«جاستارىمىز جوعارى عىلىمي ستاندارتتارعا ساي ءبىلىم الۋى ءتيىس. سوندىقتان ءبىز 800 كىتاپتان تۇراتىن ۇزدىك وقۋلىقتاردىڭ اۋقىمدى ءتىزىمىن ازىرلەدىك. بۇگىن سول العاشقى 18 كىتاپتىڭ تانىستىرىلىمىنا جينالىپ وتىرمىز», دەدى ەلباسى. ء«جۇز جاڭا وقۋلىق» جوباسىنىڭ جاس ۇرپاققا ءبىلىم بەرۋ ىسىندەگى ماڭىزى زور ەكەندىگى داۋسىز. وسى وتىرىسقا ءبىز دە قاتىسقان ەدىك. سوندا اتاپ كورسەتىلگەنىندەي, ستۋدەنتتەردىڭ تاريح, ساياساتتانۋ, سوتسيولوگيا, فيلوسوفيا, پسيحولوگيا, مادەنيەتتانۋ, فيلولوگيا سالالارى بويىنشا تولىققاندى ءبىلىم الۋىنا بارىنشا مۇمكىندىك جاسالۋى ايتىلعان. وسى تۇرعىدا تاياۋ جىلدارى الەمنىڭ ءتۇرلى ەلدەرىنەن بارلىق سالاداعى گۋمانيتارلىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە قاتىستى ءجۇز وقۋلىقتى قازاق تىلىنە ساپالى اۋدارىپ, جاستارىمىز الەمدىك وزىق ۇلگىدە ءبىلىم الىپ شىعۋىنا جاعداي جاساۋ مىندەتى قويىلدى.
سودان بەرى بىرنەشە اي ءوتتى. جۇرتشىلىق, عالىمدار مەن ءار سالانىڭ ماماندارى, ستۋدەنتتەر دە العاشقى تۇساۋكەسەرى وتكەن 18 كىتاپتىڭ مازمۇنىمەن جەتە تانىسىپ, قالىڭ وقىرمان قاۋىم باعالى ەڭبەكتەردىڭ ماڭىزدىلىعىنا ءوز پىكىرلەرىن بىلدىرە باستادى. بۇل شارانىڭ اسىرەسە الەۋمەتتىك, گۋمانيتارلىق سالا ءۇشىن ماڭىزدى ەكەنى بەلگىلى. ەندى سونىڭ بىرقاتار ەرەكشەلىگىنە توقتالساق, قۇندى دۇنيەلەر امەريكا, ۇلىبريتانيا, فرانتسيا, شۆەيتساريا سياقتى الدىڭعى قاتارلى ەلدەردىڭ ۇزدىك عىلىمي ەڭبەكتەرىن قامتيدى. دەمەك, ءبىز قازىردەن باستاپ ستۋدەنتتەرىمىزگە وسى وقۋلىقتارمەن ءبىلىم بەرۋىمىز كەرەك.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتاپ كورسەتكەنىندەي, ءبىز وسى باعدارلاما بويىنشا جۇزدەگەن مىڭ ستۋدەنتتەرىمىزدى جاڭا ساپالىق دەڭگەيدە وقىتىپ, بىلىكتى مامان دايىنداي الامىز. بۇل ەڭ الدىمەن ءبىلىم سالاسىنداعى جاھاندىق باسەكەگە توتەپ بەرە الاتىن بىلىكتى كادرلار دايىنداپ شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق بۇل ازاماتتار اشىقتىق, پراگماتيزم سەكىلدى سانانى جاڭعىرتاتىن باسەكەگە قابىلەتتى ۇردىستەردى قالىپتاستىرادى.
پرەزيدەنتتىڭ اتاپ كورسەتكەنىندەي, بۇل جوبا قوعامدىق سانانىڭ جاڭعىرۋىنا تىڭ مۇمكىندىكتەر اشىپ, ادام دامۋى مەن جاڭا وركەنيەتكە قادام باسۋىنا باعىت بەرەدى. بۇل ءبىزدىڭ قوعام ءۇشىن ماڭىزدى, سونىڭ ناتيجەسىندە ينتەللەكتۋالدىق جەتىلۋ ارقىلى رۋحاني وركەندەۋ باستالادى.
