ەلباسىنىڭ وتباسىلىق مال بورداقىلاۋ الاڭدارىنىڭ سانىن ارتتىرۋ جونىندەگى تاپسىرماسى شىعىس قازاقستاندا جۇيەلى تۇردە ورىندالىپ جاتىر دەۋگە بولادى. بۇگىندە ءوڭىردىڭ ءبىر عانا تارباعاتاي اۋدانىندا مىڭعا جۋىق وتباسى مال بورداقىلاۋمەن شۇعىلدانىپ وتىر.
ەجەلدەن مال شارۋاشىلىعى وركەن جايعان تارباعاتاي اۋدانىندا مال بورداقىلاۋدى كاسىپ ەتكەن تۇرعىندار مەن شارۋا قوجالىقتارىنىڭ سانى جىلدان جىلعا كوبەيىپ كەلەدى. ساتپاەۆ اۋىلىنداعى «ىقىباي» شارۋا قوجالىعى جاقىندا 4 مىڭ باسقا ارنالعان مال بورداقىلاۋ الاڭىن اشۋدى جوسپارلاپ وتىر. بورداقىلاۋ الاڭىنىڭ قۇرىلىسى بيىل مامىر ايىنىڭ اياعىندا باستالىپتى. بۇعان دەيىن وسى جەردە 500 باس ءىرى قارانى سەمىرتكەن شارۋا قوجالىعى قىستاماعا 8 مىڭ رۋلون ءشوپ ازىرلەپ, 160 گەكتارعا جۇگەرى ەگىپتى. سۇرلەمدى ساقتاۋ ءۇشىن جان-جاعى قورشالعان, ۇزىندىعى 120, بيىكتىگى 3, ەنى 6 مەترلىك ەكى شۇڭقىر قازىپتى. ءبىز بارعاندا جىگىتتەر شۇڭقىرداعى جۇگەرىگە كۇرەكپەن تۇز لاقتىرىپ جاتتى. «سالات دايىنداپ جاتىرمىز» دەپ قالجىڭدادى ولاردىڭ ءبىرى.
ءبىر اۋىلدا 28 بورداقىلاۋ الاڭى بار
«ىقىباي» شارۋا قوجالىعى بورداقىلاۋ الاڭىن سالۋ ءۇشىن بىلتىر مەملەكەتتەن 300 ميلليون تەڭگە نەسيە الىپتى. قوجالىقتىڭ ءىس باسقارۋشىسى مەرعالي راحىمباەۆ جاڭادان سالىنىپ جاتقان بورداقىلاۋ الاڭىنىڭ جالپى كولەمى 6 گەكتار ەكەندىگىن, 360 باسقا ارنالعان ەكى قوراجاي مەن 6 اشىق بورداقىلاۋ الاڭى تۇرعىزىلعانىن ايتتى. اشىق بورداقىلاۋ الاڭدارىندا ءىرى قارانى قاقاعان قىستا دا سەمىرتە بەرەتىن كورىنەدى. مۇنى «كانادالىق سۋىق ءادىس» دەپ اتايدى ەكەن. بورداقىداعى مالدار الاڭنىڭ ىشىندە بوس جۇرەدى. ولارعا جەم-ءشوپ تراكتورلاردىڭ كومەگىمەن سالىنادى. «بورداقىلاۋ الاڭى قازان ايىنىڭ سوڭىنا قاراي جۇمىسىن باستايدى. مۇندا تەك بۇقالاردى عانا جەمدەيمىز. 700 بۇزاۋ وزىمىزدە بار. قالعانىن وسى اۋىلدان, اۋداننىڭ باسقا ەلدى مەكەندەرىنەن ساتىپ الامىز. ءىرى قارانى بەس اي بورداقىلايمىز. بەس ايدا اجەپتاۋىر سالماق قوسادى. 100 مىڭعا الساڭ, 160-170 مىڭ بولادى. قازىر مۇندا 22 ادام جۇمىس ىستەپ ءجۇر, بورداقىلاۋ الاڭى ىسكە قوسىلعاننان كەيىن جۇمىسشىلار سانى 40-قا جەتەدى دەپ وتىرمىز», - دەيدى مەرعالي راحىمباەۆ.
ساتباەۆ اۋىلدىق وكرۋگى اكىمىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى الماس ەرزاتوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە ەلدى مەكەندە 5 مىڭ ءىرى قارا, 2790 جىلقى, 7980 قوي-ەشكى بار. ال اۋىلدا 484 باسقا ارنالعان (20 ورىندىقتان 50-گە دەيىن) 28 بورداقىلاۋ الاڭى جۇمىس ىستەيدى ەكەن. «بۇرىن اۋىلىمىزدا مال بورداقىلايتىن تۇرعىندار سانى از بولاتىن. سوڭعى 5 جىلدا ءىرى قارانى جەمدەۋشىلەر قاتارى كوبەيدى. «ىقىباي» شارۋا قوجالىعى سالىپ جاتقان 4 مىڭ ورىندىق بورداقىلاۋ الاڭى تارباعاتاي اۋدانىنداعى ەڭ العاشقى ۇلكەن بورداقىلاۋ الاڭى بولۋى كەرەك. مۇنداي بورداقىلاۋ الاڭدارى وبلىسىمىزدا دا كوپ ەمەس. ەندى ولار اۋدانداعى شاعىن شارۋا قوجالىقتارىمەن كەلىسىمشارتقا وتىرىپ, سەمىرتىلگەن مالدارىن قابىلدايدى. تۇرعىندار مالدارىن وتكىزگەنى ءۇشىن مەملەكەتتەن سۋبسيديا الادى», - دەيدى ا.ەرزاتوۆ.
1 ميلليارد, 500 ميلليون تەڭگە نەسيە الدى
وتباسىلىق بورداقىلاۋ الاڭدارى اۋدان ورتالىعى – اقسۋات اۋىلىندا دا كوبەيىپ كەلەدى. اقسۋاتتىڭ تۇرعىنى قۋات ارينوۆ 2016 جىلى 60 باسقا ارنالعان بورداقىلاۋ الاڭىن اشىپتى. بىلتىر ونى 80 ورىنعا كەڭەيتسە, بيىل 100 باس ءىرى-قارانى جەمدەۋدى جوسپارلاپ وتىر. ء«وزىم قازان ايىنان ساۋىرگە دەيىن بورداقىعا قويامىن. ەكى جۇمىسشى ۇستايمىن. بورداقىعا جۇرتتان ساتىپ الىپ تا, ءوزىمىزدىڭ مالدىڭ بۇزاۋ, تايىنشاسىن دا قويامىز. قىس بويى جەمدەلگەن مالدى كوكتەمدە ساتامىز. كوكتەمدە جەمدەپ ساتساڭ مالىڭ ەتتى, سالماقتى, باعاسى دا جاقسى بولادى. جەمدەلگەن مال كۇنىنە 1 كەلىدەن سالماق قوسادى. قازىر اۋىلىمىزدا وتباسىلىق بورداقىلاۋ الاڭدارى كوبەيدى. قاراپايىم حالىق جەمدەپ ساتۋدىڭ پايداسىن تۇسىنگەن سەكىلدى», - دەگەن قۋات ارينوۆ وسىدان ەكى جىل بۇرىن «قۇلان» باعدارلاماسى ارقىلى جىلقى العانىن, ەندى ليزينگكە تەحنيكا الۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن, سوعان قۇجاتتارىن جيناپ قويعانىن جەتكىزدى.
