وسىدان 90 جىل بۇرىن «ايەلدەر ءبولىمىنىڭ ح جىلدىعى» اتىنداعى قازاقتىڭ ولكەلىك مەديتسينالىق اكۋشەرلىك تەحنيكۋمى بولىپ اشىلعان كوللەدج كاسىبي كادرلاردى دايارلاۋدىڭ باستاۋىندا تۇرعان ىرگەلى قارا شاڭىراق. ونى اشۋ تۋرالى شەشىمدى قازاق ولكەلىك اتقارۋ كوميتەتى 1927 جىلى قازان ايىندا قابىلداپ, ءۇش كلاستىق ءبىلىمى بار قازاق جاستارىن ءار ايماقتان توپتاستىرىپ, الدىمەن التى ايلىق دايىندىق كۋرسىنان وتكىزگەن بولاتىن. كەلەر جىلى تەحنيكۋمعا اينالعان وقۋ ورنىنا رەسپۋبليكانىڭ تۇپكىر-تۇپكىرىنەن 30 قىز, ال دايىندىق بولىمىنە 3 كلاستىق اۋىلدىق ءبىلىمى بار 60 وقۋشى قابىلدانىپ, تۇنعىش وقۋ بازاسى اسكەري گارنيزوننىڭ ات قوراسى مەن شاعىن قالالىق اۋرۋحانادا ورنالاسقان بولاتىن.
وقۋ ورنىنىڭ العاشقى ديرەكتورلىعىنا قازاق ءتىلىن جەتىك مەڭگەرگەن دارىگەر پراكسكوۆيا يۆانوۆنا دوبرونراۆوۆا شاقىرىلدى. 1933 جىلى تەحنيكۋمنىڭ تۇڭعىش تۇلەكتەرى – 41 اكۋشەر ءبىتىرىپ شىعىپ, اقتوبە, ورال, الماتى, قىزىلوردا وبلىستارىنىڭ شالعاي وڭىرلەرىنە جىبەرىلدى. 1942-1952 جىلدارى «فەلدشەر-اكۋشەر مەكتەبىنىڭ» ديرەكتورى ب.ۆيدرو بولدى. بۇل كىسى دە ەڭ الدىمەن اۋىلدان كەلگەن قازاق جاستارىنا ەرەكشە جاناشىرلىق تانىتتى. 1941 جىلى بىتىرگەن ەكى فەلدشەرلىك توپتان 30-عا جۋىق جىگىت پەن قىز ءىى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا ەل قورعاۋعا اتتاندى.
ال 1962-1991 جىلدارى وقۋ ورنى ۋچيليششە اتانىپ, ديرەكتورى سارا تولەگەنقىزى داۋىتباەۆا بولدى. بۇل تۇستا مەديتسينالىق ۋچيليششە رەسپۋبليكاداعى ىرگەلى وقۋ ورنىنا اينالدى. 1965-1980 جىلدارى جاڭادان باس وقۋ عيماراتى, 444 ورىندىق ەكى جاتاقحانا پايدالانۋعا بەرىلدى. ۋچيليششەنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى جاقسارعان كەزەڭ ەدى. 30 جىلعا جۋىق عۇمىرىن كوللەدجدىڭ دامۋىنا ارناعان سارا تولەگەنقىزى سول جىلدارى جوعارعى ساناتتاعى ۇستاز دارىگەر, «قازاقستانعا ەڭبەگى سىڭگەن دارىگەر», «قازاقستان دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇزدىگى» اتانىپ, «قۇرمەت بەلگىسى» وردەنىمەن, «ەرەڭ ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالدارىمەن ماراپاتتالعان بولاتىن. سارا تولەگەنقىزى رەسپۋبليكالىق دارەجەدەگى زەينەتكەر بولىپ, قۇرمەتتى دەمالىسقا شىققاننان كەيىن دە ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن ءوزىنىڭ قۇتتى شاڭىراعىنان قول ۇزگەن جوق. قارا شاڭىراق كوللەدجدىڭ 90 جىلدىعى سارا تولەگەنقىزىنىڭ 85 جىلدىعىمەن قاتار كەلىپ وتىرعاندىعىن باسا ايتقىمىز كەلەدى.