بولاشاقتا جاستاردىڭ ساياسي بەلسەندى, مادەنيەتتى, ءتوزىمدى, ءدىني ساۋاتتى, ءوز قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن بىلەتىن, قوعامدى سىيلاپ, وتانىن قۇرمەتتەيتىن ناعىز ازاماتقا اينالعانىن بارشامىز قالايمىز. سوندىقتان دا مەملەكەت باسشىسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ەڭبەگىندە جاڭاشا گۋمانيتارلىق ءبىلىم بەرۋگە ەرەكشە ءمان بەرۋىنىڭ سىرى تەرەڭدە جاتىر. ءبىز ەندىگى جەردە ورىس تىلىندەگى شەتەلدىك ادەبيەتتەردى پايدالانۋدى ازايتۋىمىز كەرەك. ول قازاق ءتىلىنىڭ عىلىم تىلىنە اينالۋىن تەجەيدى, بۇدان بىلاي ورىس تىلىنە دەگەن تاۋەلدىلىكتەن ارىلۋىمىز, كەرىسىنشە ءورىسىمىزدى كەڭەيتۋىمىز كەرەك. ەگەر قازاق ءتىلىن دامىتامىز, ءبىلىم مەن عىلىم تىلىنە اينالدىرامىز دەسەك شەت تىلدەرىندەگى وقۋلىقتار مەن عىلىمي ادەبيەتتەردەگى ماڭىزدى اقپاراتتى تۇپنۇسقادان الا ءبىلۋىمىز قاجەت. ءجۇز جاڭا وقۋلىق, مىنە وسىعان كەڭىنەن جول اشادى. شىنايى رۋحاني جاڭعىرۋ سول كەزدە جۇزەگە اسادى. ەندى مىنە, سول ەڭبەكتەردىڭ العاشقى تۇپنۇسقالارى قازاق تىلىندە جارىق كوردى. بۇل – باعا جەتپەس رۋحاني بايلىق.
ءبىز وسى تۇرعىدا ەڭ الدىمەن مادەنيەت تۇتىنۋشىلاردى ەمەس, ەلىمىزدە ءبىلىمدى, مادەنيەتتى, جان-جاقتى, دارىندى, سان قىرلى جاستاردى قالىپتاستىرۋىمىز كەرەك. قوعامدا تەك پايداكۇنەم, ساتىپ الۋشى مەن تۇتىنۋشى ەمەس, تالانتتى, جوعارى ءبىلىمدى, مادەنيەتتى ازاماتتار قۇرمەت پەن ماداققا كەنەلۋى ءتيىس. ءبىزدىڭ قوعام وركەندەپ دامۋ ءۇشىن ۇزدىكسىز بىلىمگە ۇمتىلىپ, تارتىپكە باعىنىپ, مادەنيەتكە باس ۇرعاندا عانا ۇزدىك ناتيجەلەرگە قول جەتكىزەمىز.
بۇگىندە الەم دامۋى وزىق تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ ارقىلى ءورىس الاتىنى ايقىن. جاستارىمىز بۇل ۇردىستەن قالىس قالماۋى ءتيىس. ال بىزدە ءالى دە قازاق ءتىلدى عىلىمي ءبىلىم جۇيەسىندە كەمشىن تۇستار بارشىلىق. ءالى كۇنگە دەيىن وقۋ ماتەريالدارىنىڭ تاپشىلىعى ءبىلىم ساپاسىنا تىكەلەي اسەر ەتىپ وتىر. ەندىگى جەردە وسى كىتاپتاردىڭ قازاق تىلىنە اۋدارىلۋى كوپ كەدەرگىنى جويادى. دەمەك, اعىلشىن ءتىلىن بىلمەيتىن قازاق ءتىلدى جاستارعا الەمدىك عىلىمنىڭ كوكجيەگى اشىلىپ, وي-ءورىستى كەڭەيتەر جوعارعى جەتىستىكتەردىڭ مۇمكىندىگى تۋىپ وتىر.