مال شارۋاشىلىعىنا ماشىقتانعان تارباعاتاي اۋدانىنىڭ شارۋالارى بيىل ءارتۇرلى مەملەكەتتىك باعدارلامالار ارقىلى 1 ميلليارد, 500 ميلليون تەڭگە نەسيە الىپتى. ەندى وسى قارجىعا رەسەيدەن 6 مىڭ باس مال ساتىپ الۋدى جوسپارلاپ وتىر. قازىر اۋداندا ساتپاەۆ اۋىلىنان بولەك قۇمكول ەلدى مەكەنىندە 2 مىڭ باسقا ارنالعان بورداقىلاۋ الاڭى سالىنىپ جاتىر ەكەن. جاقىندا ەكپىن اۋىلىندا 3 مىڭ ورىندىق بورداقىلاۋ الاڭى سالىنباق. «وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن ەلباسىمىز ۇكىمەتكە وتباسىلىق بورداقىلاۋ الاڭدارىن كوبەيتۋدى تاپسىرعان بولاتىن. بەس جىل بۇرىن وسىندا اكىم بولىپ كەلگەنىمدە اۋداندا بىردە-ءبىر وتباسىلىق مال بورداقىلاۋ الاڭىنىڭ جوقتىعىنا تاڭعالعان ەدىم. تەك ۇلكەن كاسىپكەرلەر مەن شارۋا قوجالىقتارىندا عانا بولاتىن. قاراپايىم تۇرعىندار جايلاۋدان تۇسكەن سوڭ مالىن 80 مىڭنان ساتا بەرەتىن. مەن وسىنى ۇقپاي: «ناعىز پايدا تاباتىن كەزدە نەگە اق ادال مالدارىڭىزدى ارزانعا بەرەسىزدەر. قوراعا جەمگە قويىڭىز. قازان, قاراشا, جەلتوقسان, ءۇش اي ۇيدە نە ىستەيسىز؟ بورداقىلاڭىز. 100 مىڭدىق مالىڭىز ەكى 200 ءجۇز مىڭ بولادى. جارايدى, 20 مىڭدى جەمى مەن ءشوبى دەپ شىعارىپ تاستاڭىز. 80 مىڭ پايدا كورەسىز. كەرەك بولسا, قاڭتار, اقپان, ناۋرىز ايلارىندا قايتا قويىڭىز» دەدىم اۋدان تۇرعىندارىنا. بۇل – مەنىڭ اشقان جاڭالىعىم ەمەس. وڭتۇستىكتەگى تاجىريبەنى ايتتىم. قازىر قۇدايعا شۇكىر اۋداندا مىڭعا جۋىق ۇيدە جانۇيالىق بورداقىلاۋ الاڭدارى بار. بورداقىلاۋ الاڭدارىنىڭ تاعى ءبىر پايداسى, بالانى ەڭبەككە باۋلۋعا بولادى. ماسەلەن, ءسىز ۇيىڭىزدە 10 مال جەمدەسەڭىز بالاڭىزعا «وننىڭ بىرەۋى سەنىكى» دەڭىز. جەمىن, ءشوبىن سالادى, قارايدى. ءارى كەتسە 10 مينۋت. 8 ساعات جۇرمەيدى عوي 10 مالدىڭ باسىندا. ءبىر جاعى سەرگيدى, ءبىر جاعى ەڭبەك ەتەدى. ۇيالى تەلەفونعا شۇقشيىپ, تەلەفونعا تەلمىرگەننەن گورى قولىنا اشا ۇستاعانى جاقسى ەمەس پە؟! وڭتۇستىكتە داستۇرگە اينالعان وسى مىسالدى تارباعاتايدىڭ ءبىر تۇرعىنىنا ايتقان ەدىم. «ۇيىمدە 10 قوي بورداقىلايمىن. ءبىر قويدىڭ اقشاسىن بالاما بەرىپ جاتىرمىن. قازىر مالدى قىزىعىپ قارايدى», - دەيدى الگى كىسى ءبىر جىلدان كەيىن. ۇشىنشىدەن, بورداقىلاۋ الاڭدارى اۋىلداعى جۇمىسسىزدىقتى جويۋعا سەپتەسەدى», - دەيدى اۋدان اكىمى دىلدابەك ورازباەۆ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى ەتتى ەكسپورتقا شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىر. مينيسترلىك ەرەجەسىنە سۇيەنسەك, ءىرى قارا ەتىن ەكسپورتقا شىعاراتىن ءبىر وپەراتور بولۋ كەرەك. «ماسەلەن, ءتورت مىڭ باسقا ارنالعان بورداقىلاۋ الاڭىن سالىپ جاتقان «ىقىباي» شارۋا قوجالىعى وپەراتور بولسا, اۋدان حالقىنىڭ سەمىرتىلگەن مالدارىن قابىلداپ الادى دا بورداقىلايدى. مالدى وتكىزۋشىگە ءبىر كەلى ەت ءۇشىن مەملەكەت 200 تەڭگەدەن تولەيدى. دەمەك, قاراپايىم تۇرعىندار ءبىر قارا مالعا 40-60 مىڭ تەڭگەگە دەيىن سۋبسيديا الادى. ءتيىمدى مە؟ ءتيىمدى. ولار بۇعان دەيىن ساتقان مالىنا مەملەكەتتەن سۋبسيديا العان جوق بولاتىن. الداعى ۋاقىتتا اۋدانداعى وپەراتورعا كەزەككە تۇرۋى مۇمكىن», - دەيدى اۋدان اكىمى.
ازامات قاسىم,
«ەگەمەن قازاقستان»
شىعىس قازاقستان وبلىسى,تارباعاتاي اۋدانى
