وڭىرلىك باق فورۋمىن اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ اشتى. «وڭىرلىك ماسس-مەديا وكىلدەرىنىڭ باسىن قوسىپ وتىرعان فورۋم «Astana Media Weeك-2018» اياسىندا ءوتىپ جاتقانى بارشاڭىزعا بەلگىلى. جۋرناليستەر ءۇشىن, ءباسپاسوز قىزمەتى مەن اقپارات سالاسىنىڭ باسقا دا ماماندارى ءۇشىن كوپتەگەن سەمينار-ترەنينگتەر ءوتتى. مەملەكەتتىك مۇددەنى حالىققا جەتكىزىپ, قوعامداعى وزگەرىستەرگە ساي كوزقاراس قالىپتاستىرۋدا ايماقتىق مەديانىڭ ماڭىزى زور. وسى ورايدا قازىرگى كۇنى وڭىرلىك اقپارات قۇرالدارىنىڭ الدىندا ۇلكەن ماقسات-مىندەتتەر تۇر. ول – مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ساياسي, ەكونوميكالىق جانە رۋحاني جاڭعىرۋ جونىندەگى كەشەندى رەفورمالارعا جۇرتشىلىقتى جۇمىلدىرۋ», دەدى مينيستر.
«وڭىرلىك باق فورۋمى بيىل ءۇشىنشى جىل قاتارىنان ءوتىپ وتىر. اتالعان فورۋمدا جىل سايىن وڭىرلىك اقپارات قۇرالدارى تاراپىنان ءتۇرلى ماسەلەلەر ايتىلىپ كەلەدى. اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگى فورۋمدا ايتىلعان ۇسىنىس-پىكىرلەردى زەردەلەپ, وڭىرلىك مەديا ساپاسىن ارتتىرۋ بويىنشا شەشىم تابۋدا. سوعان سايكەس مينيسترلىك قازىرگى كۇنى ەفيرلىك-تسيفرلىق اقپارات, تەلەراديوحابارلاردى تاراتۋدى ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىر. وسى ورايدا مينيستر: «الداعى ۋاقىتتا ايماقتىق فورۋم ءوزارا پىكىر مەن تاجىريبە الماسۋدىڭ تۇراقتى الاڭىنا اينالادى دەپ سەنەمىن. اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگى وڭىرلىك ماسس-مەديانىڭ ساپاسىن ارتتىراتىن كەز كەلگەن باستامانى قولداۋعا ءازىر. مينيسترلىك ءجيى جۇرگىزەتىن زەرتتەۋلەر ناتيجەسىندە قوعامىمىزدىڭ كۇننىڭ لوكالدى اقپاراتىن وقىعىسى كەلەتىنىن انىقتاپ وتىر. بۇل سىزدەردىڭ دامۋلارىڭىز ءۇشىن تاپتىرماس جاعداي. ونىڭ ۇستىنە, جىل سايىن ايماقتىق اقپارات وكىلدەرىنىڭ جاڭا تەحنولوگيانى يگەرىپ, ساپالى دا ساۋاتتى جۋرناليستىك جۇمىس پەن مەنەدجمەنت ارقىلى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى ۇزدىكتەر قاتارىنان ءجيى كورىنۋى قۋانتادى. ءبىز كەز كەلگەن ۇسىنىستى قاراستىرۋعا, قولداۋعا ءازىرمىز», دەدى د.اباەۆ.
بيىلعى وڭىرلىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى فورۋمىنا ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماعىنان وكىلدەر كەلدى. ءبىر قىزىعى, 2018 جىل كوپتەگەن وڭىرلىك ماسس-مەديالاردىڭ مەرەيتويىنا تولى بولعان ەكەن. ءداستۇرلى وڭىرلىك باق-تاردىڭ كەيبىرەۋلەرى 85-90 جىلدىق نەمەسە شيرەك عاسىرلىق تويىن تويلاسا, ەكىنشى ءبىرى 20-30 جىلدىق اسۋىن اتاپ وتكەن. سول سەبەپتى وڭىرلىك باق فورۋمىنىڭ اشىلۋ سالتاناتى بارىسىندا ولارعا قۇرمەت كورسەتىلىپ, مينيسترلىك تاراپىنان العىس حاتتار تاپسىرىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا «رۋدنىي التاي», «اتىراۋ», «توقىراۋىن تىنىسى», «ەسىل-نۇرا», «جاڭاقورعان تىنىسى», «زامان جارشىسى», «اقجول», «حالىق راديوسى», «جاڭاارقا», «ۆەچەرنيايا الماتى», «ماڭعىستاۋ», «سارىارقا», «الماتى اقشامى» گازەتتەرى بار.
ماراپاتتاۋ شاراسى كەزىندە ءسوز العان «الماتى اقشامى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى قالي سارسەنباي ايماقتىق باق وكىلدەرىنىڭ باسىن قوسقان شارانىڭ ماڭىزدىلىعىنا ءمان بەرىپ, اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگىنە ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. ء«ۇشىنشى رەت وتكىزىلىپ جاتقان وڭىرلىك باق فورۋمى شىن مانىندە ۇلكەن اقپارات الاڭىنا اينالدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولداۋىمەن, اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگىنىڭ باس بولىپ ۇيىمداستىرۋىمەن ەلىمىزدىڭ مەديا كەڭىستىگىن دامىتۋدا ۇلكەن قادامدار جاسالىپ جاتىر. مۇنداي فورۋمداردىڭ حالقىمىزدىڭ مەديا مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋدا ىقپالى وتە زور. اسىرەسە جەرگىلىكتى جەردەگى باق-تىڭ جۇمىسىن دامىتۋعا زور سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىمدىمىز. تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭ جىلدارىندا ۇلكەن تارتىسپەن شىققان, زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ قولداۋىمەن ومىرگە كەلگەن «الماتى اقشامى» مەن «ۆەچەرنيايا الماتى» گازەتتەرىنە فورۋم اياسىندا كورسەتكەن قۇرمەتتەرىڭىزگە راحمەت. بۇل قۇرمەتتىڭ استارىندا گازەتتىڭ مىڭداعان اۆتورلارىنا, جاناشىرلارىنا, جالپى الماتىعا دەگەن ىستىق ىقىلاس جاتىر دەپ ۇعامىز», دەدى قالي سارسەنباي.
قوستاناي وبلىستىق «الاۋ-تۆ» تەلەراديوكومپانياسىنىڭ باسشىسى المات سۇلەيمەنوۆ تە وڭىرلىك ماسس-مەدياعا ۇنەمى كورسەتىپ جاتقان قولداۋى ءۇشىن اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگىنە العىس ايتتى. «باسقارىپ وتىرعان تەلەارنا كومپانياسىنىڭ جۇمىسىنىڭ ناتيجەسى بويىنشا ايتارىم, مينيسترلىك كورسەتىپ وتىرعان جان-جاقتى قولداۋىنىڭ ارقاسىندا ءبىز «وتاۋ-تۆ» پاكەتىنە ەندىك. دەر كەزىندە ءسىز قابىلداعان كوپتەگەن شەشىمدەر وڭىرلىك باق-تا ورىن الىپ وتىرعان كەدەرگىلەردى جويدى دەپ ناقتى ايتا الامىن. بۇل ورايدا بىزگە كەلەشەكتە مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا دا قولداۋ كورسەتىلەدى دەگەن ءۇمىتىمىز بار», دەدى ا.سۇلەيمەنوۆ.
«Astana Media Week» اياسىندا وڭىرلىك باق اليانسى ۇيىمداستىرىپ جاتقان وڭىرلىك باق فورۋمىنىڭ العاشقى سەسسياسى «مەديانىڭ ساندىق ترانسفورماتسياسى: نارىق, ءوندىرىس جانە كونتەنت ديستريبۋتسياسى قانداي بولماق؟» تاقىرىبىنا ارنالدى. جيىنعا «ايقىن» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى نۇرتورە ءجۇسىپ, وڭىرلىك باق اليانسىنىڭ پرەزيدەنتى ەرجان سەيتقازينوۆ, TNS Central Asia باس ديرەكتورى تاتيانا ستارتسەۆا, «وتىرار» تەلەارناسىنىڭ باسشىسى جانار نۇرسەيىتوۆا, «Nur.kz» اقپارات پورتالىنىڭ باس ديرەكتورى قۋات باحريدينوۆ قاتىستى. سەسسيا بارىسىندا قازاقستاندىق مەديانارىققا شولۋ جاسالىپ, تۇيتكىلدى ماسەلەلەر كوتەرىلدى.
«كەز كەلگەن كونتەنت تابىستى بولۋى ءۇشىن اۋديتوريانىڭ ىعىنا جىعىلۋى, ىڭعايىنا بۇرىلۋى بەلگىلى نارسە. وسى ورايدا مەن قالالىق جەردە تۇراتىن اقپارات تۇتىنۋشىلاردىڭ باعىتى, ولاردىڭ قانشالىقتى جىلدام وزگەرىسكە ءتۇسىپ جاتقانى تۋرالى ءسوز قوزعاعىم كەلەدى», – دەپ باستادى ءوز ءسوزىن ت.ستارتسەۆا. ونىڭ كەلتىرگەن دەرەكتەرى بويىنشا, قازاقستانداعى قالا تۇرعىندارىنىڭ 76 پروتسەنتى كۇنىنە كەمىندە ءبىر رەت تەلەديدار كورەدى ەكەن. ال ولاردىڭ 51%-ءى عالامتوردى قولدانىپ, 36 پروتسەنتى راديو تىڭداسا, باسىلىم وقيتىندار كولەمى – 10%. دەگەنمەن سوڭعى ءۇش جىلدا بۇل كورسەتكىشتەر ءبىرشاما وزگەرىسكە ۇشىراعان. ماسەلەن, عالامتوردى كۇندەلىكتى قولدانۋشىلار سانى ارتىپ, 14 پروتسەنتكە جەتكەن. ال تەلەارنالاردى تاماشالايتىندار 5%-كە, ءباسپاسوز وقيتىن اۋديتوريا 5%-كە كەمىگەن. ءبىر قىزىعى, زەرتتەۋلەردە راديو اۋديتورياسى تۇراقتى بولىپ شىققان.
«بۇگىندە اقپارات تۇتىنۋشى ازاماتتارىمىز تەلەديدار قاراۋعا ءوزىنىڭ 200 مينۋتىن جۇمساسا, عالامتوردى اقتارۋعا 150 مينۋتىن سارپ ەتەدى. ال راديوتىڭدارماندار راديوجيىلىكتى قوسقان سوڭ كەمى 2 ساعاتقا جۋىق تىڭدايدى. سونىمەن بىرگە ينتەرنەتتەن اقپارات ىزدەيتىندەر سانى ازايعان. بۇل عالامتوردى قولدانۋشىلاردىڭ ارتۋىنان تۋىنداپ وتىر. بۇرىن ينتەرنەتكە بەلسەندى قولدانۋشىلار ءجيى كىرسە, قازىر قىسقا ۋاقىتقا كىرەتىندەر سانى باسىم. سونىمەن بىرگە ءداستۇرلى ءباسپاسوزدى وقيتىندار سانى مەن تەلەديدار قارايتىندار سانى قاتتى قىسقارىپ كەتتى. قورىتا ايتساق, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا جۇمسايتىن ۋاقىتتىڭ 50 پروتسەنتى تەلەارنالارعا تيەسىلى. ەكىنشى ورىندا – ينتەرنەت, سودان كەيىن راديو, ءداستۇرلى ءباسپاسوز», دەگەن ت.ستارتسەۆا ەلىمىزدەگى مەديا ترانسفورماتسيانىڭ جەدەل جۇزەگە اسىپ جاتقانىن قۋاتتاپ ءوتتى.
ال «باسەكەلەستىك جاعدايىندا ءداستۇرلى باق-تىڭ جەڭىسكە جەتۋى» تاقىرىبىندا «Aiqyn» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى نۇرتورە ءجۇسىپ جاڭا مەديا مەن ءداستۇرلى ءباسپاسوزدى قاتار دامىتۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ء«بىزدىڭ ءداستۇرلى باق نارىق جاعدايىنا توتەپ بەرە الا ما, ءومىر سۇرە الا ما, بولاشاعى قالاي بولادى دەگەن ماسەلە الەمدە دە, ونىڭ ىشىندە قازاقستاندا دا كوپتەن بەرى اڭگىمە بوپ كەلە جاتىر. وقۋدى قويعان ادامداردىڭ قاتارى كوبەيدى. گازەت تە, كىتاپ تا وقىلمايدى. سوندا نە ءۇشىن شىعارىپ جاتىرمىز؟ قازاقستاندا جىل سايىن مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن الەۋمەتتىك باعدارلانعان قانشاما كىتاپ شىعادى. سولاردى كىم وقىپ جاتىر؟ «مادەني مۇرا» اياسىندا 100 تومدىق «بابالار ءسوزى» اتتى عالامات ەنتسيكلوپەديالىق ەڭبەك جيناقتالىپ, سورەلەرگە قويىلدى. قازىر بەتىن اشاتىن ادام بار ما؟ – دەگەن ول قازاقتىلدى باسىلىمداردىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋداعى رولىنە ايرىقشا توقتالدى.
ال تۇستەن كەيىن مەدياپتالىق قاتىسۋشىلارىنا جوعارعى سوت ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ جەتەكشىسى بولات قاليانبەكوۆ, «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ باسشىسى دارحان قىدىرالى, «ۆرەميا» اقپارات اگەنتتىگىنىڭ استانا قالاسىنداعى تىلشىلەر قوسىنىنىڭ جەتەكشىسى اسقار جالدينوۆ سالالىق تاقىرىپتاردا شەبەرلىك ساباقتارىن وتكىزدى.
Astana Media Week اپتالىعىنىڭ اياسىندا وڭىرلەردەن كەلگەن تىلشىلەرمەن كەزدەسكەن «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ باسشىسى دارحان قىدىرالى باس باسىلىمدى زامان تالابىنا ساي جاڭعىرتۋ تاجىريبەلەرىمەن ءبولىستى.
قازىرگى اقپارات ايدىنىندا ءداستۇرلى ءباسپاسوز باسەكەگە قابىلەتتى بولۋى ءۇشىن وقىرمان تالعامىنا ساي ساپالى ماتەريالدار بەرۋگە يكەمدەلۋ, الەمدىك مەديا كەڭىستىكتەگى وزىق تاجىريبەلەر مەن ىزدەنىستەردى ەلەپ-ەكشەۋ جانە قولدانىسقا ەنگىزە ءبىلۋ اسا ماڭىزدى. «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە جۇزەگە اسىرىلعان ديزايندىق-فورماتتىق جانە مازمۇندىق وزگەرىستەر وسى باعىتتاعى ىزدەنىستەردىڭ كورىنىسى. باسىلىم باسشىسى اتاپ وتكەندەي, بۇل قادامدار ءوز جەمىسىن بەردى. ماتەريالدار كولەمىن مەيلىنشە ىقشامداۋ, وقىرمانداردىڭ ساپالىق قۇرامى مەن ولاردىڭ تالعامدارىن ەسكەرۋ, سوعان وراي ارناۋلى بەتتەر اشىپ, وزەكتى ماقالالار, ساپالى ساراپتامالار مەن ساراپشىلار پىكىرىن, ينفوگرافيكالىق ماتەريالداردى كوپتەپ ۇسىنۋدىڭ ناتيجەسىندە گازەتتىڭ تارتىمدىلىعى ارتتى. سايكەسىنشە, اۋديتورياسى كەڭەيىپ, تارالىمى كوبەيدى. بۇل رەتتە, ايگىلى New York Times-پەن جاسالعان كەلىسىم نەگىزىندە امەريكالىق الپاۋىت گازەت بەتىندەگى ايتۋلى ساراپتامالار مەن شولۋلاردىڭ «ەگەمەندە» جاريالانا باستاۋى دا وتاندىق ءباسپاسوز تاريحىنداعى ەلەۋلى جاڭالىق بولعانى انىق.
سونىمەن قاتار, گازەتتىڭ ينتەرنەت-سايتىنا دا ايرىقشا كوڭىل ءبولىنىپ, كونتەنت ساپاسى كۇشەيتىلدى. ناتيجەسىندە, سايت وقىرماندارىنىڭ قاتارى ايتارلىقتاي ۇلعايىپ, قولدانۋشىلار گەوگرافياسى كەڭەيدى.
«ەگەمەننىڭ» وسىنداي ەلەۋلى جاڭالىقتارىمەن بولىسكەن د.قىدىرالى وڭىرلىك باق وكىلدەرىن قىزىقتىراتىن بىرقاتار سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى. جيىن سوڭىندا ايماقتىق مەديا وكىلدەرى باسىلىم رەداكتسياسىنا كەلىپ, تاجىريبە الماسۋعا نيەتتى ەكەندىكتەرىن ءبىلدىردى.
جالپى, مەديا اپتالىقتىڭ ەكىنشى كۇنىنىڭ ەنشىسىندەگى وڭىرلىك باق فورۋمىندا بۇدان باسقا كوتەرگەن تاقىرىبى وزەكتى بىرقاتار پانەلدىك سەسسيالار ءوتتى. ماسەلەن, ولار «قازاقستانداعى مەديا ساۋاتتىلىق پەن مەديا ءبىلىمدى دامىتۋدىڭ كەلەشەگى مەن كەدەرگىلەرى», «ديلەمما: جۋرناليستيكا سالاسىنداعى كاسىبي ستاندارتتار قاجەتتىلىگى» جانە «قازاقستاندا مەديا ەتيكا بار ما؟», «وتاندىق ماسس-مەديا قىزمەتىنە قاتىستى زاڭناما سالاسىنداعى رەفورمالار» تاقىرىپتارىنا ارنالدى.
ۆەنەرا تۇگەلباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
