جيىنعا قازاقستاندىق جانە شەتەلدىك عالىمدار, زەرتتەۋشىلەر مەن الاشتانۋشىلار قاتىستى. عىلىمي لەكتسيا تاقىرىبى جاپونيانىڭ ورتالىق ازيامەن قاتىناسىنا ارنالدى.
ءدارىس بارىسىندا ت. ۋياما جاپونيا مەن ورتالىق ازيا اراسىنداعى قارىم-قاتىناس ماسەلەلەرىنە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, جاپون ءتىلى تۇركى تىلىمەن بايلانىستى بولۋى مۇمكىن. قازىرگى تاڭدا جاپون ءتىلىنىڭ پايدا بولۋ تاريحى ءالى دە ناقتى ەمەس. پروفەسسور تىلدەگى سويلەمدىك قۇرىلىم التاي ءتىلى توبىنا جاتۋى مۇمكىن دەگەن بولجام جاساۋعا جەتەلەيتىنىن ايتتى.
«جاپون تىلىندەگى سويلەم قۇرىلىسى تۇركى تىلدەرىنىڭ سويلەم قۇرىلىسىمەن ۇقساس. تىلدەردىڭ لەكسيكالىق ۇقساستىعى بولماسا دا, سويلەم قۇراۋ جۇيەسىندە ايىرماشىلىق جوق. الايدا عالىمدار جاپون ءتىلىن التاي توبى تىلدەرىنىڭ قاتارىنا قوسقىسى كەلمەيدى», دەدى پروفەسسور ت.ۋياما.
سونداي-اق ت.ۋياما جاپونيا مەن ورتالىق ازيا اراسىنداعى بايلانىستىڭ تامىرى تەرەڭدە ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, جاپونيانىڭ نارا قالاسى ۇلى جىبەك جولىنىڭ ەڭ شەتكى نۇكتەسى بولىپ سانالعان ەكەن. وسى بايلانىستىڭ ارقاسىندا ورتالىق ازيانىڭ بۇيىمدارى كۇنشىعىس ەلىنە دە جەتكەن كورىنەدى.
بۇدان كەيىن توموحيكو جاپونياعا بارعان قازاقتار تۋرالى دا ايتىپ ءوتتى. مىسالى, عابدولعازيز مۇساعاليەۆ پەن ءالىبي جانگەلدين 1909 جىلى جاپونياعا بارعان. الايدا ولاردىڭ ساپارى بارىسىندا قانداي ماسەلەلەر تالقىلانعانى ناقتى ەمەس.
ءدارىس بارىسىندا جاپونيا تاقىرىبىن قوزعاعان قازاق ينتەلليگەنتسياسى دا ءسوز بولدى. پروفەسسور مىسال رەتىندە مىرجاقىپ دۋلاتوۆتىڭ جاپون حالقى تۋرالى شىعارماسىن كەلتىردى. ت.ۋياما مۇحتار اۋەزوۆتىڭ جاپونيا تۋرالى «ەۋروپا مادەنيەتى مەن باسقارۋ جۇيەسىن نەگىزگە الا وتىرىپ, جەدەل دامىپ كەلە جاتقان مەملەكەت» دەپ جازعانىنا دا توقتالدى.
ت.ۋياما كۇنشىعىس ەلىنىڭ مۇسىلماندارمەن قارىم-قاتىناس ورناتۋعا تالپىنىسى توڭىرەگىندە دە اڭگىمە قوزعادى.
«جاپونيا قىتايداعى مۇسىلماندارعا ىقپال ەتۋگە تىرىستى. ال كەڭەس وداعىنداعى مۇسىلماندارمەن قارىم-قاتىناس ورناتا الماعان. كەيبىر ديپلوماتتار سول كەزدە فرانتسيادا تۇرىپ جاتقان مۇستافا شوقايمەن كەڭەسىپ وتىرعانى تۋرالى دەرەكتەر بار», دەدى ت.ۋياما.
لەكتسيا سوڭىندا حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى دارحان قىدىرالى جاپون عالىمىنا اكادەميانىڭ ارنايى توسبەلگىسىن تاعىپ, ۇيىمنىڭ العىس حاتىن تاپسىردى.
قازىرگى تاڭدا ۋياما توموحيكو ورتالىق ازيانى زەرتتەۋ بويىنشا جاپون قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى قىزمەتىن اتقارادى. پروفەسسور – جاپونيادا ورتالىق ازياعا قاتىستى عىلىمي زەرتتەۋ جۇرگىزگەن العاشقى عالىمداردىڭ ءبىرى. ونىڭ بۇل تاقىرىپقا بايلانىستى 180-نەن استام عىلىمي ماقالاسى بار.
سۆەتلانا عالىمجانقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
