ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ت. سۇلەيمەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2018 جىلعى قاڭتار–قىركۇيەك ارالىعىندا قازاقستان ەكونوميكاسى ءوسىمنىڭ وڭ قارقىنىن ساقتاپ تۇر.
«ەسەپتى كەزەڭدە ءجىو ءوسىمى 4,1%-عا دەيىن ارتتى. بۇل وسى جىلدىڭ سەگىز ايىنداعى كورسەتكىشتەن 0,3 پايىزدىق تارماققا جوعارى. بازالىق سالالاردىڭ ىشىندە ساۋدا سالاسى مەن قۇرىلىس سالاسىنداعى سەرپىننىڭ قالپىنا كەلۋى ءوسىمنىڭ ۇدەۋىنە نەگىزگى ۇلەس قوستى. سونداي-اق, ينفلياتسيالىق قىسىمنىڭ جەڭىلدەۋى جانە ينۆەستيتسيالىق سۇرانىستىڭ ارتۋى ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ ءيمپۋلسى بولىپ وتىر», — دەدى ت. سۇلەيمەنوۆ.
ينفلياتسيا دەڭگەيى 5–7% ءدالىزى شەگىندە ساقتالىپ وتىر. قىركۇيەكتە ينفلياتسيا 0,4%, ال جىل باسىنان بەرى 3,3% قۇرادى. بۇل رەتتە جىلدىق ينفلياتسيا — 6,1% قۇرادى.
قر ۇەم دەرەكتەرى بويىنشا, كاسىپورىنداردىڭ ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىگىنىڭ جوعارى كورسەتكىشى ساقتالۋدا. نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار 21,6% ءوستى. نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار كولەمىندە 12 ءوڭىر ءوسىم كورسەتتى.
بيىلعى توعىز ايدا ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ ءوسىمى 4,8% قۇراپ, وتكەن ايدىڭ دەڭگەيىنەن 0,1 پايىزدىق تارماققا اسىپ ءتۇستى. بۇل رەتتە جىل بويىنشا ماقساتتى ينديكاتور — 3,3%. وڭدەۋ ونەركاسىبى بويىنشا ءوسىم 5,1% قۇرادى, بۇل ماقساتتى كورسەتكىشكە سايكەس كەلەدى. بۇعان قول جەتكىزۋ ءتۇستى مەتالدار ءوندىرىسىنىڭ 4,5%-عا , مۇناي وڭدەۋ ونىمدەرى ءوندىرىسىنىڭ — 7,5%-عا, حيميا ونەركاسىبى ءوندىرىسىنىڭ — 8,2%-عا, قاعاز جانە قاعازدان جاسالعان ونىمدەر ءوندىرىسىنىڭ — 9,2%-عا, جيھاز ءوندىرىسىنىڭ — 5,1%-عا, سونداي-اق ماشينا جاساۋداعى ءونىم شىعارۋدىڭ — 14,5%-عا ارتۋىنا نەگىزدەلگەن.
«تاۋ-كەن ءوندىرۋ ونەركاسىبىندە ءوسىم قارقىنى 4,9% قۇرادى. وسى جىلدىڭ وتكەن ايىمەن سالىستىرعاندا كومىر, ليگنيت جانە مۇناي ءوندىرۋ كولەمىنىڭ وسكەنى بايقالادى.
«قۇرىلىس سالاسىندا 4,4% ءوسىم بەلگىلەنگەن. ءوسىمنىڭ جىلدامداۋى تۇرعىن عيماراتتاردى, ونەركاسىپتىك نىسانداردى, نوسەرلىك كارىز جۇيەسىنىڭ ماگيسترالدى كوللەكتورلارىن سالۋ, اۆتوكولىك جولدارىن رەكونسترۋكتسيالاۋ, ءموز جاڭعىرتۋ جۇمىستارىنىڭ ۇلعايۋىمەن بايلانىستى», — دەدى ت. سۇلەيمەنوۆ.
بۇدان وزگە, قىزمەتتەر كورسەتۋدە 3,9%-عا قالىپتى ءوسۋ بايقالادى. نەگىزگى ۇلەستى قوسقان ساۋدا سالاسى. ساۋداداعى بەلسەندى ءوسىم ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى ىنتالاندىرادى. بۇگىنگى كۇنى بەلگىلەنگەن كەستەلەرگە سايكەس مۇناي مەن مەتالل جونەلتۋ, استىق, جابدىقتار, فارماتسەۆتيكا جانە باسقا دا ونىمدەردى ساتۋ قاراستىرىلعان.
سىرتقى ساۋدا اينالىمى تۇراقتى ءوسىم قارقىنىن ساقتاپ تۇر: سەگىز ايدا ءوسىم 21,6% قۇرادى. سونىمەن قاتار, ەكسپورت 28,2%-عا, يمپورت 10,8%-عا ارتتى.
