قازاقستان • 16 قازان، 2018

بۇگىن ەلباسىنىڭ فينلياندياعا رەسمي ساپارى باستالادى

212 رەتكورسەتىلدى

ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا داۋىرىمەن بىرگە قازاقستان دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە قادام باستى. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «نۇرلى جول»، ء«ۇشىنشى جاڭعىرۋ»، «قازاق­ستان-2050» ستراتەگياسى، «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى باع­دار­لامالىق قۇجاتتارىندا بەلگى­لەنگەن ستراتەگيالىق باعدار ەلىمىز­دىڭ وسىناۋ بەلەسكە وتۋدەگى تابان تىرەر نۇكتەسى بولعانى بەلگىلى.

وسى باسىمدىقتاردى جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان جۇيەلى شا­را­لاردىڭ ارقاسىندا استانا بۇگىنگى كۇنى جاھاندىق كولىكتىك-لوگيستيكالىق جەلىنى قايتا قۇرۋ، بالامالى ەنەرگەتيكا كلاستەرىن قۇرۋ، يننوۆاتسيالاردى، جوعا­رى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جانە تسيفرلاندىرۋ ۇدەرىستەرىنىڭ تو­لىققاندى قاتىسۋشىسىنا اينالدى.

وسى ورايدا قازاقستان­نىڭ فينليانديا سىندى ءبىلىم بەرۋ، اقپاراتتاندىرۋ جانە ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قورعاۋدىڭ جوعارى دەڭگەيىندەگى، ونەركاسىبى وركەندەگەن ەۋروپالىق ەلمەن قارىم-قاتىناسى جاڭا بەلەسكە كوتەرىلدى.

الەۋمەتتىك باعدارلانعان مەم­­لەكەتتىڭ ەتالونى سانالاتىن فينليانديا قازىرگى كۇنى حالقى­نىڭ تۇرمىس ساپاسى جونىنەن كوش­باسشى ەلدەردىڭ ءبىرى. جان باسىنا شاققانداعى نومينالدى ءىجو بويىنشا بۇل ەل گەرمانيا، بەلگيا جانە ۇلىبريتانيا سياقتى ەۋروپالىق مەملەكەتتەردىڭ الدىنا شىعىپ وتىر.

ەسەلى ەڭبەك ءارى تاباندىلىقتىڭ ارقاسىندا فينليانديالىقتار تۇتاس ۇلتتىق الەۋەتىن عىلىم مەن تەحنولوگيانى دامىتۋعا جۇمىل­دى­را ءبىلدى. عىلىمي قامتىمدى سالا­­لاردىڭ قارقىندى ءوسۋى باسقا سا­لالاردىڭ دا باسەكەگە قابى­لەت­­تىلىگىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتتى. با­سەكەگە قابىلەتتى قوعام مەن مەم­لە­كەت قۇرۋ ەلدىڭ ىرگەلى جەتىس­تىكتەرىنە نەگىز سالدى. 

بۇگىنگى كۇنى استانا مەن حەل­­سين­كيدىڭ تابىستى دامىپ كەلە جاتقان ەكىجاقتى قارىم-قاتىناس­تارى قوس ەلدىڭ جانە بارشا الەمدىك قوعامداستىقتىڭ يگىلىگىنە كۇش-جىگەردى جۇمىلدىرۋدىڭ جارقىن ۇلگىسى دەپ ايتۋعا بولادى. ەكى ەل­دىڭ ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگى ءوز­ارا قۇرمەت، سەنىم مەن اشىقتىق رۋ­حىن­دا جىلدان-جىلعا تەرەڭدەي تۇسۋدە.

ەكىجاقتى قارىم-قاتىناس­تار تاريحىنا باعا بەرە وتىرىپ، فينليانديا پرەزيدەنتى ماۋنو كويۆيس­تونىڭ قازاقستانعا 1992 جىلعى رەسمي ساپارىنىڭ ماڭىز­دىلىعىن اتاپ وتۋگە بولادى. بۇل ءوزارا قارىم-قاتىناستىڭ جاڭا كەزەڭىندەگى جۇيەلى ساياسي ديالوگقا جانە بەلسەندى ەكونوميكالىق ارىپتەستىككە بەرىك نەگىز سالعان العاشقى ساپار ەدى. 

قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازار­باەۆتىڭ فينلياندياعا 2009 جىلعى مەملەكەتتىك ساپارى، فينليانديا پرەزيدەنتى س.ءني­نيس­تيونىڭ 2013، 2015 جانە 2017 جىلدارداعى، سونداي-اق پرە­زيدەنت ت.حالونەننىڭ 2010 جىل­عى رەسمي جانە جۇمىس ساپار­لارى ەكىجاقتى بايلانىستار تاري­حىنداعى ايتۋلى وقيعا سانالادى. حەلسينكيدەگى جانە اس­تاناداعى كەزدەسۋلەر بارىسىندا قوس ەلدىڭ كوشباسشىلارى جان-جاقتى بايلانىستاردى نىعايتۋ­عا بىرلەسە قۇلشىنىس تانىتىپ، جوعارى دەڭگەيدەگى كەلىسسوزدەردە ارىپتەستىكتىڭ الداعى ونداعان جىل­دارعا ارنالعان باسىمدىقتارى اي­قىندالعان بولاتىن.

قازىرگى كۇنى سولتۇستىك ەۋروپا ەلدەرى اراسىندا فينليانديا قازاق­ستاننىڭ اسا ءىرى ساۋدا جانە م­ا­ڭىزدىلىعى جاعىنان ەكىنشى ينۆەستيتسيالىق سەرىكتەسىنە اينالدى (300 ملن دوللاردان ارتىق ينۆەستيتسيا كولەمىمەن). 2017 جىلى ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا اينالىمى 308 ملن دوللاردى قۇرادى (ەكسپورت – 176 ملن، يمپورت – 132 ملن دوللار).

بۇگىنگى كۇنى قازاقستان نارىعىندا 80-نەن استام فين كاسى­پورنى جۇمىس ىستەيدى. ولار­دىڭ اراسىندا «ۆيارتسيلا»، «ۆايسالا»، «كەميرا»، «حونكا»، «پەمامەك» جانە باسقا دا تانىمال كومپانيا­لار بار. بۇل تىزىم­گە تەحنولوگيالار­دى ەنگىزۋ­گە قو­­لاي­لى نەگىز سالىپ وتىرعان «وۋتوتەك»، «مەتسو»، «ابب»، «كونە» سياقتى فين ماشينا جاساۋ فلاگ­­ماندارىن جانە قوسىڭىز. 

فينليانديانىڭ «استانا ەكسپو-2017» حالىقارالىق كور­مە­سىنە قاتىسۋى ساۋدا-ەكونومي­كالىق قاتىناستارعا سەرپىن بەردى. 73 ءىرى كومپانيا ۇسىنعان ءسۋوميدىڭ ۇلتتىق پاۆيلونىن «جەتىستىكتەر لابوراتورياسى» دەسە دە بولادى. ەكسپو قورىتىندىسى بويىنشا ەنەرگيا تۇتىنۋ، يننوۆاتسيالار جانە «جاسىل» تەحنولوگيالار سالالارىندا فين تەحنولوگياسىمەن 14 جوبا قولعا الىنىپ جاتىر. بۇل ەلدىڭ ىسكەرلىك ورتاسى احقو، بۇۇ اياسىنداعى حالىقارالىق «جاسىل» تەحنولوگيالار ورتالىعى، IT-ستارتاپتاردىڭ حالىقارالىق تەحنوپاركى جوبالارىنا قاتىسۋدا.

ىسكەرلىك قوعامداستىقتى ىل­گەرى­لەتۋدىڭ ءتيىمدى مەحانيزم­دەرىنىڭ ءبىرى ساۋدا-ەكونوميكالىق ارىپتەستىك جونىندەگى ۇكىمەتارا­لىق كوميسسيا بولىپ وتىر. ونىڭ سوڭعى 10-شى وتىرىسىنىڭ قورى­تىندىسى بويىنشا ەنەرگەتيكا، كولىك، اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ءبىلىم سالالارىنداعى جۇمىس توپتارى قۇرىلدى. 

بىرىنشىدەن، ەنەرگەتيكا سالاسىندا قازاقستاننىڭ «جاسىل» ەكونوميكاعا كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوشۋىنە جاعداي جاساۋ تۇرعىسىنان سۋومي تاجىريبەسى قاجەت ەتىلدى. بۇگىنگى كۇنى فينليانديا تۇتىناتىن ەنەرگيانىڭ 40%-ى جاڭعىرمالى كوزدەردەن وندىرىلەدى.

