ەڭ باستىسى, قازىرگى وقۋلىقتا وتكەن عاسىر باستاۋىنداعى ۇلت زيالىلارى ىبىراي التىنسارين, احمەت بايتۇرسىنوۆ, قۇدايبەرگەن جۇبانوۆ, عابدراحيم ءابۋحانوۆ جانە باسقالارى نەگىزدەگەن قازاق ءتىلىن وقىتۋدىڭ بازالىق جۇيەسىنەن ايرىلىپ قالىپپىز. جاڭارعان وقۋلىق دەيتىن باعدارلامانى قۋاتتاۋشىلار قازاق ءتىلىنىڭ زاڭدىلىقتارى تۋرالى ەرەجەنى وقۋشىلارعا ۇيرەتىپ, ۋاقىت شىعىنداۋدىڭ قاجەتى جوق دەپ سانايدى. سول سەبەپتى جاڭا وقۋلىقتا ءماتىندى وقىتۋ ارقىلى ءتىلدى دامىتۋ ماسەلەسىنە باسىمدىق بەرىلگەن. «اپىرماي سوندا, ءتىلدىڭ زاڭدىلىقتارىن, زات ەسىم, سىن ەسىم, ەسىمدىك, سينتاكسيس پەن گرامماتيكانى, ورفوگرافيا مەن ورفوەپيا ەرەجەلەرىن بىلمەي تۇرىپ, ءتىل ۇستارتۋ دەگەنىڭىزگە جول بولسىن؟!» دەيدى قارسى جاق. قازاقتىڭ بىرنەشە ۇرپاعى وقىپ, ساۋاتىن اشقان ءتىلدىڭ عىلىمي نەگىزدەمەسىن وقۋلىققا ەنگىزبەي, الدەبىر كوسموپوليتتىك باعدارلامانى وقۋلىق نەگىزى ەتىپ وتىرعان مينيسترلىكتەگىلەردىڭ پارىقسىزدىعىنا اشىندىق. ءتىپتى ىشىندە سول وقۋلىقتى جاساۋعا (حاباردا قازاق ءتىلىنىڭ 7 سىنىپ وقۋلىعى مىسالعا الىندى) قاتىسقان ءمۇيىزى قاراعايداي عىلىم دوكتورى, ايەل ادام دا بولدى. ىشكى مازمۇنى قازاق ءتىلى وقۋلىعىنان گورى, تانىمدىق قوسىمشا وقۋ قۇرالىنا كەلىڭكىرەيتىن 7 سىنىپتىڭ وقۋلىعى جاڭا باعدارلامانىڭ باعىتتارى مەن پرينتسيپتەرىنە تولىق ساي كەلەدى دەۋدەن تانبادى. سوندا قازاق ءتىلىن وقىتۋدىڭ ءداستۇرلى جۇيەسى, زاڭدىلىعى مەن ەرەجەلەرى قايدا دەگەنگە ءتىپتى شىمىرىكپەيدى. وعان بوسقا ۋاقىت ءبولۋدىڭ قاجەتى جوق دەپ وتىر. ال ەندى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ وكىلى مەكتەپ وقۋلىقتارىن دايارلاۋعا باسپالار اراسىندا كونكۋرس وتكىزىلىپ, سولاردىڭ وزىق دەگەنى مەكتەپ باعدارلاماسىنا ەنگىزىلىپ وتىرعاندىعىن ايتادى. ءتىپتى كۇردەلىلىگىنە قاراي اۋىل مەن قالا مەكتەپتەرىنە جەكە-جەكە وقۋلىق ۇسىنىلعان سىڭايلى. سوندا بىرىڭعاي وقۋ ستاندارتى قايدا قالادى دەگەنگە, بۇل تۇرعىدا مۇعالىمدەرگە شىعارماشىلىق ەركىندىك بەرىلگەن دەگەن ءۋاج ايتادى. سوندا ءار مۇعالىم ءوز الدىنا وقىتسا, ودان كەيىن قازىرگى وقىتۋدىڭ دەڭگەيىن شامالاي بەرىڭىز. ال ءبىز اتا زاڭىمىزعا سايكەس جالپىعا بىردەي ورتا ءبىلىم مەملەكەتتىڭ قامقورلىعىندا ەكەنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك قوي؟
