60 جىلدا 50 مىڭنان استام ماماندار دايارلاندى
ءبىلىم ورداسى 1958 جىلى 5 تامىزدا كسرو مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ №866 قاۋلىسى جانە قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ 30 تامىزداعى № 765 قاۋلىسى نەگىزىندە «وسكەمەن قۇرىلىس-جول ينستيتۋتى» رەتىندە قۇرىلىپ, 1996 جىلعى 7 مامىردا وسكەمەن قۇرىلىس-جول ينستيتۋتى قر ۇكىمەتىنىڭ №573 قاۋلىسىمەن شىعىس قازاقستان تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى دەپ اتالدى. ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, ينجەنەر-مەحانيك داۋلەت مىرقاسىم ۇلى سەرىكباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تۇڭعىش رەكتورى بولىپ تاعايىندالدى. سول كەزدەرى وقۋ كورپۋستارىن, ستۋدەنتتەر جاتاقحانالارىن, سپورتتىق الاڭدار مەن تۇرعىن ۇيلەردى سالۋ ءۇشىن قالالىق كەڭەستىڭ دەپۋتاتتارى ەرتىس وزەنىنىڭ جاعاسىنان 66 گەكتار جەر ءبولىپ بەرگەنىن, العاشقى جىلدارى وقۋ ورنى قۇرىلىس تەحنيكۋمىنىڭ وقۋ كورپۋسىندا, جوبالاۋشى ينستيتۋت «كازگيپروتسۆەتتىڭ» اكىمشىلىك عيماراتىنا ورنالاستىرىلعانىن, ال ستۋدەنتتەر «شىعىسماشزاۆودتىڭ» 400 ورىندىق جاتاقحاناسىندا تۇرعانىن بۇگىندە بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلمەۋى مۇمكىن. بۇل دا ءبىر تاريح.
ۋنيۆەرسيتەت شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت مۇعدارىندا بيىك بەلەستەردى باعىندىرىپ, ەلىمىزدەگى بىردەن-ءبىر يننوۆاتسيالىق جوعارى وقۋ ورنى رەتىندە تانىلىپ, عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن زاماناۋي تەحنولوگيالاردىڭ ورتالىعىنا اينالدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇل ۋنيۆەرسيتەتتە بىرنەشە مارتە بولىپ, اۋقىمدى جيىندارعا قاتىسىپ, «سىزدەردىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرىڭىزدە جاقسى وقىپ, عىلىممەن اينالىسۋ جانە كەرەمەت مامان بولىپ قالىپتاسۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان», دەپ جوعارى باعاسىن بەرگەن ەدى.
الپىس جىلدىق تاعىلىمدى تاريحى بار شىعىس قازاقستان مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىن تەحنيكالىق جانە ينجەنەرلىك مامانداردىڭ ۇستاحاناسى دەۋگە بولادى. بۇگىندە ءبىلىم ورداسىندا 6 فاكۋلتەت پەن اسكەري كافەدرا جۇمىس ىستەيدى. ۋنيۆەرسيتەتكە قاراستى IT-كوللەدج بار.
شىعىس قازاقستان اگرارلى, ءوندىرىستى ءوڭىر بولعاندىقتان قاي كەزدە دە تاۋ-كەن, مەتاللۋرگيا, ماشينا قۇرىلىسى, اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنداعى ماماندارعا سۇرانىس جوعارى. شقمتۋ سوڭعى جىلدارى زامان تالابىنا ساي ءىت-ماماندار دايارلاۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. «وسكەمەن جول قۇرىلىسى ينستيتۋتى ۇلى وتان سوعىسى اياقتالعاننان كەيىن 12 جىلدان سوڭ اشىلدى. مەملەكەت ءبىزدىڭ وبلىسقا ستراتەگيالىق مىندەت جۇكتەدى. ينستيتۋت وسى قالاعا كوشىرىلگەن زاۋىتتارعا مامان دايارلاۋ ءۇشىن اشىلعانىن ەشكىم جوققا شىعارا قويماس. سول ۋاقىتتان بەرى ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت مەملەكەتكە قاجەت, سۇرانىسقا يە مامانداردى دايىنداۋمەن شۇعىلدانىپ كەلەدى. شىعىس قازاقستان – اگرارلى, ءوندىرىستى ءوڭىر عانا ەمەس, يننوۆاتسيالىق وبلىس. ايماقتىڭ ءارتۇرلى باعىتتاردا دارەجەسى جوعارى بولسا, بۇعان ءبىزدىڭ وقۋ ورنىنىڭ قوسقان ۇلەسى زور دەپ سانايمىز. 60 جىلدا ءبىز 50 مىڭنان استام مامانداردى دايىندادىق. قازىر دە ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت مەملەكەت تاراپىنان قويىلعان مىندەتتەردى ابىرويمەن اتقارىپ ءجۇر. مەملەكەت باسشىسى ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» اتتى جولداۋىندا الدىمىزعا تىڭ مىندەتتەر قويعانى بەلگىلى. قازىر تسيفرلاندىرۋ ءداۋىرى ءجۇرىپ جاتىر. ءبىز ەكونوميكانىڭ جاڭا مودەلىنە لايىق, سۇرانىسقا ساي ماماندار دايارلاۋعا ءتيىسپىز. ۋنيۆەرسيتەت ماماندار دايارلاۋدا تاجىريبەلىك باعدارلاۋدى ءبىرىنشى ورىنعا قويادى. بۇنى ەڭ باستى ۇرانىمىز دەسەك تە بولادى. ياعني ءبىزدىڭ ستۋدەنتتەر ۋنيۆەرسيتەتتى بىتىرگەننەن كەيىن بىردەن جۇمىس ىستەپ كەتۋگە ءازىر بولۋى كەرەك. قازىر مىناداي ماسەلە بار. ۋنيۆەرسيتەت تامامداعان جاستاردى قايتا وقىتىپ, قوسىمشا ۇيرەتىپ جاتادى. كوبىنە ولاردىڭ جوعارى وقۋ ورنىندا العان بىلىمدەرى كادەگە جاراماي قالادى. وسىنداي ولقىلىققا جول بەرمەۋ ءۇشىن ءبىز وڭىردەگى كاسىپورىندارمەن جۇيەلى تۇردە جۇمىس ىستەپ كەلەمىز. ولارعا قانداي مامان كەرەكتىگىن وزدەرىمەن اقىلداسا وتىرىپ انىقتاۋدى جولعا قويدىق», دەيدى ۋنيۆەرسيتەت رەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ساۋلە راحمەتۋللينا.
تىڭ جوبالار, جاڭا يننوۆاتسيالىق باعدارلامالار
شىعىس قازاقستان مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى بۇگىندە تەك مامان دايىنداۋدان بولەك, عىلىمي جوبالاردى ازىرلەۋگە دە ەرەكشە ءمان بەرۋدە. د.سەرىكباەۆ اتىنداعى شقمتۋ-دىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىس توبى وڭىردە جاڭا سيپاتتاعى, تەحنولوگيالىق سەرپىلىس اكەلەتىن بىرنەشە جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسىپ تە كەتتى. ولار: قورعاسىن مەن مىرىش وڭدەۋ تەحنولوگياسىن جاڭعىرتۋ, «گيدروپوليمەت» قوندىرعىسى ارقىلى اۋاعا شىعاتىن وندىرىستىك قالدىق مولشەرىن ازايتۋ, ماگنيتتىك-رەزونانستى توموگرافياعا قاجەت جوعارى وتكىزگىش سىمدار الۋ, تانتال مەن نيوبيدەن مەديتسينالىق بۇيىمدار جاساۋ, تيتان مەتالىن مۇناي-گاز سالاسىنا كىرىكتىرۋ, تيتاننان جاساندى دەنە مۇشەلەرىن دايىنداۋ, حلورلى قالدىقتاردى زالالسىزداندىرۋ تەحنولوگياسىن ازىرلەۋ جوبالارى. جەرگىلىكتى ءوندىرىستى دامىتۋعا باعىتتالعان بۇل جوبالار ء«ۇمز», «تمك» جانە «كازتسينك» سىندى كاسىپورىنداردىڭ بازاسىندا ىسكە اسىرىلادى. وڭىردە ىسكە اسىرىلاتىن اتالمىش جوبالاردىڭ جالپى قۇنى 7,8 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايدى.
الەمدە وندىرىلەتىن تيتاننىڭ 25, بەريلي مەن تانتالدىڭ 30 پروتسەنتى شىعىس قازاقستانعا تيەسىلى بولسا دا, ازىرگە اتالعان مەتالداردى دايىن شيكىزات رەتىندە عانا وتكىزۋمەن شەكتەلىپ وتىرعانىمىز بەلگىلى. ال سول دايىن مەتالدى ناقتى بۇيىم ەتىپ وتكىزسە, ەكونوميكاعا دا, وندىرىسكە دا پايداسى مول بولاتىنى انىق.
ءبىزدىڭ كاسىپورىندار دايىنداپ بەرگەن تيتان قۇيمالارىن دامىعان ەلدەر مەديتسينا مەن مۇناي-گاز سالاسىنا ءساتتى كىرىكتىرىپ وتىر. ويتكەنى تيتان سالماعى جاعىنان ءداستۇرلى مەتالداردان الدەقايدا جەڭىل, ال بەرىكتىگى جاعىنان تەڭدەسسىز ماتەريال سانالادى. اسىرەسە مۇناي-گاز سالاسىندا كۇكىرتتىڭ «شابۋىلىنان» ءجيى توزاتىن بولشەكتەردى وسى تيتاننان جاسايدى ەكەن. بۇل تەحنولوگيا تۇز بەن كۇكىرت قاتار كەزدەسەتىن بىزدەگى مۇناي وندىرىسىنە دە تاپتىرمايتىن ءتاسىل بولماق. تەك ونىڭ ناقتى قاي كاسىپورىنعا, قاي تەتىكتى اۋىستىرۋ ءۇشىن قانشا مولشەردە قاجەت ەكەندىگىن انىقتاۋ قاجەت. وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆ وسى مىندەتتى ءوڭىردىڭ عالىمدارىنا جۇكتەپ وتىر. جوعارىدا اتالعان جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەت گەرمانيا, شۆەيتساريا, ءۇندىستان سىندى ەلدەردىڭ وسى سالالارداعى تاجىريبەسىن زەرتتەپ, جۇمىس توبى گەرمانيانىڭ «DMG ءMORى» زاۋىتىندا بولىپ قايتىپتى. د.سەرىكباەۆ اتىنداعى شقمتۋ وتكەن جىلدان بەرى ءوڭىردىڭ ءىرى كاسىپورىندارىمەن بىرلەسە 10 عىلىمي-تەحنيكالىق جوبانى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا جۇمىس ىستەپ جاتىر.