ەكىنشىدەن، ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ گەوگرافيالىق ورنالاسۋىنىڭ قو­لاي­لىلىعى كولىك جانە ترانزيت سالالارىندا ءبىرىن-ءبىرى تولىق­تىراتىن ءوزارا بايلانىستىڭ كوك­جيەگىن كەڭەيتە تۇسۋدە. فينليان­ديا تاراپى ءۇشىن «قورعاس» شەكارا ماڭى ىنتىماقتاستىعى حا­لىق­ارالىق ورتالىعى، «قورعاس – شىعىس قاقپاسى» ارنايى ەكونو­ميكالىق ايماعى، سونداي-اق اقتاۋ پورتىنىڭ كولىك-لوگيستيكا­­ل­ىق مۇ­م­كىن­دىكتەرى قىزىعۋشىلىق تۋعىزادى. 

2017 جىلى قىتاي، قازاقستان، رەسەي جانە فينليانديا اراسىندا «شىعىس كولىك ءدالىزىنىڭ» ىسكە قوسىلۋى قارىم-قاتىناستى دامى­تۋ­داعى ناقتى قادام بولعانىن اتاپ ايتۋ كەرەك. كونتەينەرلىك تاسىمالداۋ كوۋۆولا (فينليانديا) – بۋسلوۆسكايا (رەسەي) – التىنكول (قازاقستان) – سيان (قىتاي) با­عى­تى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلۋدا.

ىسكەرلىك، تۋريستىك جانە مادەني بايلانىستاردى دامىتۋعا ەكى ەل اراسىندا تىكەلەي اۆيابايلانىس اشۋ جانە فينليانديا ازاماتتارى ءۇشىن ۆيزاسىز رەجىمدى كەڭەيتۋ ۇلكەن سەرپىن بەرەر ەدى.

ۇشىنشىدەن، ءبىلىم بەرۋ سالا­سىن­داعى ىنتىماقتاستىق قازاق­ستان ەكونوميكاسىن جاڭعىرتۋ­دىڭ ءۇشىنشى كەزەڭىندە باسىم با­عىت­تاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. 

ءبىلىم بەرۋمەن ساباقتاس جۇرە­تىن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا قازاقستان قازىردىڭ وزىندە كوپ­تەگەن مەديتسينا مەكەمەلەرىندە الدىڭعى قاتارلى فين تاجىريبەسىن ەنگىزۋگە كىرىسىپ كەتتى. بۇدان بولەك، قازاقستاننىڭ شامامەن 800-دەي مەيىربيكەسى فينليانديانىڭ مەديتسينا پەرسونالىن دايىندايتىن ورتالىقتارىندا قىسقا مەرزىم­­دى بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرستا­رىنان ءوتتى.

تورتىنشىدەن، اۋىل جانە ورمان شارۋاشىلىقتارى سالاسىندا ءبىز ەكىجاقتى كووپەراتسيانى بەلسەندى ەتە ءتۇسۋ ءۇشىن كوپتەگەن مۇمكىندىكتەرگە يەمىز.

سۋوميمەن بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى شەڭبەرىندە جانە دۇنيە­جۇزىلىك ساۋدا ۇيىمى پلاتفورماسىندا ىنتىماقتاستىقتى كە­ڭەيتۋ ماسەلەسىنىڭ بولاشاعى زور دەپ بىلەمىز. اڭگىمە سونداي-اق اۋعانستاندى قالپىنا كەل­تىرۋ جونىندەگى ۋاعدالاستىقتاردى قامتاماسىز ەتۋ كووپەراتسياسى، ەو-نىڭ وا-مەن ىنتىماقتاستى­عىن ارتتىرا ءتۇسۋ تۋرالى بولىپ وتىر­سا، بۇل ماسەلەنىڭ 2019 جىلى فينليانديانىڭ ەو-داعى توراعا­لىعى تۇرعىسىنان اسا كوكەيكەستى ەكەنى ايشىقتى رەڭك الاتىنى انىق. 