قازىر كوپشىلىگىمىزگە وسى 18 كىتاپتىڭ ارقايسىمەن جەتە تانىسۋدىڭ مۇمكىندىگى تۋدى. بۇل ارادا ايتا كەتەر جايت, كەز كەلگەن وقۋلىقتى اۋدارعاندا ءوز تىلىمىزگە قاراي يكەمدەۋگە بولادى. ءارتۇرلى تەرميندەردى, وزگە ۇلتتىڭ ءوز مۇددەسىنە سايكەس ۇعىمداردى ءوز ىڭعايىمىزعا قاراي بەيىمدەۋ ارقىلى مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ بايلىعىن ارتتىرا تۇسەمىز.
قۇندى كىتاپتار نەگىزىنەن اعىلشىن تىلىنەن, باتىستىڭ ايگىلى عالىمدارىنىڭ ەڭبەگىنەن اۋدارىلعان. دەگەنمەن, الداعى ۋاقىتتا 100 وقۋلىق تىزىمىنە شىعىس تىلدەرىنەن دە سۇبەلى ەڭبەكتەردى قوسساق ءجون بولار ەدى. ولار بىزگە ءتىلى, ءدىلى, ءداستۇرى, گەوگرافيالىق ورنالاسۋى جاعىنان جاقىن. قازىردىڭ وزىندە بايقالىپ وتىرعانداي, عىلىمنىڭ, ءوندىرىستىڭ دامۋى, وركەنيەتتىڭ بيىك دەڭگەيگە كوتەرىلۋى جاپونيا, سينگاپۋر, مالايزيا, وڭتۇستىك كورەيا, قىتاي, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى سەكىلدى ەلدەر تاراپىنان بايقالادى. كەلەشەكتە تىڭ جەتىستىكتەر, جاڭا ۇمتىلىس, جەدەل قارقىنمەن دامۋ ءۇردىسى وسى ەلدەردە ەرەكشە كورىنىس تابادى. مىنە, ءبىز سوعان باعىت ۇستاۋىمىز كەرەك. الايدا ءبىزدىڭ ءوز ۇستانىمدارى, ءوز جولىمىز بار, ءوز مەنتاليتەتىمىز بار ەكەنىن دە ەسكەرگەنىمىز ءجون. سوعان لايىقتى جولدى تاڭداۋىمىز ءتيىس. بولاشاقتا وسى تۇرعىدا جازىلعان ساراپتاما ەڭبەكتەردى تۇپنۇسقادان اۋدارىپ, قازاق تىلىندەگى وقۋلىقتاردى ۇسىنۋعا ءتيىسپىز.
جالپى بۇل ەڭبەكتەر قۇندى, سۇبەلى دۇنيەلەر. اسىرەسە جاستارعا اسا قاجەت, سانانى جاڭعىرتىپ, ءبىلىم كوكجيەگىن كەڭەيتىپ, وي-ءورىستى دامىتا تۇسەرى داۋسىز. ياعني, ساراپتامالىق دۇنيەتانىمنىڭ قالىپتاسۋىنا, تىڭ تۇجىرىمدار مەن جاڭا يدەيالاردىڭ تۋىنداۋىنا, زاماناۋي ءبىلىم, عىلىمعا داڭعىل جول اشادى.
