وتىرىستا «قىلمىستىق ىستەر بويىنشا زاتتاي دالەلدەمەلەر بولىپ تابىلاتىن ەسىرتكى قۇرالدارىن, پسيحوتروپتىق زاتتار مەن ولاردىڭ پرەكۋرسورلارىن, اتىس قارۋىن, ونىڭ نەگىزگى بولىكتەرىن, وق-دارىلەردى, جارىلعىش زاتتار مەن جارعىش قۇرىلعىلاردى بەرۋ ءتارتىبى تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى جونىندەگى باياندامانى ىشكى ىستەر ءمينيسترى قالمۇحانبەت قاسىموۆ جاسادى. ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بۇل حالىقارالىق حاتتاماعا 2017 جىلعى 16 قازاندا تمد-عا مۇشە ەلدەر قول قويعان.
«حاتتامانى قابىلداۋ ساۋالدامالاردى راسىمدەۋ مەن ورىنداۋ تەتىكتەرىن رەتتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن بىرگە حاتتاماعا قول قويعان مەملەكەتتەر اراسىنداعى زاتتاي دالەلدەمەلەردى بەرۋ مەن قايتارۋدى قامتاماسىز ەتەدى. زاڭدى قابىلداۋ قوسىمشا قارجى شىعىنىن تالاپ ەتپەيدى», دەدى مينيستر ءوزىنىڭ بايانداماسىندا.
زاڭ جوباسىنا قاتىستى دەپۋتاتتار مينيسترگە كوپتەگەن سۇراقتار قويدى. سونىڭ ىشىندە دەپۋتات سۆەتلانا بىچكوۆا: «زاڭ جوباسى زاتتاي دالەلدەمەلەردى بەرۋدى دە قامتي ما؟» دەپ سۇرادى. وعان مينيستر مينسك جانە كيشينەۆ كونۆەنتسيالارىنا سايكەس شەكارادان وتكىزىلەتىن قارۋ-جاراق, ەسىرتكى زاڭسىز بولىپ تابىلاتىنىن, ەندى مىنا كەلىسىمنەن كەيىن دالەلدەمە بولسا, ونداي زاتتاردىڭ ءبارى بەرىلەتىن بولادى دەدى. دەپۋتات امانگەلدى داۋرەنباەۆ باياندامادا زاڭ جوباسى قارجى شىعىندارىن تالاپ ەتپەيدى دەلىنگەنىنە نازار اۋدارىپ, ولاي بولسا دالەلدەمەلەرگە جاتاتىن ەسىرتكى قۇرالدارىن, قارۋ-جاراقتاردى اكەلۋ مەن اكەتۋدىڭ اقىسىن كىم تولەيدى؟ ولار بەلگىلى ءبىر شىعىندى تالاپ ەتەدى عوي دەپ سۇرادى. وعان مينيستر زاڭ قابىلدانعاننان كەيىن ونداي شىعىندارعا ارنايى قارجى قاراستىرىلاتىنىن جەتكىزدى. دەپۋتات مانسۇرحان ماحامبەتوۆ زاڭ جوباسىنىڭ ءبىر بابىندا دالەلدەمەلەردى بەرۋ ۇلتتىق مۇددەگە قايشى كەلەتىن بولسا, بەرۋدەن باس تارتىلادى دەلىنسە, تاعى ءبىر باپتا ولاردى بەرۋ مىندەتتى دەلىنگەن. سوندا وسىلاردىڭ قايسىسى باسىمدى بولادى دەگەن ساۋال قويدى. وعان مينيستر دالەلدەمەلەردى اكەتۋگە كەلگەندەردىڭ كۇزەت قىزمەتى بولماسا, ولاردىڭ جوعالۋى مۇمكىن بولعان جاعدايدا بەرۋدەن باس تارتىلادى دەدى.