جوعارىدا ايتىلعاندار استا­نا­نىڭ حەلسينكيمەن كووپەراتسيا سەرپىنىن ورىستەتە ءتۇسۋ ۇدە­رىسىندە قيسىندى ەكەنىن ايعاقتاي تۇسەدى. وسىنداي كەزەكتى ءبىر قادام رەتىندە قازاقستان باسشىسىنىڭ ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 16-17 قازا­نىن­دا وتەتىن فينلياندياعا رەسمي ساپارىن اتاپ كورسەتكەن ءجون.

ساپار باعدارلاماسىندا فين­ليان­ديا پرەزيدەنتى س.نينيس­تيومەن كەلىسسوز قاراستىرىلعان. ونىڭ شەڭبەرىندە، كۇن تارتىبىنە سايكەس، تاراپتار ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ كەڭ اۋقىمدى ماسەلەلەرىن تالقىلايدى دەپ كۇتىلىپ وتىر.

بولاشاق ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستاردىڭ تالقىلانۋىنان دا كوپ نارسە كۇتىلەدى. وتكەن جىل­دار­داعى ءوزارا تابىستى ءىس-قي­مىل­داردان قازاقستان باسشىسى ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆاعا باعىت­تالعان باسىمدىقتاردى انىقتاۋعا قۋاتتى سەرپىن بەرەدى دەپ وي تۇيۋگە نەگىز بار.

قازىرگى تاڭدا ەكى ەل اراسىندا كولىك جانە ترانزيت سالالارى بو­­يىنشا تاريف ساياساتى، تەح­ني­­­كالىق جاڭعىرتۋ، تاۋارلاردى ءبىرتۇتاس تسيفرلىق جۇيەمەن قام­تا­ماسىز ەتۋ كووپەراتسيالارى ماسە­لەلەرى كوكەيكەستى.

فينليانديانىڭ اوك سالاسىنا ەنگىزگەن عىلىمي-تەحنيكالىق جاڭالىقتارى استىق شىعىمىن جوسپارلاۋ، بالىق شارۋاشىلى­عىن دامىتۋ ءۇشىن جاعدايلار جاساۋ، ەت وڭدەۋ، ءسۇت جانە ءسۇت ونىم­دەرىن ءوندىرۋ مەن ورمان شارۋاشى­لىعىنا جەتەكشى تەحنولوگيالاردى ەندىرۋ تۇرعىسىنان جۇمىستى وسى باعىتتاردا جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

قازاقستان ەكونوميكاسىن يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ جاعدايىندا فين­ليان­ديالىق ارىپتەستەردى قازاق­ستانداعى ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى نى­ساندارىن جاڭعىرتۋ ۇدەرىس­تەرىنە تارتۋعا العىشارتتار دا جەتكىلىكتى.

بۇعان قوسا، ءبىلىم بەرۋ، ادام كاپيتالىن دامىتۋ، بيوەنەرگەتيكا، جەل تەحنولوگيالارى، ينف­راقۇرىلىمدار، تسيفرلىق قىز­مەت كورسەتۋ، 3D-پرينتينگ، قال­دىق­تاردى كادەگە جاراتۋ، يننوۆاتسيالار ەنگىزۋ، IT-يندۋستريالار قۇرۋ ماسەلەلەرى قوزعالاتىن بولادى. 

وسىلايشا الداعى ساپار شە­شۋ­شى باعدارلامالىق قۇجات­تارداعى باسىمدىقتاردى جۇزە­گە اسىرۋ ءۇشىن قوسىمشا سەر­پىن بەرەدى، سونداي-اق ەكىجاقتى كوو­پە­راتسيانى جاڭا بيىكتەرگە شى­عا­رادى دەۋىمىز كەرەك.

ساپار بارىسىندا ء«ۇشىنشى جاڭ­عىرتۋ» مىندەتتەرىنە قول جەت­ك­ىزۋ تۇرعىسىنان ۇدەمەلى ۋاع­­دا­لاس­تىقتار قاتارىنا جاتاتىن سولتۇستىك ينۆەستيتسيالىق بانك­پەن (سيب) كەلىسىمگە قول قويى­لاتىنىن ايتۋعا بولادى.