ەڭبەك نارىعىندا تۇراقتىلىق ساقتالعان. جىل باسىنان بەرى 414,5 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتىلعان (1 قازانداعى جاعداي بويىنشا). ەڭبەك اقىسى قالىپتى قارقىنمەن وسۋدە. وسى جىلدىڭ قاڭتار–قىركۇيەك ايلارىندا ورتاشا ايلىق ەڭبەك اقى 158,2 مىڭ تەڭگەنى قۇراپ, ناقتى مانىندە 1,9%-عا ءوستى. ناقتى ەڭبەكاقىنىڭ ءوسۋى مەن ينفلياتسيالىق پروتسەستەردىڭ باسەڭدەۋى جاعدايىندا ناقتى اقشالاق كىرىستەر قاڭتار–تامىز ارالىعىندا 3,5% ارتتى.
«قىركۇيەكتە ەكونوميكانىڭ 6%-عا ءوسۋىنىڭ ارقاسىندا, جىل قورىتىندىسى بويىنشا ءجىو ءوسىمىن 4+ دەڭگەيىندە ساقتاۋعا جول اشىلدى. بۇل ءۇشىن IV توقساندا ەكونوميكا دامۋىن كەم دەگەندە 3,9% قامتاماسىز ەتۋ قاجەت», — دەدى ت. سۇلەيمەنوۆ.
ۇلتتىق بانك توراعاسى د. اقىشەۆ جىل باسىنان بەرى ينفلياتسيا دەڭگەيى 3,3%-عا جەتكەنىن حابارلادى. بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا تومەن كورسەتكىش. ينفلياتسيا جىلدىق كورسەتكىشتە 6,1%-دى قۇرادى, 2017 جىلعى قىركۇيەكتە بۇل كورسەتكىش 7,1% بولعان. ۇلتتىق بانكتىڭ بولجامى بويىنشا, بيىل ينفلياتسيا 5–7% دالىزىندە ساقتالادى.
ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ پىكىرىنشە, ينفلياتسيانى باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن ونى 2019 جىلدىڭ ماقساتتى دالىزىندە ساقتاۋ ءۇشىن قازىردەن باستاپ شارالار قابىلداۋ قاجەت. سونداي-اق, د. اقىشەۆ ۇلتتىق بانكتىڭ بازالىق مولشەرلەمەنى 9%-دان 9,25%-عا دەيىن ارتتىرۋ تۋرالى شەشىمىن حابارلادى.
«ۇلتتىق بانك كەشە بازالىق مولشەرلەمەنى 9%-دان 9,25%-عا دەيىن كوتەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. جاڭا بازالىق مولشەرلەمە دەڭگەيى تەڭگەلىك اكتيۆتەرگە دەگەن سۇرانىستى ارتتىرادى جانە قولايلى اقشالىق–نەسيەلىك شارتتاردى ساقتايدى», — دەدى د. اقىشەۆ.
سونىمەن قاتار, قىركۇيەك ايىنىڭ سوڭىندا ۇلتتىق ۆاليۋتاداعى دەپوزيتتەردىڭ ءوسىمى 4,1% نەمەسە 380 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى دەپوزيتتەر 2,5%-عا نەمەسە 210 ملرد تەڭگەگە تومەندەدى. ناتيجەسىندە دەپوزيتتەردى دوللارلاندىرۋ 46%-عا دەيىن ازايدى.
قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆ بيىلعى توعىز ايدا مەملەكەتتىك بيۋدجەت كىرىستەرىنىڭ (ترانسفەرتتەرسىز) ءوسىمى بىلتىرعى جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسە ارتقانىن جەتكىزدى. شىعىستار بىلتىرعى جىلمەن سالىستىرعاندا 0,2 پايىزدىق تارماققا ارتىق بولعان.
«رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىسىنە 4066 ملرد تەڭگە ءتۇستى. بۇل جوسپارلانعان كورسەتكىشتەن 131 ملرد تەڭگەگە نەمەسە 103,3%-عا ارتىق. ءوسۋ قارقىنى وتكەن جىلدىڭ 1 قازانىمەن سالىستىرعاندا 119,5% نەمەسە 662 ملرد تەڭگەنى كورسەتتى. ونىڭ ىشىندە شيكىزاتتىق ەمەس كىرىستەر 501,4 ملرد تەڭگەگە ارتتى», — دەدى ءا. سمايىلوۆ.