زاڭ جوباسى بويىنشا قوسىمشا باياندامانى زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ مۇشەسى بالايم كەسەباەۆا جاسادى. بۇل قۇجات قىلمىستىڭ جاھاندانۋىن جانە ولاردىڭ ادامزاتقا تيگىزەتىن قاۋپىنىڭ جوعارىلىعىن, سونداي-اق ترانسۇلتتىق ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتاردىڭ ارەكەتتەرىن قۇرىقتاۋعا پايداسىن تيگىزەدى. حاتتاما وسىنداي قىلمىستارمەن كۇرەس جۇرگىزۋ ءۇشىن مەملەكەتارالىق ىنتىماقتاستىقتى كۇشەيتۋ جانە حالىقارالىق زاڭنامانى ودان ءارى جەتىلدىرۋ ماقساتىمەن جاسالعان, دەدى ول. زاڭ جوباسىن تالقىلاۋعا قاتىسقان دەپۋتات نۇرلان ءابدىروۆ جاھاندانۋدىڭ كوپتەگەن كەلەڭسىز قۇبىلىستار دا تۋدىراتىنىن ايتا كەلىپ, ءبىرىنشى كەزەكتە ول ەسىرتكى تارالىمىنا بايلانىستى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ودان ءارى قازاقستاننىڭ بۇل ىندەتپەن كوپتەن كۇرەسىپ كەلە جاتقانىن, ەندى حاتتاماعا قول قويعان مەملەكەتتەردىڭ كۇشىمەن وعان قارسى تۇرۋ جەڭىلدەيتىنىن ايتتى.
تالقىلاۋدا ەكىنشى بولىپ سويلەگەن دەپۋتات اسىلبەك سماعۇلوۆ حاتتامانىڭ نەگىزگى ماقساتى – قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ زاتتاي دالەلدەمەلەردى بەرۋ ىنتىماقتاستىعىن رەتتەۋ بولىپ تابىلاتىنىن ايتتى. زاڭ جوباسى وسى زاتتاردىڭ بەرۋ مەن تاسىمالداۋ تارتىپتەرىن قامتاماسىز ەتىپ, جاسالعان قىلمىستار ءۇشىن جازاسىز قالماۋ ءپرينتسيپىن ساقتاۋعا كومەكتەسەدى. قۇجاتتا مەملەكەتتەردىڭ وسى ماسەلەمەن اينالىساتىن قۇزىرەتتى ورگاندارى دا ايقىندالعان, دەدى ول. ءسوزىنىڭ سوڭىندا دەپۋتات ارىپتەستەرىنە زاڭ جوباسىن ماقۇلداۋدى ۇسىندى. وسىدان كەيىن زاڭ جوباسى داۋىسقا قويىلىپ, تۇتاستاي ماقۇلداندى.
جالپى, وتىرىستا قارالعان ەكىنشى ۇلكەن ماسەلە – قازاقستان مەن رەسەي فەدەراتسياسى ۇكىمەتتەرىنىڭ «تۋيمازى – ومبى – نوۆوسيبيرسك-2» جانە «ومبى – پاۆلودار» ماگيسترالدىق مۇناي قۇبىرلارىنداعى تەحنولوگيالىق مۇنايدىڭ مارتەبەسىن ايقىنداۋ تۋرالى كەلىسىمىن راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسىن تالقىلاۋعا ارنالدى. بۇل تۋرالى باياندامانى ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ جاسادى. ول كەڭەس وكىمەتى تاراعاننان كەيىن اتالعان مۇناي قۇبىرلارىنداعى 62048 توننا جانە 141728 توننا تەحنولوگيالىق مۇنايدىڭ مەنشىكتەلۋى شەشىلمەگەنىن جەتكىزدى. اتالعان مۇناي كولەمى اۋماقتىق قاعيداتقا ساي ناقتىلى تاپسىرىلماسا دا ەكى ەلدىڭ «قازترانسويل» جانە «ترانسنەفت» مۇناي كومپانيالارىنىڭ بالانسىنا بەرىلگەن كورىنەدى. ۇسىنىلىپ وتىرعان زاڭ جوباسى سولاردىڭ اراسىنداعى 79680 توننا ايىرماشىلىقتىڭ قازاقستانعا قايتارىلۋىن قامتاماسىز ەتەتىن قۇقىقتىق قۇجات ەكەن. سايىپ كەلگەندە بۇل كەلىسىم ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا قوسىمشا پايدا اكەلەدى, دەدى مينيستر.
قىسقا تالقىلاۋدان كەيىن زاڭ جوباسى تولىقتاي ماقۇلداندى. سونىمەن قاتار كەشەگى وتىرىستا ماجىلىسكە تۇسكەن «كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە تۇرعىن-ءۇي كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىنىڭ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنا قورىتىندى ازىرلەۋدىڭ مەرزىمى انىقتالدى. كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر قارالىپ بولعان سوڭ دەپۋتاتتاردىڭ ورتالىق اتقارۋشى ورگاندارعا جولدايتىن ساۋالدارى جاريالاندى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