سونداي-اق قازاق تىلىنە تەك وقۋلىقتار عانا اۋدارىلىپ قويماۋى ءتيىس, سونىمەن قاتار عىلىمي مونوگرافيالار, ادام دامۋىنا قاتىستى الەمدىك وزىق ويدىڭ ۇلگىلەرى دە ۇسىنىلۋى ءتيىس. وسىنىڭ ءبارى تۇپتەپ كەلگەندە, قازاق تىلىندەگى «اقپاراتتىق كاپيتالدىڭ» مولىعا تۇسۋىنە, ءبىزدىڭ قوعامنىڭ وركەنيەتكە نىق قادام باسۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
وسى ەڭبەكتەر بولاشاقتا قازاق تىلىندە لاتىن الىپبيىمەن تاڭبالانىپ, كوپشىلىككە ۇسىنىلادى. دەمەك, تۋىستاس تۇركى تىلدەس اعايىنداردىڭ بۇل كىتاپتاردى ەركىن وقۋىنا مۇمكىندىك تۋدىرادى. تۇركى حالىقتارى مادەني ورتالىعىنىڭ باسشى ماماندارى قازاق ءتىلى – بارلىق تۇركى حالىقتارىنا تۇسىنىكتى ءتىل ەكەنىن, لاتىن الىپبيىنە كوشكەن كەزدە بۇكىل تۇركى حالىقتارىنا ورتاق ءالىپبيىمىز بولاتىنىن ايتقان ەدى. سول كەزدە بارلىق تۇركى تىلدەس اعايىندار ءبىزدىڭ تولىپ جاتقان كونە مۇرالارىمىزدى, ءتىپتى وتكەن عاسىرداعى قىرۋار ەڭبەكتەردى تۇپنۇسقادان وقي الادى. كىتاپتار كوپ كەشىكپەي لاتىن قارپىندە باسىپ شىعارىلعاننان كەيىن, تىلدەرىمىز ۇقساس تۋىستاس اعايىندارمەن قاتار, شەتەلدە تۇراتىن جاستارىمىز دا بۇل قۇندى كىتاپتاردى ەركىن وقي الاتىن بولادى.
كىتاپتىڭ قازىرگى تارالىمىنا كوز جۇگىرتسەك, جاڭا وقۋلىقتار كوپشىلىك ءۇشىن كىتاپ تۇرىندە ۇسىنىلۋدا. ال ەلەكتروندى ونلاين نۇسقاسىندا, سونداي-اق لەكتورلاردىڭ دارىستەرىنە لايىقتالعان بەينە لەكتسيالارى, ياعني, ۆيدەوتەكاسى ارقىلى قولجەتىمدى.
جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتى بولامىز دەسەك, الەمدىك دەڭگەيدەگى ەڭ وزىق وقۋلىقتاردان, عىلىمي ادەبيەتتەردەن ءبىلىم العان ابزال. وسى ارادا ءبىر ەسكەرەتىن جايت, الداعى ۋاقىتتا تاعى قانداي ەڭبەكتەردى قازاقشاعا اۋدارۋ قاجەت دەگەن وي توڭىرەگىندە ءالى دە اقىلداسىپ, عىلىمي كەڭەس مۇشەلەرى ناقتى توقتامعا كەلۋلەرى ءتيىس. قازاق تىلىندە جارىق كورۋى ءتيىس شەتەلدىك وقۋ كىتاپتارىنىڭ عىلىمي قۇندىلىعى مەن ماڭىزدىلىعى, ومىردە قاجەتتىلىگى باستى نازاردا بولعانى ابزال.
بولاشاقتا جاستاردىڭ ساياسي بەلسەندى, وركەنيەتكە بەتبۇرعان, مادەنيەتى جوعارى, بىلىكتى دە ءبىلىمدى زيالى ازاماتتار رەتىندە ءوز قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن باعالايتىن, پاتريوت رەتىندە ەلىن, جەرىن سۇيە بىلەتىن, سونىڭ قادىرىنە جەتەتىن, قۇرمەت تۇتاتىن تۇلعا بولۋلارى ءتيىس. مىنە وسىنىڭ ءبارى تۇپتەپ كەلگەندە قازاق ەلىنىڭ لايىقتى ازاماتتارى بولىپ قالىپتاسۋىنا جول اشادى.
اقان بيجانوۆ,
فيلوسوفيا, ساياساتتانۋ جانە ءدىنتانۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, ساياسي عىلىمدار دوكتورى, پروفەسسور