ال 1991 جىلى رايسا ابدەشقىزى كوزدەنوۆانىڭ مەديتسينا ۋچيليششەسىنىڭ ديرەكتورى بولىپ تاعايىندالۋى ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. بۇل كەزەڭنىڭ قۋانىشىمەن قاتار قيىندىعى دا از بولعان جوق. سەبەبى نارىق قىسپاعى ەلدىڭ تۇرمىسىنا عانا ەمەس, جالپى ءبىلىم ساپاسىنا دا ءوز اسەرىن تيگىزدى. وزىنە دەيىنگى وقۋ ورنى ديرەكتورلارىنىڭ ىزگى ءداستۇرىن ودان ءارى جالعاستىرعان دارىگەر, ۇيىمداستىرۋشى رايسا ابدەشقىزى 17 جىل بالاۋسا تۇلەكتەردى وقۋعا قابىلداپ, سانالى ماماننىڭ ەڭبەك جولىنا جولداما بەردى. وسى رەتتە رايسا ابدەشقىزى 15-كە تارتا وقۋلىق جازعان جانە ەڭبەكتەرى رەسپۋبليكا كولەمىندەگى وقۋ ورىندارىندا پايدالانىلاتىن ۇلاعاتتى ۇستاز ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون.
كوللەدجدىڭ ەرەكشە جاڭعىرۋ كەزەڭى 2007-2013 جىلدار ارالىعىنا تۇسپا-تۇس كەلدى. وسى كەزەڭدەردە وردالى ءبىلىم وشاعىن بۇگىندە وبلىستىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى قىزمەتىن اتقارىپ وتىرعان, مەديتسينا عىلىمىنىڭ دوكتورى اقمارال شارىپبايقىزى ءالنازاروۆا باسقاردى. عالىم-باسشى ەڭ ءبىرىنشى وقۋدىڭ ساپاسىنا باسىمدىق بەردى. جاڭادان فاكۋلتەتتەر اشىلىپ, جۇمىس جاسايتىندار ءۇشىن كەشكى وقۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. ستۋدەنتتەردىڭ جان-جاقتى ءبىلىم الۋ نەگىزدەرىن قالىپتاستىرىپ, «وقۋ سيمۋلياتسيالىق» ورتالىعىن اشتى. ەلباسىمىز ء«ححى عاسىردا ءبىلىمىن دامىتا الماعان ەلدىڭ تىعىرىققا تىرەلەرى انىق» دەپ ايتقانىنداي, ءبىلىمسىز العا جىلجۋ قيىن. ال وقۋ قۇرالىنسىز ساپالى ءبىلىم الۋ, بىلىكتى مامان دايارلاۋ مۇمكىن ەمەس. سول جىلدارى كوللەدج وقىتۋشىلارى وزدەرىنىڭ بار كۇش جىگەرلەرىن وقۋلىقتار مەن وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالدارىن مەملەكەتتىك تىلگە اۋدارۋ مەن دايىنداۋعا, انا ءتىلىمىزدىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋگە جۇمسادى. سونىڭ ناتيجەسىندە «بالالار اۋرۋلارى», «ىشكى اۋرۋلار», «ىشكى اۋرۋلار پروپەدەۆتيكاسى», «جۇيكە اۋرۋلارى», «دەرماتوۆەنەرولوگيا», «فارماكولوگيا», «ميكروبيولوگيا» سياقتى وقۋلىقتار قازاق تىلىندە جارىق كوردى. بۇل وقۋلىقتار قازىرگى كۇنى ەلىمىزدەگى جوعارى جانە ورتا ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورىندارىندا قولدانىلۋدا. سونداي-اق اتالعان كوللەدجدە رەسپۋبليكادا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ 24 مىڭنان اسا قورى بار كىتاپحانا جاساقتالعان بولاتىن.
