسكەنىن رەسمي جيىندا ايتقان بولاتىن. ۇستالعانداردان الىنعان پارانىڭ كولەمى دە ءبىراز جايتتان حابار بەرەدى. مۇعالىمدىك جۇمىسقا قابىلداۋ ءۇشىن – 850 مىڭ تەڭگە, مەكتەپ جانىنداعى شاعىن ورتالىققا تاربيەشى بولىپ ورنالاسۋ ءۇشىن – 300-500 مىڭ تەڭگە, ال مەكتەپ اسحاناسىن جالعا العان جەكە كاسىپكەردى قامقورلىعىنا الۋدىڭ ستاۆكىسى – 50 مىڭ تەڭگە. وكىنىشكە قاراي, پاراقورلىق بالاباقشالارعا دا جەتكەن. وتكەن جىلى «بالاپان» باعدارلاماسى بويىنشا 40 ادام جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلىپتى. ونىڭ ىشىندە جالعان قۇجات جاساۋ, بالاباقشاداعى تاربيەلەنۋشىلەردىڭ سانىن ادەيى كوبەيتىپ كورسەتۋگە قاتىسى بولعانى ءۇشىن  9 اۋىلدىڭ اكىمى سوتتالعان. جالپى تۇركىستان وبلىسىندا سوڭعى ءۇش جىلدا ءبىلىم سالاسىندا سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىستى 50 جاعداي تىركەلىپتى. بۇگىندە بىرقاتار ازامات قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان. وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى يساتاي ساعىندىقوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2018 جىلدىڭ 8 ايىندا وبلىس اۋماعىندا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارىمەن جاسالعان 6 سىبايلاس قىلمىستىق ءىس تىركەلگەن. ونىڭ 4-ەۋى مەكتەپ ديرەكتورى مەن 1 تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋشى جانە جەتەكشى مامانعا قاتىستى. بۇل وتكەن جىلداعى ءتيىستى مەرزىممەن سالىستىرعاندا بەس فاكتىگە ازايعانىن كورسەتەدى. ويتكەنى  2017 جىلدىڭ 8 ايىندا سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىستى 11 جاعداي تىركەلگەن بولاتىن.

سىبايلاس جەمقورلىق باسقا دا سالالاردا, وكىنىشكە قاراي, ورىن الىپ وتىر. مىسالى, تۇركىستان وبلىسى سايرام اۋداندىق قۇرىلىس ءبولىمىنىڭ باسشىسى ءىرى كولەمدە پارا الۋ ۇستىندە ۇستالدى.  كۇدىكتى جالپى قۇنى 400 ميلليون تەڭگەنى قۇرايتىن  اقباي اۋىلىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ قوسىمشا كورپۋسىن سالۋعا جاريالانعان تەندەر بويىنشا كەلىسىمشارت جاساعانى ءۇشىن مەردىگەردەن 12 ميلليون تەڭگە پارا الىپتى. سوڭعى ونشاقتى جىلدىڭ كولەمىندە وبلىستا مۇنداي قوماقتى پارامەن ۇستالىپتى دەگەندى ەستىمەگەن ەدىك. بۇل كولەمدەگى پارا جالعىز ءبولىم باسشىسىنىڭ ۇلەسى بولماسا كەرەك. مۇنى تەرگەۋ امالدارى انىقتار. ماۋسىم ايىندا وبلىستىق قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق سوتى تۇركىستان قالاسىنىڭ بۇرىنعى پروكۋرورى م.زۇلپىحاروۆتى قورقىتۋ جولىمەن اسا ءىرى كولەمدە پارا العانى ءۇشىن 10 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىردى. 

ەلىمىزدە سىبايلاستىق قىلمىس ازايىپ كەلەدى

جالپى, جەمقورلىقپەن كۇرەس تۇركىستان وڭىرىندە عانا ەمەس, ەلىمىز بويىنشا كۇشەيتىلگەنى بەلگىلى. ەلباسى جولداۋىندا دا بۇل ىندەتكە قارسى ارەكەت قارقىندى جالعاساتىنى ايتىلدى. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل ۇلتتىق بيۋروسىنىڭ 2018 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا انىقتالعان سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستارى بويىنشا مالىمەتتەرىنە جۇگىنسەك, سوتقا دەيىنگى تەرگەۋدىڭ بىرىڭعاي تىزىلىمىندە 1704 قۇقىق بۇزۋشىلىق تىركەلگەن.  ونىڭ 1204-ءى, ياعني 71% سىبايلاس جەمقورلىق فاكتىلەرى بويىنشا. انىقتالعان قىلمىستاردىڭ كوبىسى پاراقورلىق – 52% (626), ۇرلاۋ – 21% (254) جانە لاۋازىمدىق وكىلەتتىكتەرىن اسىرا پايدالانۋ – 17% (210). سوتقا جىبەرىلگەن قىلمىستىق ىستەر 1370 بولسا, اياقتالعان قىلمىستىق ىستەر بويىنشا انىقتالعان زالال  9,7 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. ونىڭ 8,5 ملرد تەڭگەسى نەمەسە 88%-ى وتەلىپتى. سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىسىن جاساعان 663 تۇلعا انىقتالعان. مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى تاراتقان مالىمەتتەرگە قاراعاندا, بيىل سەگىز ايدا ەلىمىزدە تىركەلگەن سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستاردىڭ سانى ايتارلىقتاي ازايعان. جىل باسىنان بەرى جەمقورلىق ساناتىنداعى 1393 فاكتى تىركەلگەن. ونىڭ ىشىندە 761 ءىستىڭ 555-ءى پارا الۋعا, 157-ءسى بەرۋ قاتىستى. ال سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ سانى جاعىنان رەيتينگ بويىنشا استانا قالاسى الدا كەلەدى ەكەن. ەكىنشى ورىندا قوستاناي مەن تۇركىستان وبلىستارى. سوندىقتان, الدىڭعى قاتاردان جەمقورلىق بويىنشا ەمەس, ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك كورسەتكىشى بويىنشا كورىنۋگە ءاربىر ءوڭىردىڭ تىرىساتىنى انىق. 

ەلباسى جولداۋىندا «سىبايلاس جەمقورلىقتان ادا وڭىرلەر» جوبالارى اياسىندا ەلوردانىڭ جەمقورلىققا قارسى ستراتەگيانى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى تاجىريبەسىن تاراتۋ قاجەتتىگى ايتىلدى. وسى ورايدا كيەلى تۇركىستاندى ورتالىعى ەتكەن جاڭا وبلىس سىبايلاس جەمقورلىقتان ادا وڭىرگە اينالۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. بۇل ورايدا وبلىس اكىمى سىبايلاس جەمقورلىق فاكتىلەرى تىركەلگەن ءارى وسى ىندەتكە قارسى ءتيىستى دارەجەدە قاداعالاۋ جۇرگىزبەگەن لاۋازىمدى قىزمەتكەرلەردىڭ ماسەلەسى قاتاڭ قارالاتىنىن ەسكەرتىپ,  اۋدان, قالا اكىمدەرى مەن باسقارما باسشىلارىنا جەمقورلىققا قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋدى مىندەتتەدى.

مەملەكەتتىك ورگاندار ءوز قۇزىرەتى شەگىندە جەمقورلىق­پەن كۇرەس جۇرگىزۋدە, الايدا, بۇل ىندەتتىڭ كەڭ تاراعانى سونشا, وعان قوعام بولىپ قارسى شىقپاسا ءبىزدىڭ تاراپىمىزدان اتقارى­لىپ جاتقان جۇمىستار تولىقتاي ءوز ناتيجەسىن بەرەدى دەپ ايتۋ قيىن. سوندىقتان ازاماتتاردىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كوزقاراسىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋ ماڭىزدى جانە ونىمەن كۇرەس جۇرگىزۋ ىسىندە ەشكىم تىس قالماۋى قاجەت», دەيدى دەپارتامەنت باسشىسى ع.تۇرسىنباەۆ. 