سولتۇستىك ەۋروپا مەن بالتيا ەلدەرىنىڭ اسا ءىرى نەسيە-قارجى ينس­تيتۋتتارى، سيب ينۆەستيتسيالار تارتۋ مەن جەتەكشى تەحنولوگيا­لار ترانسفەرتى تۇرعىسىنان قازاق­ستاننىڭ ناقتى قارجى ارىپتەستەرى بولا الادى.

سيب-ءتىڭ قازاقستان نارىعىنان ورىن الۋى ەل ەكونوميكاسىنىڭ ەىدۇ ستاندارتتارىنا وتۋدە جا­عىم­دى فاكتور قىزمەتىن اتقارا­تىنى ءسوزسىز.

قازاقستاننىڭ «نۇرلى جول» ترانزيت-كولىك الەۋەتى تۇرعىسىنان ساپار بارىسىندا ىسكە قوسىلاتىن تاعى ءبىر ترانسوڭىرلىك تەمىر جول مارشرۋتىنىڭ ماڭىزى زور. ول قازاق­ستان اۋماعى ارقىلى فين­ليان­ديا مەن قىتاي اراسىن جالعاي­دى. اتالعان مارشرۋت ەۋروپا مەن ازيا اراسىنداعى تاۋار تاسىمالى مەرزىمىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

«Nokia» كومپانياسىنىڭ قا­زاق­ستانمەن ۇزاق مەرزىمدى ءوزارا ىق­پالداستىقتى دامىتۋعا ەرەكشە ىقىلاستى ەكەنىنىڭ كورسەتكىشى رەتىندە قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ كومپانيانىڭ باسقارما توراعاسى ر.سۋريمەن كەزدەسۋىن ايتۋعا بولادى. كەزدەسۋ بارىسىندا ەلباسىنا قازاقستان­دا جۇزەگە اسىرىلۋى جوسپارلانىپ وتىرعان «Rural Broadband»، «Smart City Astana»، سونداي-اق «Industry 4.0» باعدارلامالارىنىڭ جوسپارى تانىستىرىلادى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ فين­ليان­ديانىڭ بيزنەس توپتارى­نىڭ وكىلدەرىمەن ىسكەرلىك كەزدەسۋى دە ۇلكەن ماڭىزعا تولى بولماق. ءىس-شاراعا ءسۋوميدىڭ اسا ءىرى كومپانيالارى مەن كاسىپورىندارىنىڭ شامامەن 25 باسشىسى، ونىڭ ىشىندە «Nokia»، «Telia Sonera»، «Stora Enso»، «Kone»، «Nurminen Logistics»، «Wartsila»، «Metso» سياقتى كومپانيالاردىڭ باسشىلارى قاتىسادى دەپ كۇتىلۋدە. كەز­دەسۋگە قاتىسۋشىلار قازاق­ستانداعى جاڭعىرۋلار مەن جاڭ­عىرتۋلار ۇدەرىستەرى شەڭبەرىندەگى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدىڭ پەرسپەكتيۆالارىنا قاتىستى ءوز ۇستانىمدارىن ورتاعا سالاتىن بولادى.

ساپار بارىسىندا، سونى­مەن قاتار قازاقستان مەن فينليان­­­ديا اراسىندا ەنەرگەتيكا جانە «جاسىل» ەكونوميكا، اۋە قاتى­ناسى، جۇكتەردى تەمىر جول كولى­گى­مەن تاسىمالداۋ سالا­لارىن­­داعى ىنتىماقتاستىق جونىن­دەگى ەكىجاقتى قۇجاتتارعا قول قويى­لادى دەپ كۇتىلۋدە. بۇل  قاتار­دا تسيفرلاندىرۋ، بيوەنەرگيا ءوندىرىسى، يادرولىق قاۋىپسىزدىك­تى قامتاماسىز ەتۋ مەن ەنەرگيا تيىمدىلىگى سالالارىنداعى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا قۇجاتتار دا بار. بۇعان قوسا، سوماسى 0،5 ملرد اقش دوللارىنا تەڭ 20 شاقتى كوممەرتسيالىق قۇجات­تارعا دا قول قويىلاتىن بولادى.

تۇتاستاي العاندا، قازاقستان پرەزي­دەنتى نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ فينلياندياعا رەسمي ساپارى ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستى دامىتۋدىڭ جاڭا كەزەڭى رەتىندە تاريحتا قالماق.

مۇرات نۇرتىلەۋوۆ،

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ فينليانديا رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار