ەلباسى تۇركىستاننىڭ جاڭا اكىمشىلىك ورتالىعىنىڭ اۋماعىن ارالاپ كورۋ بارىسىندا مەموريالدى تاس قالاۋ راسىمىنە قاتىستى جانە وبلىس اكىمى ج.تۇيمەباەۆتىڭ تۇركىستان قالاسىنىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆالارى جونىندەگى بايانداماسىن تىڭدادى.
ال قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىنە بارعان ەلباسىنا تۇركىستاننىڭ تاريحي-مادەني ورتالىعىن قايتا جاڭعىرتۋعا بايلانىستى «ازىرەت سۇلتان» قورىق-مۋزەيىنىڭ دامۋ جوسپارى تانىستىرىلدى. جوسپارعا سايكەس, تانىمدىق جانە رۋحاني تۋريزم ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋ كوزدەلگەن. وسىعان وراي, ءاربىر تۋريست مۋزەي اۋماعىندا ورنالاسقان تاريحي جانە ايتۋلى ورىنداردى ارالاپ كورە الادى. ءبىرىنشى كەزەكتە تۇركىستاننىڭ ەجەلگى قونىستارىنىڭ ءبىرى – كۇلتوبە قالاسى قايتا جاڭعىرتىلاتىن بولادى. ورتاعاسىرلىق مەشىتى بار ابىلمامبەت حان مەن تاۋكە حاننىڭ وردالارى جانە باسقا دا بىرقاتار نىسان تولىق قايتا قالپىنا كەلتىرىلەدى.
بۇدان كەيىن پرەزيدەنتتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن جيىن بارىسىندا شاھاردى دامىتۋعا, قالانىڭ بولاشاعىنا قاتىستى بىرقاتار ماسەلە تالقىعا ءتۇستى. مەملەكەت باسشىسى تۇركىستان وبلىسى قۇرىلىپ, تۇركىستان قالاسىنىڭ وبلىس ورتالىعى مارتەبەسىن الۋى ەل تاريحىندا اسا ماڭىزدى وقيعا بولعانىنا توقتالدى.
كەڭەستە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى اسقار مامين جانە تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆ بايانداما جاسادى.
ا.مامين ءوز سوزىندە قالانى دامىتۋ جوسپارىن تانىستىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, «تۇركىستان قالاسىنىڭ باس جوسپارىن ازىرلەۋگە قاتىستى ۇيىمداستىرىلعان xالىقارالىق كونكۋرستا تاڭداپ الىنعان ۇزدىك جوبا تالاپتارعا تولىعىمەن سايكەس كەلەدى. جوبادا تۇركىستاننىڭ تاريxي قۇندىلىقتارىن ساقتاۋ, شاھاردى كوركەيتە ءتۇسۋ, قوجا اxمەت ياساۋي كەسەنەسى نەگىزىندە مادەني-رۋxاني ورتالىقتى ساقتاۋ جانە اكىمشىلىك-ىسكەرلىك ورتالىقتى قۇرۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە كوڭىل بولىنگەن. قازىرگى كەزدە قالانىڭ اۋماعى 9 700 گەكتاردى قۇرايدى, ال تۇرعانداردىڭ سانى – 162 000 ادام. باس جوسپارعا سايكەس, قالا اۋماعى 22 000 گەكتارعا دەيىن كەڭەيمەك. حالىقتىڭ سانى 2035 جىلى 350 مىڭ, ال 2050 جىلعا قاراي جارتى ميلليونعا دەيىن جەتەدى دەپ بولجانىپ وتىر. «ەڭ اۋەلى 25 گەكتار اۋماققا ينجەنەرلىك كوممۋنيكاتسيا تارتىلادى. ول جەردە وبلىس اكىمدىگى مەن مەكەمەلەر, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اۋماقتىق بولىمشەلەرى, كونگرەسس ورتالىعى جانە «تۇركىستان باس جوسپارى» مەكەمەسى ورنالاسادى. كەلتىرىلگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, تۇگەل تۇركىنىڭ مادەني جانە رۋxاني ورتالىعىنىڭ جالپى اۋدانى 2 211 گەكتاردى قۇراماق. وسى اۋماقتا قۇرىلىس سالۋدى رەتتەۋ, تاريxي كوشەلەر مەن تاريxي ورامداردى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, جاڭا ساياباق ايماعى قۇرىلادى. سونىمەن قاتار الداعى ءۇش جىل كولەمىندە 10 000 پاتەردى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانعان. شاھار تۇرعىندارىنىڭ كوبەيۋىنە بايلانىستى «كەنتاۋ – تۇركىستان» سۋ ماگيسترالىنىڭ ەكىنشى جەلىسى سالىنادى. بۇدان بولەك, xالىقارالىق اۋەجاي مەن اۆتوۆوكزال تۇرعىزىلادى. الداعى ۋاقىتتا جاڭا تەمىر جول ۆوكزالىنىڭ قۇرىلىسى دا قارالادى.
بۇدان كەيىن وبلىس اكىمى ج.تۇيمەباەۆ وبلىستى كوشىرۋ جۇمىستارى جونىندە
باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا ەكى مىڭنان استام اكىمشىلىك قىزمەتكەرى تۇركىستان قالاسىندا جۇمىس ىستەپ جاتىر.
حالىقتىڭ كوبەيۋى تۇرعىن ءۇي سالۋدى قاجەت ەتەتىنى بەلگىلى. وبلىستا بۇل تۇرعىدا دا اتقارىلىپ جاتقان شارۋالار جەتەرلىك ەكەن. ج.تۇيمەباەۆ تۇركىستان جانە كەنتاۋ قالالارىندا 33 تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى باستالىپ كەتكەنىن جەتكىزدى.
«پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسى» اياسىندا ازىرلەنگەن «7 – 20 – 25» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا تۇركىستاندا 336 پاتەرلى 6 كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونداي-اق 42 تۇرعىن ءۇي جانە 29 جاڭا الەۋمەتتىك-مادەني نىساننىڭ جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتامالارىن ازىرلەۋ باستالدى», دەدى ج.تۇيمەباەۆ.
باياندامالاردى تىڭداعان سوڭ ن.نازارباەۆ قابىلدانعان جول كارتاسىن ساپالى ءارى ۋاقتىلى جۇزەگە اسىرۋ, سونداي-اق وبلىستىق ورگاندار تاراپىنان بارلىق مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ ۇزدىكسىز كورسەتىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىگىن ايتتى جانە ءوڭىر باسشىلىعى نازار اۋدارۋعا ءتيىس جەكەلەگەن ماسەلەلەرگە توقتالدى.
«وبلىستىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىن نىعايتۋ قاجەت. شىمكەنتتىڭ وبلىس قۇرامىنان شىعۋىنا بايلانىستى ايماقتىڭ ەكونوميكالىق بازاسى تومەندەدى. بۇگىنگى تاڭدا وبلىس بيۋدجەت قاجەتتiلiكتەرىنىڭ 20 پروتسەنتىن عانا ءوز كۇشىمەن قامتاماسىز ەتەدى. نەگىزگى مىندەت – ءوسىمنىڭ جاڭا رەزەرۆتەرiن جانە ءوڭىر بيۋدجەتىنiڭ كiرiس بولىگىن تولىقتىرۋ كوزiن تابۋ», دەگەن مەملەكەت باسشىسى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدى, قوسىمشا ماماندىق الۋعا جاعداي جاساۋدى تاپسىردى.
«وڭتۇستىك حالقىنىڭ ءبارى ەڭبەكقور. ەكونوميكالىق تۇرعىدا بەلسەندى ازاماتتاردىڭ سانى 43 پروتسەنتتى قۇرايدى. جەرگىلىكتى حالىقتى جاپپاي كاسىپكەرلىككە ۇيرەتۋ كەرەك», دەدى ەلباسى.
پرەزيدەنت حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋدىڭ, سونداي-اق كاسىپكەرلىكتى وركەندەتۋ, اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ جانە كولىك-لوگيستيكا قىزمەتتەرىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. «ورتالىق ازيا» حالىقارالىق ساۋدا ايماعىن قۇرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى تاپسىردى.
«بۇل تۇركىستان وبلىسىمەن قاتار جالپى رەسپۋبليكا ەكونوميكاسىنىڭ دا وركەندەۋىنە تىڭ سەرپىن بەرەدى. 2020 جىلعا قاراي وزبەكستانمەن اراداعى تاۋار اينالىمىن 5 ميلليارد اقش دوللارىنا دەيىن ارتتىرۋعا الەۋەتىمىز جەتەدى. وسىعان بايلانىستى ۇكىمەتكە تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمدىگىمەن بىرلەسىپ, وزبەكستان تاراپىمەن حالىقارالىق ساۋدا ايماعىن جانە جاڭا «تۇركىستان» حالىقارالىق وتكىزۋ بەكەتىن قۇرۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋدى تاپسىرامىن», دەدى ن.نازارباەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ىشكى ءتۋريزمدى وركەندەتۋ جانە ءتيىستى تۋريستىك ينفراقۇرىلىم دايىنداۋ ماسەلەلەرىنە توقتالدى. بۇدان كەيىن وبلىستى دامىتۋ جانە قۇرىلىس جۇرگىزۋ ىسىنە جەرگىلىكتى بيزنەس وكىلدەرىن, سونداي-اق ۇلتتىق كومپانيالار مەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور كاسىپورىندارىنىڭ باسشىلارىن بەلسەندى اتسالىسۋعا شاقىردى.
جيىن بارىسىندا ن.نازارباەۆ ۇكىمەت پەن ايماق باسشىلىعىنا ينۆەستيتسيا تارتۋ ارقىلى قالا ىشىندەگى جولداردى جوندەۋ, سونداي-اق شىمكەنت جانە قىزىلوردا باعىتتارىنا ارنالعان اۆتوۆوكزال سالۋ جۇمىستارىن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى.
«شاھار تۇرعىندارى سانىنىڭ وسۋىنە جانە تۋريستەردىڭ كوپتەپ كەلۋىنە بايلانىستى, اكىمدىككە «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىمەن, ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, تۇركىستان قالاسىنىڭ تەمىر جول ۆوكزالىن رەكونسترۋكتسيالاۋ, ونىڭ وتكىزۋ مۇمكىندىگىن ۇلعايتۋ, سونداي-اق اەروپورت سالۋ جانە اۋە قاتىناستارىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىن قاراستىرۋدى تاپسىرامىن», دەدى پرەزيدەنت.
سونىمەن قاتار الەۋمەتتىك نىسانداردى دامىتۋ, تۇرعىن ءۇي, ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىن سالۋ, ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدى, سونىڭ ىشىندە گازبەن جانە جىلۋمەن قامتاماسىز ەتۋ سالالارىن ىلگەرىلەتۋ ماسەلەلەرىنە توقتالدى. بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالانۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرىپ, كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جانە ينۆەستيتسيا تارتۋ, جاڭا قوناقۇيلەر, مەيرامحانالار مەن ءدامحانالار, ساۋدا ويىن-ساۋىق ورتالىقتارى قۇرىلىسىن باستاۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
ن.نازارباەۆ تۇركىستاندا تۋريزم, قۇرىلىس جانە ءوندىرىس سالالارىنداعى بيزنەستى وركەندەتۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي قالىپتاستىراتىن ارنايى ەكونوميكالىق ايماق قۇرۋدىڭ وزەكتىلىگىن اتاپ ءوتتى.
«تۇركىستاندى زاماناۋي تەحنولوگيالاردى قولدانا وتىرىپ, ءوز مادەنيەتىمىزگە ساي قايتا جاڭعىرتۋ كەرەك. بۇل ورايدا ونىڭ ەجەلگى ساۋلەت ونەرىن ساقتاپ قالۋ قاجەت. ۇكىمەتكە, وبلىس اكىمدىگىنە حالىق سانىنىڭ ءوسۋ قارقىنىن ەسەپكە الا وتىرىپ, قالانىڭ باس جوسپارىن دايىنداۋدى تاپسىرامىن», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
وسىدان كەيىن ن.نازارباەۆ ءىرى كاسىپكەرلەر مەن ۇلتتىق كومپانيالارعا ءبىر-ءبىر نىساننان سالىپ بەرۋدى تاپسىردى. ەلباسى جيىنعا قاتىسىپ وتىرعاندارعا جەكە-جەكە توقتالىپ, تۇركى الەمىنىڭ تەمىرقازىعى سانالاتىن تۇركىستاندى كوركەيتۋگە ۇلەس قوسۋعا شاقىردى. ماسەلەن, «بازيس-ا» كومپانياسىنىڭ باسشىسى الەكساندر بەلوۆيچكە تۇركىستاندا امبەباپ تەاتر سالۋدى تاپسىردى. سونىمەن قاتار ءتۇرلى كومپانيالارعا تۇركى مۇراجايىن, قازاق باتىرلارىنىڭ ورتالىعىن, جاڭا تۇرعىن ءۇي اۋدانىن, اۋرۋxانا, جاڭا ستاديون, جاستار سارايىن, قوجا اxمەت ءياساۋيدىڭ شاعىن مۋزەيىن ءبولىپ بەردى. «قازپوشتا» اق پوچتا بولىمشەسى مەن تسيفرلى كەڭسە سالۋعا ۋادە ەتسە, قازاقتەلەكوم – Smart تەxنولوگيالاردى, كاسىپكەر دانيار ابىلعازين باسسەينى بار جابىق سپورت كەشەنىنىڭ قۇرىلىسىن سالۋدى مىندەتىنە الدى.
ەلباسى, سونداي-اق تۇركىستاندى دامىتۋ قورىن قۇرۋدىڭ قاجەتتىلىگىنە توقتالدى.
«كىم قولداۋ جاساۋعا دايىن, سول اقشانى اۋدارسىن. وسىمەن ءبارىن كەلىسىپ الدىق. ەندى, تاپسىرىلعان جۇمىستىڭ ءبارىن ءبىر-ەكى جىلدا بىتىرسەك, تۇركىستان جايناپ شىعا كەلەدى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تىرەگى نىق بولسا, ءالى دە تالاي-تالاي قالالاردى سالامىز», دەدى ن.نازارباەۆ.
جيىن سوڭىندا قازاقستان پرەزيدەنتى تۇركىستاندى دامىتۋدىڭ باس جوسپارىنىڭ تۇجىرىمداماسىن بەكىتۋ, سونداي-اق «TURKISTAN» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىن قۇرۋ تۋرالى جارلىقتارعا جاريا تۇردە قول قويدى.
بۇدان كەيىن پرەزيدەنت وبلىس جۇرتشىلىعىمەن جانە تۇركىستان قالاسىنىڭ تۇرعىندارىمەن كەزدەستى. مەملەكەت باسشىسى قالا تۇرعىندارى الدىندا سويلەگەن سوزىندە جاڭا تۇركىستان وبلىسىن قۇرۋدىڭ جانە ءوڭىر ورتالىعىن تۇركىستان قالاسىنا كوشىرۋدىڭ تاريحي ءارى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ءمانىن اتاپ كورسەتتى.
«تۇركىستاننىڭ حالقىمىز ءۇشىن ايرىقشا ماڭىزى بار. بۇل – ورتالىق ازياداعى ەجەلگى قالالاردىڭ ءبىرى. 2000 جىلى تۇركىستاننىڭ 1500 جىلدىعىن يۋنەسكو دەڭگەيىندە اتاپ وتتىك», دەگەن ن.نازارباەۆ.
ورتالىق ازيا اۋماعىنا يسلام ءدىنىن تاراتۋ ۇدەرىسىندەگى تۇركىستاننىڭ ءرولى جونىندە اڭگىمەلەپ, وسى قاسيەتتى توپىراقتا قازاق حالقىنىڭ ۇلى تۇلعالارى مەن يگى جاقسىلارى جەرلەنگەنىن, تاريحىمىزدىڭ قيلى كەزەڭدەرىندە مۇندا بۇكىل ۇلتىمىزدىڭ بولاشاعىنا قاتىستى ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلدانعانىن ايتتى.
ەلباسى تۇركىستاننىڭ كۇللى تۇركى حالىقتارىنىڭ ومىرىندە دە ەرەكشە ورىن الاتىنىن اتاپ ءوتتى. قابىلدانعان شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ ناتيجەسىندە قالا كەلبەتى تەز ارادا ايتارلىقتاي وزگەرەتىنىنە, شاھار ءوزىنىڭ وركەندەۋ جولىنداعى جاڭا بيىكتەردى باعىندىراتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.
سوڭىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇركىستاندى تۇلەتۋگە اتسالىساتىن بارلىق تۇرعىندارعا تابىس تىلەدى.
اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
تۇركىستان وبلىسى