جوعارعى مەديتسينالىق كوللەدجدىڭ ديرەكتورى سالتانات سەيىتقاليقىزى تاسماعامبەتوۆا بولسا وقۋ پروتسەسىنىڭ زاماناۋي باعىتقا كوشۋىن قاداعالاۋدا. وقۋ ورنىنىڭ حالىقارالىق ستاندارتتار دەڭگەيىندە اككرەديتاتسيالاۋىنا الىپ كەلدى. ءبىلىم ورداسى ساپالى ءبىلىم مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋ جولىنا ءتۇستى. 2014 جىلى كوللەدجدىڭ وقۋ پروتسەسىنە مەيىرگەر ءىسىنىڭ قولدانبالى باكالاۆريات ءبىلىم باعدارلاماسى ەكسپەريمەنت تارتىبىندە ەنگىزىلدى. 2017 جىلى «مەيىرگەر ءىسى» ماماندىعىنىڭ قولدانبالى باكالاۆر بىلىكتىلىگىمەن العاشقى 69 تۇلەك ەڭبەككە ارالاستى.
ەلباسىنىڭ «دۋالدى كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ ماڭىزى زور» دەگەن ءسوزىن ارقاشان باستى نازاردا ۇستاعان ءجون. دۋالدى وقىتۋدىڭ بولاشاق مەديتسينا ماماندارىن دايارلاۋداعى ماڭىزدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, توقسان جىلدىق تاريحى بار كوللەدج «دۋالدىق جۇيەنىڭ ەلەمەنتتەرىن ەنگىزۋ كونتسەپتسياسىن» قابىلدادى. دۋالدى وقىتۋ جۇيەسىنىڭ ەلەمەنتتەرىن پايدالانا وتىرىپ, ەمدىك پروفيلاكتيكالىق مەكەمەلەرمەن تىعىز بايلانىستى ارتتىرۋ, باسەكەگە قابىلەتتى, وندىرىسكە ناقتى قاجەت, ەلدىڭ دامۋىنا ۇلەس قوساتىن بىلىكتى مامان دايىنداۋ ءىسىن جولعا قويدى.
عاسىرعا جۋىق تاريحى بار كوللەدجدىڭ تاريحىن جاڭعىرتۋ ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا اتقارىلىپ جاتقان ءىس-شارا دەپ بىلەمىز. وقۋ ورنىندا «رۋحاني دامۋ ورتالىعى» اشىلىپ, 90 جىلدىق تاريح جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىندا جاڭعىرۋدا. كوللەدجدىڭ 90 جىلدىعىنا «ماقتان تۇتار تۇلەكتەرىمىز «100 ەسىم» اتتى جيناعى ازىرلەنىپ شىعارىلدى.
قىزىلوردا جوعارعى مەديتسينالىق كوللەدجىنىڭ بۇگىنگى تىنىسى تۋرالى كوپ ايتۋعا بولادى. عاسىرعا جۋىق ۋاقىتتا 30 مىڭنان استام دەنساۋلىق سالاسىنىڭ ورتا بۋىن بىلىكتى مامانداردى تۇلەتىپ ۇشىرعان وقۋ ورنىنىڭ الار اسۋى ءالى الدا دەپ ويلايمىز. قازاقستانداعى العاشقى كاسىبي مەديتسينالىق ءبىلىم بەرەتىن قىزىلوردا جوعارى مەديتسينالىق كوللەدجىنىڭ ۇجىمى ەلباسىنىڭ «بولاشاقتىڭ كىلتى ءبىلىمدى ۇرپاقتىڭ قولىندا» دەگەن ۇلاعاتتى ءسوزىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, ءبىلىمدى, كاسىبي دەڭگەيى جوعارى مامان دايارلاۋدا ىنتىماق جانە بىرلىكپەن جوعارى جەتىستەرگە جەتەتىنىنە سەنەمىز.
احمەت شاراپاتوۆ
قىزىلوردا مەديتسينالىق جوعارى كوللەدجىنىڭ «رۋحاني دامىتۋ» ورتالىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى
