جالعان رەيتينگ جارعا جىعادى
جولداۋدا ءبىلىم سالاسىنا قاتىستى اتالعان بەس تاپسىرمانىڭ كۇردەلى جانە الەۋمەتتىك جاعىنان ماڭىزدىسى – «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭدى ازىرلەۋ. بۇل ماسەلەنى شەشۋگە العاشقى قادامداردىڭ ءبىرى 2007 جىلى قابىلدانعان ء«بىلىم تۋرالى» زاڭىندا 7 تاراۋ 50-باپتا پەداگوگ قىزمەتكەردىڭ مارتەبەسى, پەداگوگ قىزمەتكەردىڭ قۇقىقتارى, مىندەتتەرى مەن جاۋاپكەرشىلىگى, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەگىنە اقى تولەۋ جۇيەسى, الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر سياقتى ءتورت باعىت شەڭبەرىندە جاسالعان.
كەيىنىرەك, 2016 جىلى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ بۇيرىعىمەن پەداگوگيكالىق ادەپ قاعيدالارى قابىلداندى. وسى ەكى قۇجات قازىرگى تاڭدا پەداگوگ مارتەبەسىن قامتيتىن زاڭدى نەگىزدەمەلەر. اتالعان زاڭدى نورمالار ادامدى ءتيىمدى ەڭبەكتەنۋگە ىنتالاندىراتىنى انىق. بىراق ءبىر قاعيداتتار جەتىستىككە قول جەتكىزگەن جاعدايدا اقشالاي ىنتالاندىرسا, كەلەسىسى جازالاۋمەن ءتارتىپتى ساقتاۋعا شاقىرادى. قولدانىستاعى زاڭنامالاردىڭ بارلىعى ىنتالاندىرۋدىڭ «بيحەۆيوريزم» ىلىمىندەگى تۇرلەرىنە نەگىزدەلگەن.
ءبىلىم سالاسىندا ماڭىزدى زەرتتەۋلەر جۇرگىزگەن امەريكالىق اتاقتى پسيحولوگ الفي كون «Punished by rewards» (ماراپاتپەن جازالاۋ) اتتى ەڭبەگىندە كەز كەلگەن بيحەۆيوريزم پرينتسيپتەرىنە نەگىزدەلگەن ىنتالاندىرۋدىڭ (اقشالاي, جازا تۇرىندە) قىسقا مەرزىمدى ەكەنىن دالەلدەي وتىرىپ, ناتيجەسىندە جوعارى ماراپاتقا يە بولۋ ءۇشىن جالعان مالىمەتتەردىڭ تىركەلىپ, كەرى پروتسەستەردىڭ ورىن الۋى مۇمكىن ەكەنىن ساراپتايدى. بۇل قايشىلىقتاردى جويۋ ءۇشىن الفي كوننىڭ نەگىزگى پرينتسيپتەرى تومەندەگىدەي:
– قىزمەتكەردىڭ جالاقىسىن لايىقتى دەڭگەيدە تولەپ, ونى قاناۋدا جۇرگەندەي سەزىمنەن ارىلتۋ قاجەت. كەز كەلگەن اقشالاي ىنتالاندىرۋدىڭ بەلگىلى ءبىر شارتپەن ۇسىنىلۋى – ادامدى باقىلاۋدا ۇستاۋعا جانە بۇل پروتسەستى جانۋاردى قولعا ۇيرەتۋمەن سالىستىرۋعا بولادى. بۇل قۇبىلىس ادامنىڭ ابىرويىن تومەندەتەدى;
– قىزمەتكەردىڭ اتتەستاتسيادان وتكەن ناتيجەسىن ەش ۋاقىتتا جالاقىمەن بايلانىستىرۋعا بولمايدى, قورىتىندى باعالار تەك جۇمىسكەردىڭ كاسىبي جەتىلۋىندەگى نەگىزدەمە رەتىندە قولدانىلۋى ءتيىس. ياعني ادامداردى رەيتينگتەر ارقىلى رەتتەپ, ءبولۋ جانە ارالارىندا باسەكەلەستىكتى تۋىنداتۋ – ولارعا ايلا-شارعى جاساۋمەن (مانيپۋلياتسيا) تەڭ;
– قىزمەتكەردىڭ ىنتاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن قولايلى اتموسفەرا قۇرىلۋى قاجەت, ادامگەرشىلىگى جوعارى دەڭگەيدەگى باسشىنىڭ قول استىنداعى جۇمىسكەرلەردىڭ ەڭبەك ونىمدىلىگى بيىك دارەجەدە بولادى.
«ۇستاز» توسبەلگىسىن بەكىتۋ قاجەت
وسىنداي جاعدايدى قالىپتاستىرۋعا الفي كون ىنتالاندىرۋدىڭ ءۇش قاعيداتىن ۇسىنادى: ارىپتەستىك, مازمۇننىڭ ايشىقتىعى جانە ەركىن تاڭداۋ.
ىنتالاندىرۋدىڭ جاڭا پسيحولوگيالىق زەرتتەۋلەرىنە نەگىزدەلگەن تومەندەگى ۇسىنىستار «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭدى ازىرلەۋ بارىسىندا ەسكەرىلسە ۇستازداردىڭ جەكە تۇلعا رەتىندە ابىرويلارى ارتاتىنىنا سەنىم مول.
ارىپتەستىك فاكتورىن ءبىلىم قىزمەتكەرلەرى اراسىندا دامىتۋ ءۇشىن:
1) «ۇستاز» توسبەلگىسىن بەكىتۋ قاجەت – مىسالى, دەپۋتاتتاردى ەرەكشەلەيتىن توسبەلگى ولارعا دەگەن قۇرمەت پەن بەلگىلى توپ مۇشەسى ەكەنىن ايقىنداپ تۇرادى;
2) كىتاپ ساتۋ دۇكەندەرىندە ۇستازدارعا جەڭىلدىك بەرىلۋى ءتيىس – قازاقستاندىق وقۋلىقتاردى شىعاراتىن بارلىق باسپالارعا وسىنداي مىندەتتەمەنى جۇكتەۋ قاجەت;
3) وڭتۇستىك كورەيا تاجىريبەسى نەگىزىندە تۇرعىلىقتى جەردە بىرنەشە مەكتەپ بولعان جاعدايدا ۇستازداردىڭ روتاتسياسىن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك – سوندا ءبىر ايماقتاعى ءبىلىم وردالارىنىڭ ساپالىق دەڭگەيلەرى رەتتەلەدى, ياعني بىلىكتى ماماندار 3-5 جىل كولەمىندە باسقا وقۋ ورىندارىنا بارىپ ءوز تاجىريبەلەرىن ەنگىزۋگە مۇمكىندىك الادى, ال تومەن دارەجەدەگى ۇستازدار ءبىلىم ساپاسى جوعارى مەكتەپتەردە بىلىكتىلىگىن جوعارىلاتۋعا قول جەتكىزەدى. ءبىر ورىندا جۇمىس اتقارىپ جاتقان ۇستازدار قاۋىمى كوماندالىق جۇمىس جۇرگىزە باستايدى.
مازمۇننىڭ ايقىن بولۋى دەگەنىمىز – ءار ادام اتقارىپ جاتقان جۇمىسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن تولىعىمەن سەزىنە السا, وندا ونىڭ ەڭبەك ونىمدىلىگى ارتا تۇسەدى. كوبىندە ءبىز مۇعالىمنىڭ ەڭبەگىن تەك العاشقى جانە سوڭعى قوڭىراۋ مەرەكەسى مەن ۇستازدار كۇنىندە اسا قادىرلەپ, ماڭىزىنىڭ زور ەكەنىنە قۇر سوزبەن ماقتاۋ جاۋدىرىپ جاتامىز. شىن مانىندە, بۇل افوريزمدەردى ءبىلىم قىزمەتكەرى ءوزىنىڭ جەكە تۇلعاسىمەن تىكەلەي بايلانىستىرۋ ءۇشىن جوعارى وقۋ ورىندارىنان ۇزدىك ستۋدەنتتەردىڭ مەكتەپتەگى ۇستازدارىنا جانە بىلىكتى تۇلەكتەردىڭ جۇمىس ورىندارىنان جوو-داعى پەداگوگتەرىنە العىس حاتتار جىبەرىلسە, ءار مۇعالىم قوعامعا ءسىڭىرىپ جاتقان ەڭبەگىنىڭ دەڭگەيىن ناقتى بىلەتىن ەدى.
مەكتەپ ديرەكتورى مۇعالىمدەر الدىندا ەسەپ بەرىپ وتىرسا...
بۇگىنگى تاڭدا پەداگوگيكالىق ماماندىقتى يگەرىپ جاتقان ستۋدەنتتەردىڭ از بولىگى عانا مەكتەپتەگى تاجىريبەدەن ساپالى وتەتىنى بەلگىلى جانە ۋنيۆەرسيتەتتەردەگى زەرتتەۋلەر كوبىندە تەوريالىق تۇرعىدان قاراستىرىلادى, وسى ولقىلىقتاردى بولدىرماۋ ءۇشىن جانە بولاشاق ۇستازدار ەڭبەكتەرىنىڭ مازمۇنىن تولىقتاي سەزىنۋ ماقساتىندا, پەداگوگتەر دايارلايتىن جوو-لاردا عىلىمي لابوراتوريا رەتىندە ءبىر بالاباقشا مەن ءبىر مەكتەپتىڭ تىركەلۋى مىندەتتەلگەنىن ۇسىنار ەدىك.
ەركىن تاڭداۋ قاعيداسى – ادامنىڭ الدىنا قويعان ماقساتتارىنا جەتۋ جولدارىن ءوزى تاڭداپ, شەشىمدەردى قابىلداۋ بارىسىندا تىكەلەي قاتىساتىن بولسا, وندا ونىڭ جۇمىسقا دەگەن ىنتاسى جوعارىلاي تۇسەدى. ياعني ۇستازدار وزدەرىنە قاتىستى ماسەلەلەردى شەشۋدە تىكەلەي اتسالىساتىن بولسا جانە ساپالى ەڭبەك ەتۋ ءۇشىن ءتيىمدى ءادىس-تاسىلدەردى تاڭداۋدا ەركىندىكتى سەزىنسە, وندا ولاردىڭ ءوزىن ءوزى باعالاۋ دەڭگەيى دە, مارتەبەسى دە جوعارىلايتىنى ءسوزسىز.
مىسالى, مەكتەپ ديرەكتورى جىل سايىن مۇعالىمدەر الدىندا ەسەپ بەرىپ, ولاردىڭ وقۋ ورنى جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جولىندا ۇسىنىستارىن ەسكەرەتىن بولسا, ۇستازداردىڭ مەكتەپتىڭ جەتىلۋىنە بار كۇشتەرىن سالاتىنى بەلگىلى.
سوڭعى جىلدارى ورتا ءبىلىم بەرۋ سالاسى تولىعىمەن جاڭارتىلعان مازمۇنعا كوشىپ جاتقان كەزدە ۇستازدار مەن ولاردىڭ مارتەبەسىنە دە جاڭاشا كوزقاراس قاجەت.
ايجان سادىقوۆا,
«IQanat» ءبىلىم بەرۋ قورىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
شىعىس قازاقستان وبلىسى
