Camille Blake
پولياك-امەريكالىق كاسىپوداق قوزعالىسىنىڭ كوشباسشىسى جانە ايەلدەر قۇقىعىنىڭ بەلسەندىسى روزا شنايدەرمان ويلاپ تاپقان «استىق جانە راۋشان گۇلدەر» تەرمينى ايەلدەردىڭ تەڭدىككە, مادەنيەتكە جانە بيلىككە دەگەن قۇقىعىن, سونداي-اق وزەكتى قاجەتتىلىكتەردى بەينەلەيدى.
1930–1940 جىلدار ارالىعىنداعى قازاق كسر-نىڭ كۇردەلى تاريحى جانە 1991 جىلى تاۋەلسىزدىك العان ۋاقىتتان بەرى رەسپۋبليكانىڭ قارقىندى دامۋى ەلىمىزدىڭ زاماناۋي ونەرىندە ايقىن كورىنىس تاپقان وزىندىك يدەيالاردىڭ پايدا بولۋىنا جول اشتى. كورمەنىڭ كۋراتورى دەۆيد ەلليوتتىڭ ايتۋىنشا, كورمە ورىس اۆانگاردىنان باستالادى, الايدا ەكسپوزيتسيا ساندىك-قولدانبالى ونەر ەكسپوناتى — تەكەمەتپەن اشىلادى.
«اۆانگاردشىلار وزدەرىنىڭ ءتۇرلى فورمالارمەن, كومپوزيتسيامەن جانە ءتۇستى تاڭداۋدا جاساعان ەكسپەريمەنتتەرىندە شىنايىلىقتان الشاق كەتكەن, ال قازاقستاننىڭ حالىق شىعارماشىلىعىندا ءتۇرلى ورنەك ابستراكتسيانىڭ ەلەمەنتتەرى بولعان. سۋرەتشىلەردىڭ قازىرگى بۋىنى بەينەلەۋ ونەرىندەگى جوعالىپ بارا جاتقان حالىق داستۇرلەرىن قايتا جانداندىرۋعا تىرىستى», — دەدى ول.
تاتيانا گلەبوۆا, ۆەرا ەرمولاەۆا, ايشا عالىمباەۆا جانە گۇلفايرۋز ىسمايىلوۆا كورمەگە سۋرەتشىلەردىڭ اعا بۋىنى رەتىندە قاتىسۋدا. «استىق جانە راۋشان گۇلدەر» ەكسپوزيتسياسىنىڭ باسىم بولىگى 1980-90 جىلدارى پايدا بولعان, بۇگىنگى كۇندەرى دە دامىپ وتىرعان ونەرگە ارنالعان. قازىرگى زامانعى ونەردىڭ وسى «انالارى», «اجەلەرىنىڭ» شىعارماشىلىعى ەلدىڭ تولاعاي تاريحى مەن جەكە ادامداردىڭ كوپتەگەن تەڭدەسسىز وقيعالارىن كورسەتەدى. بۇل ايەلدەر ءوز شىعارماشىلىعىندا ءداستۇرلى قازاق ونەرىنىڭ, 1920-30 جىلدارداعى كەڭەستىك اۆانگاردتىڭ جانە سوتسياليستىك رەاليزمنىڭ اراسىندا ءوز شىعارماشىلىقتارىن ۇيلەستىرىپ, كوپىر سالدى.
ساۋلە سۇلەيمەنوۆا تسەللوفاننان جاسالعان شىعارمالارىنىڭ سەرياسىن ۇسىندى — «وستاتوچنايا پاميات» تۋىندىسى تاريحي تولعانىسقا جانە ونى ەسكە الۋعا ارنالعان.
«اشارشىلىق» اتتى ەڭبەگى 1930 جىلدارى قازاقستانداعى ۇجىمداستىرۋ كەزىندە ورىن العان, ەل حالقىنىڭ ۇشتەن ءبىرىنىڭ ءومىرىن جالماعان اشارشىلىق كەزەڭىن ەسكە تۇسىرەدى.
ساۋلە سۋرەتكەرلىك تاجىريبە ارقىلى تاريحي تولعانىستاردى جەڭۋ مۇمكىندىكتەرىن زەردەلەيدى. كورمەنىڭ تەڭ جەتەكشىسى بولعان الماگۇل مەڭلىباەۆا «توقاماق» جانە «ستەپنوە باروككو» بەينە ينستاللياتسيالارىن ۇسىندى. «توقاماق» — 2017 جىلى كۋرچاتوۆ قالاسىندا ورناتىلعان توقاماق رەاكتورى بەينەسىنىڭ سان الۋان بولىپ تۇرلەنۋىن قولداناتىن كوپارنالى ۆيدەو.
بۇل ۆيدەو قازاقستاننىڭ اۋماعىندا يادرولىق سىناقتار جۇرگىزىلگەن كەڭەستىك كەزەڭدى ەسكە سالادى. باقىت بۇبىقانوۆانىڭ «نوۆوگودنيە وتكرىتكي» تۋىندىسىندا ايەل باستى ورىنعا يە. سۋرەتشى ايەلدى كومپوزيتسيانىڭ ورتاسىنا ورنالاستىرىپ, ونىڭ قوعامداعى ءرولى مەن ورنى تۋرالى سۇراقتار قويادى. ايەلدىڭ جالاڭاش دەنەسى — الەۋمەتتىك رولدەردى ماجبۇرلەپ تاڭۋعا قارسىلىق ىسپەتتى.
ارت الاڭىندا ايەلدەر قاۋىمى از بولعان كەزەڭ ارتتا قالدى. قازىرگى ايەل سۋرەتشىلەر ءتۇرلى مەديالاردى پايدالانا وتىرىپ, ءوزىن جانە اينالاداعى قوعامدى سۋرەتشىلىك تاجىريبە ارقىلى ءتۇسىندىرۋ مۇمكىندىكتەرىن زەرتتەيدى, وزەكتى سۇراقتار قويادى, قابىلدانعان نورمالارعا شۇبامەن قاراپ, شىعارماشىلىق جانە جەكە باسىنىڭ ەركىندىگىن جاقتايدى.
كورمە Momentum كوممەرتسيالىق ەمەس زاماناۋي ونەر پلاتفورماسىمەن سەرىكتەستىكتە ۇيىمداستىرىلعان. كۋراتورلارى — تانىمال حالىقارالىق ماماندار: دەۆيد ەلليوت, رەدتوري زاماناۋي ونەر مۋزەيىنىڭ ديرەكتور ورىنباسارى جانە اعا كۋراتورى رەيچەل ريتتس-ۆوللوح, Momentum ديرەكتورى جانە قازاقستاندىق سۋرەتشى الماگۇل مەڭلىباەۆا.
كورمەدە كەلەسى سۋرەتشىلەردىڭ ەڭبەكتەرى قويىلعان: انار اۋباكىر, ليديا بلينوۆا, باقىت بۇبىقانوۆا, عانيا شاعاتاەۆا, ۆەرا ەرمولاەۆا, زويا فالكوۆا, ايشا عالىمباەۆا, تاتيانا گلەبوۆا, گۇلفايرۋز ىسمايىلوۆا, كرەول ورتالىعى (ماريا ۆيلكوۆيسكايا, رۋفيا جەندەربەكوۆا), عايشا مادانوۆا, ايگەرىم ماجىتقان, الماگۇل مەڭلىباەۆا, گۇلنۇر مىرزاعالىقوۆا, گۇلنۇر مۇقاجانوۆا, كاتيا نيكونوروۆا, ساۋلە سۇلەيمەنوۆا, گۇلمارال تاتىباەۆا, ەلەنا ۆوروبەۆا, ناتاليا ديۋ.
سونداي-اق, بەرليندە «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا Momentum-مەن سەرىكتەستىكتە ارت-رەزيدەنتسيا قاتىسۋشىلارىنىڭ كورمەسى اشىلدى: انار اۋباكىر, ايگەرىم وسپانوۆا, ىقىلاس شايحيەۆ, ليليا كيم, ساۋلە سۇلەيمەنوۆا, گۇلمارال تاتىباەۆا, بەيبىت اسەمقۇل.
«فوكۋس قازاقستان» جوباسىن «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا قر مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن قر ۇلتتىق مۋزەيى ۇيىمداستىرۋدا. جوبا جەتەكشىسى — لەونيد كوچەتوۆ, جوبا كۋراتورى — روزا ابەنوۆا.