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ شىعىستارى 7,092 ترلن تەڭگەنى نەمەسە 99,2%-دى قۇرادى. 1 قىركۇيەكپەن سالىستىرعاندا يگەرۋ كولەمى جاقساردى. جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەر شىعىستارى 3,496 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. اتقارىلماعانى — 32 ملرد تەڭگە. بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلدىڭ ۇقساس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسەگە كەم. ەسەپتى كەزەڭدە وڭىرلەرگە سوماسى 523 ملرد تەڭگە ماقساتتىى ترانسفەرتتەر اۋدارىلدى. جەرگىلىكتى دەڭگەيدە ولار 96,6%-عا نەمەسە 506 ملرد تەڭگە يگەرىلدى. اتقارىلماعانى 16,3 ملرد تەڭگە, ونىڭ ىشىندە 1,5 ملرد تەڭگە — بيۋدجەت قاراجاتىن ۇنەمدەۋ. يگەرىلمەگەنى — 14,8 ملرد تەڭگە. بۇل وتكەن جىلدىڭ ۇقساس كەزەڭىندەگى يگەرىلمەۋ سوماسىنا قاراعاندا 2,7 ەسەگە از.
«نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا 2018 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە 476,3 ملرد تەڭگە كوزدەلگەن. 294,9 ملرد تەڭگە نەمەسە ەسەپتى كەزەڭ جوسپارىنىڭ 99,6% يگەرىلدى. جىلدىق جوسپار بويىنشا يگەرۋ 61,9%-ءتى قۇرادى. «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا وڭىرلەرگە بولىنگەن قاراجاتتىڭ يگەرىلۋى رەسپۋبليكا بويىنشا قاراعاندا ءبىرشاما تومەن. وسى جىلدىڭ 1 قازانىنداعى جاعداي بويىنشا 85,9 ملرد تەڭگە اۋدارىلدى. 84,9 ملرد تەڭگە يگەرىلدى. 831,8 ملن تەڭگە يگەرىلگەن جوق.
ءا. سمايىلوۆ قارجى مينيسترلىگىنىڭ جىل سوڭىنا دەيىنگى مىندەتتەرى تۋرالى بايانداي وتىرىپ, ءبىرىنشى كەزەكتە, مەملەكەت باسشىسى جولداۋىنىڭ ءىس-شارالارىن بەلگىلەنگەن مەرزىمدە ورىنداۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. ەكىنشىدەن, 2018 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ پارامەترلەرىن ناقتىلاۋ جانە بيۋدجەتتىك باعدارلامالاردىڭ اكىمشىلەرىمەن بىرلەسىپ ونى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى قابىلداۋ قاجەت. ۇشىنشىدەن, كىرىستەر جانە شىعىستار بويىنشا قارجى جىلىن ساپالى اياقتاۋ مىندەتتەلگەن.
ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى مەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ ورىندالۋ قورىتىندىلارىن قاراۋ ناتيجەسى بويىنشا, قر پرەمەر-ءمينيسترى باقىتجان ساعىنتاەۆ ءجىو ءوسىمى توعىز ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 4,1% قۇراعانىن اتاپ ءوتتى. وسى جىلدىڭ سەگىز ايىنىڭ قورىتىندىسىمەن سالىستىرعاندا ۇلكەن وزگەرىستەر بولدى. بۇل — بىرلەسىپ اتقارعان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسى. سونىمەن قاتار, ۇكىمەت مۇشەلەرىنىڭ نازارى قولدا بار قورلارعا اۋدارىلدى.
ۇكىمەتتىڭ جوبالىق باسقارۋ جۇيەسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاقىندا جاريالاعان جولداۋىن ورىنداۋ ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىكتەردىڭ بار ەكەنىن كورسەتتى. وسىعان وراي, قالعان ەكى ايدى جىل سوڭىنا دەيىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋعا ارناۋ كەرەك. وڭدەۋ ونەركاسىبى سالاسىنىڭ, سونىڭ ىشىندە فارماتسەۆتيكا, توقىما (كيىم, بىلعارى ءوندىرىسى) جانە ت.ب. سالالاردىڭ مۇمكىندىكتەرىنە كوڭىل ءبولىندى.
قاراجاتتاردى يگەرۋ ماسەلەسى بويىنشا, بۇگىنگى كۇنى پارلامەنتكە 2018 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ ناتيجەسى جىبەرىلدى, وعان سايكەس توعىز ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا يگەرىلمەگەن قاراجاتتار قايتا ءبولىندى. سەگىز ايدا بيۋدجەتتى يگەرۋ قورىتىندىلارىن قاراۋ كەزىندە قاراجات كوپ يگەرىلمەگەن ورتالىق مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردان قارجى قايتارىلىپ, باسقا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ مىندەتتەرىن ىسكە اسىرۋعا قايتا باعىتتالادى. پرەمەر-مينيستر يگەرىلمەگەن قاراجاتتار وسى جىلدىڭ ءار ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قايتا بولىنەتىنىن ايتىپ ءوتتى.