جەمقورلار جازادان قۇتىلمايدى

سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ ەڭ كوبى ءبىلىم سالاسىندا ەكەندىگى دە تالاس تۋدىرمايدى. تۇرعىن­دار اراسىندا ايتىلىپ جۇرگەن: «تۇركىستاندا مەكتەپكە مۇعالىم بولىپ كىرۋ ءۇشىن باسشىلارعا 500 مىڭنان باستاپ, 1 ميلليون تەڭگەگە دەيىن پارا بەرۋ كەرەك. لابورانت نەمەسە ەدەن جۋ­شى بولىپ ورنالاسۋ ءۇشىن 150 مەن 300 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا اقشا بەرۋ كەرەك» دەگەن ءسوزدىڭ ەلباسىنا جەتۋى دە ماسەلەنىڭ تىم كۇردەلەنە تۇسكەنىن بىلدىرەدى. ال سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل ۇلتتىق بيۋروسى­نىڭ تۇركىستان وبلىسى بويىنشا اۋماق­تىق بولىمشەسى قىزمەت­كەر­لەرى وتكەن جىلى وڭىردە 6 مەك­تەپ ديرەك­تورىنىڭ پارا­مەن ۇس­تالعانىن, بيىلدىڭ العاش­قى ەكى ايىندا ەكى مەكتەپ باسشىسىنىڭ قۇرىققا تۇسكەنىن رەسمي جيىندا ايتقان بولاتىن. ۇستالعانداردان الىنعان پارانىڭ كولەمى دە ءبىراز جايتتان حابار بەرەدى. مۇعالىمدىك جۇمىسقا قابىلداۋ ءۇشىن – 850 مىڭ تەڭگە, مەكتەپ جانىنداعى شاعىن ورتالىققا تاربيەشى بولىپ ورنالاسۋ ءۇشىن – 300-500 مىڭ تەڭگە, ال مەكتەپ اسحاناسىن جالعا العان جەكە كاسىپكەردى قامقورلىعىنا الۋدىڭ ستاۆكىسى – 50 مىڭ تەڭگە. وكىنىشكە قاراي, پاراقورلىق بالاباقشالارعا دا جەتكەن. وتكەن جىلى «بالاپان» باعدارلاماسى بويىنشا 40 ادام جاۋاپ­كەرشىلىككە تارتىلىپتى. ونىڭ ىشىندە جالعان قۇجات جاساۋ, بالاباقشاداعى تاربيە­لەنۋ­شىلەردىڭ سانىن ادەيى كوبەيتىپ كورسەتۋگە قاتىسى بولعانى ءۇشىن 9 اۋىلدىڭ اكىمى سوتتالعان. جالپى تۇركىستان وبلىسىندا سوڭعى ءۇش جىلدا ءبىلىم سالاسىندا سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىستى 50 جاعداي تىركەلىپتى. بۇگىندە بىرقاتار ازامات قىلمىستىق جاۋاپ­كەرشى­لىككە تارتىلعان. وبلىستىق ءبىلىم باس­قارماسىنىڭ باسشىسى يسا­تاي ساعىندىقوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2018 جىلدىڭ 8 ايىندا وبلىس اۋماعىندا ءبىلىم بەرۋ ۇيىم­­دارىنىڭ لاۋازىمدى تۇلعا­لارى­مەن جاسالعان 6 سىبايلاس قىل­مىستىق ءىس تىركەلگەن. ونىڭ 4-ەۋى مەكتەپ ديرەكتورى مەن 1 تەحنيكالىق قىزمەت كور­سەتۋشى جانە جەتەكشى مامانعا قاتىس­تى. بۇل وتكەن جىلداعى ءتيىستى مەرزىممەن سالىستىرعاندا بەس فاكتىگە ازايعانىن كورسەتەدى. ويت­كەنى 2017 جىلدىڭ 8 ايىندا سىباي­لاس جەمقورلىققا قاتىستى 11 جاعداي تىركەلگەن بولاتىن.

سىبايلاس جەمقورلىق باسقا دا سالالاردا, وكىنىشكە قاراي, ورىن الىپ وتىر. مىسالى, تۇركى­ستان وبلىسى سايرام اۋدان­دىق قۇرىلىس ءبولىمىنىڭ باسشىسى ءىرى كولەمدە پارا الۋ ۇستىندە ۇستالدى. كۇدىكتى جالپى قۇنى 400 ميلليون تەڭگەنى قۇرايتىن اقباي اۋىلىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ قوسىمشا كورپۋسىن سالۋعا جاريالانعان تەندەر بويىنشا كەلىسىمشارت جاساعانى ءۇشىن مەردىگەردەن 12 ميلليون تەڭگە پارا الىپتى. سوڭعى ونشاقتى جىلدىڭ كولەمىندە وبلىستا مۇنداي قوماقتى پارامەن ۇستالىپتى دەگەندى ەستىمەگەن ەدىك. بۇل كولەمدەگى پارا جالعىز ءبولىم باسشىسىنىڭ ۇلەسى بولماسا كەرەك. مۇنى تەرگەۋ امالدارى انىقتار. ماۋسىم ايىندا وبلىستىق قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق سوتى تۇركىستان قالاسىنىڭ بۇرىنعى پروكۋرورى م.زۇلپىحاروۆتى قورقىتۋ جولىمەن اسا ءىرى كولەمدە پارا العانى ءۇشىن 10 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى.

 سىبايلاستىق ازايىپ كەلەدى

جالپى, جەمقورلىقپەن كۇرەس تۇركىستان وڭىرىندە عانا ەمەس, ەلىمىز بويىنشا كۇشەيتىلگەنى بەلگىلى. ەلباسى جولداۋىندا دا بۇل ىندەتكە قارسى ارەكەت قارقىندى جالعاساتىنى ايتىلدى. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل ۇلتتىق بيۋرو­سى­نىڭ 2018 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا انىقتالعان سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىس­تارى بويىنشا مالىمەتتەرىنە جۇگىنسەك, سوتقا دەيىنگى تەرگەۋدىڭ بىرىڭعاي تىزىلىمىندە 1704 قۇقىق بۇزۋشىلىق تىركەلگەن. ونىڭ 1204-ءى, ياعني 71%-ى سىبايلاس جەم­قورلىق فاكتىلەرى بويىنشا. انىق­تالعان قىلمىستاردىڭ كوبىسى پاراقورلىق – 52% (626), ۇرلاۋ – 21% (254) جانە لاۋا­زىم­دىق وكىلەتتىكتەرىن اسىرا پاي­دالانۋ – 17% (210). سوتقا جى­بەرىل­گەن قىلمىستىق ىستەر 1370 بولسا, اياقتالعان قىلمىستىق ىستەر بويىنشا انىقتالعان زالال 9,7 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. ونىڭ 8,5 ملرد تەڭگەسى نەمەسە 88%-ى وتەلىپتى. سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىسىن جاساعان 663 تۇلعا انىق­تالعان. مەملەكەتتىك قىز­مەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەم­قور­­لىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنت­تىگى تاراتقان مالىمەتتەرگە قارا­ع­اندا, بيىل سەگىز ايدا ەلىمىز­دە تىركەلگەن سىبايلاس جەمقور­لىق قىلمىستاردىڭ سانى ايتارلىق­تاي ازايعان. جىل باسىنان بەرى جەمقورلىق ساناتىنداعى 1393 فاكتى تىركەلگەن. ونىڭ ىشىندە 761 ءىستىڭ 555-ءى پارا الۋعا, 157-ءسى بەرۋگە قاتىستى. ال سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ سانى جاعىنان رەيتينگ بويىنشا استانا قالاسى الدا كەلەدى ەكەن. ەكىنشى ورىندا قوستاناي مەن تۇركىستان وبلىستارى. سوندىقتان الدىڭعى قاتاردان جەمقورلىق بويىنشا ەمەس, ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك كورسەتكىشى بويىنشا كورىنۋگە ءاربىر ءوڭىردىڭ تىرىساتىنى انىق. 

ەلباسى جولداۋىندا «سىباي­لاس جەمقورلىقتان ادا وڭىرلەر» جوبالارى اياسىندا ەلوردانىڭ جەمقورلىققا قارسى ستراتەگيانى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى تاجىري­بەسىن تاراتۋ قاجەتتىگى ايتىلدى. وسى ورايدا كيەلى تۇركىستاندى ورتالىعى ەتكەن جاڭا وبلىس سىبايلاس جەمقورلىقتان ادا وڭىرگە اينالۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. بۇل ورايدا وبلىس اكىمى سىبايلاس جەم­قورلىق فاكتىلەرى تىركەلگەن ءارى وسى ىندەتكە قارسى ءتيىستى دا­رە­جەدە قاداعالاۋ جۇرگىزبەگەن لاۋا­­زىم­دى قىزمەتكەرلەردىڭ ما­سە­­لەسى قاتاڭ قارالاتىنىن ەسكەر­­تىپ, اۋدان, قالا اكىمدەرى مەن باس­­­قار­­ما باسشىلارىنا جەمقور­لىققا قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋدى مىندەتتەدى.

عالىمجان ەلشىباي,

«ەگەمەن قازاقستان»

تۇركىستان وبلىسى