ءبىرىنشى سىنىپتىڭ ءتىلاشار وقۋلىعى «ساۋات اشۋ» دەلىنىپ, بۇرىنعى «الىپپەنىڭ» ورنىن باسىپتى. وندا افريكانى, سكانديناۆيا ەلدەرىن كورسەت دەگەن ءتارىزدى ماتىندەر ءجۇر. ءالى ءارىپ تانىماعان بالدىرعانعا قويىلىپ جاتقان بۇل نە سۇراق؟ اتالعان سۇراققا ءبىلىم مينيستىرلىگىنەن كەلگەندەر جاۋاپ بەرە المادى. ولاردا نە بولعاندا دا ۇكىمەت باعدارلاماسىن قورعاشتاۋدان ارتىق ماقسات جوقتىعى كورىنىپ تۇردى. قازاق ءتىلىن وقىتۋدىڭ قالىپتاسقان جۇيەسىن ساقتاۋ, ۇرپاق تاعدىرىنا باس اۋىرتىپ وتىرعاندارى بايقالمايدى. اڭگىمەنىڭ توقەتەرى – قازىرگى قازاق ءتىلى وقۋلىعى ءداستۇرلى ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنەن الشاق, الەمدىك ەكسپەريمەنتتەر قاپتالىندا اداسىپ بارا جاتقان ءتۇپ-تامىرى جوق كۇلدىبادام دۇنيەگە ۇقسايدى. «جاڭا باعدارلاما» دەپ, ۇلتتىق نەگىزدەن تامىرىن ءۇزىپ كەتكەن وقىتۋ باعدارلاماسىن قىزعىشتاي قورىعان جانداردىڭ جۇرتشىلىق جانايقايىنا سامارقاۋ قاراۋى قابىرعاعا باتاتىن جاي.
بۇدان شىعاتىن قورىتىندى; قازىرگى جاڭا شىققان قازاق ءتىلى وقۋلىعىن وقىتۋدى دەرەۋ توقتاتا تۇرىپ, ماسەلەگە مەملەكەتتىك تەكسەرىس جۇرگىزىلۋى قاجەت. قازاق ءتىلى وقۋلىعىن جاساقتاۋ ءىسى تىكەلەي مەملەكەتتىڭ قۇزىرىنا الىنىپ, وعان عىلىمي اتاقتارىن كەڭەس زامانىندا قورعاعان عالىمدار, تاجىريبەسى مول بەلگىلى ۇستازدار, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى قاتىستىرىلىپ, قاتەلىكتى دەرەۋ تۇزەتۋ شارالارى قولعا الىنۋى كەرەك. قاجەت بولعان جاعدايدا سول كەڭەس زامانىندا قازاق ءتىلىن وقىتۋدىڭ نەگىزىن سالعان ۇلت زيالىلارىنىڭ بۇرىنعى جازعان وقۋلىقتارىنىڭ عىلىمي نەگىزى ساقتالا وتىرىپ, جاڭا زامان تالاپتارىنا قاراي بەيىمدەلىپ, باسپادان قايتا شىعارىلعانى ءجون. قاتتى ايتتى دەپ قارالاي كورمەڭىز, جانىمىز اشىعاننان اششى داۋسىمىزدى شىعارۋعا ءماجبۇرمىز. قازىرگى قازاق ءتىلى وقۋلىعىن جاساقتاۋدا جىبەرىلىپ وتىرعان قاتەلىك جاي قاتەلىك ەمەس, قازاق ءتىلىن وقىتۋدىڭ عىلىمي جۇيەسىنەن اۋىتقىعان, زاردابى قورقىنىشتى ۇلكەن اقاۋ.
امانكەلدى شاحين,
قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مامانى,
قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى
باتىس قازاقستان وبلىسى