شقمتۋ بۇگىندە «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا دا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ جاتقانىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى. ءبىلىم ورداسى جاڭا وقۋ جىلىنان باستاپ 4.0 يندۋستريا جاعدايىنداعى مامانداردى دايىنداۋ ءۇشىن 20 يننوۆاتسيالىق جاڭا باعدارلامانى وقۋ كەستەسىنە ەنگىزدى. سونىڭ ءبىرى – ينجەنەر-مەدتەحنيكتەردى ازىرلەۋگە ارنالعان «مەديتسينالىق تەحنيكا» باعدارلاماسى. بۇل باعدارلامانى ەنگىزۋگە ىنتا بىلدىرگەن, تاپسىرىس بەرگەن – وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى. قازىرگى ۋاقىتتا وڭىردەگى مەديتسينالىق مەكەمەلەر اقش, گەرمانيا, جاپونيا, وڭتۇستىك كورەيا ەلدەرىنەن اكەلىنگەن جاڭا قۇرىلعىلارمەن جابدىقتالىپ جاتقانى بەلگىلى. وكىنىشكە قاراي مۇنداي قۇرىلعىلارمەن جۇمىس ىستەي الاتىن, تەحنيكانىڭ ءتىلىن بىلەتىن ماماندار ەلىمىزدە وقىتىلمايدى ەكەن. مىنە, شقمتۋ بيىلدان باستاپ وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋعا كۇش سالماق. جاستاردى اتالعان سالاعا باۋلۋ ءۇشىن بەرليندەگى تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەت, ۆەناداعى قولدانبالى عىلىمدار ۋنيۆەرسيتەتى (اۋستريا), توم پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى, بەلارۋس مەملەكەتتىك ينفورماتيكا جانە راديوتەحنيكا ۋنيۆەرسيتەتى جانە سانكت-پەتەربۋرگتەگى مەملەكەتتىك ەلەكترتەحنيكا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىلارىمەن ارىپتەستىك بايلانىس ورناتىپتى.
ۋنيۆەرسيتەتتە بيىل جۇمىسىن باستاعان باعدارلامانىڭ تاعى ءبىرى – «ناقتى جەر وڭدەۋ» باعدارلاماسى. وقۋ ورنى باعدارلامانى ۇلان اۋدانىنداعى «باگراتيون» جشس-مەن بىرلەسە وتىرىپ ىسكە اسىرماق. بۇل ماماندىقتى مەڭگەرگەن ماماندار اقپاراتتىق, سپۋتنيكتىك جانە GIS-تەحنولوگيالاردى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا قولدانا وتىرىپ, جوعارى ساپالى اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن الۋدى ۇيرەنىپ شىعاتىن بولادى. دەمەك, الداعى ۋاقىتتا القاپتارعا تۇقىم سەبۋ, كەيىنگى ونى سۋارۋ جۇمىستارىنىڭ بارلىعى جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىمەن جۇزەگە اسىرىلماق. ماماندار «ناقتى جەر وڭدەۋ» باعدارلاماسى اگرووندىرىستىك كەشەننىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, جانار-جاعارمايعا, تىڭايتقىشقا جانە سۋارۋعا كەتەتىن شىعىنداردى ازايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىنىنە سەنىمدى. باعدارلامانى ءساتتى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەت وبلىستىڭ ءىرى اگرارلىق كاسىپورىندارىمەن ىنتىماقتاستىق بايلانىستى جانداندىرىپ, وقۋ ورنىنىڭ قاراماعىنداعى «Leica» سپۋتنيكتىك ستانساسىن جاڭا قۇرىلعىلارمەن جابدىقتالعان.
كەلەسى باعدارلاما «روبوتتاندىرىلعان پيلوتسىز جۇيەلەر» دەپ اتالادى. بۇل باعدارلامانىڭ ەرەكشەلىگى, ماگيسترانتتار درون سەكىلدى پيلوتسىز جۇيەلەردى اۋىل شارۋاشىلىعى, گەولوگيالىق بارلاۋ, ءوندىرىس, تاعى باسقا دا سالالاردا قالاي قولدانۋدى ۇيرەنەدى. ماماندار ادام ومىرىنە قاۋىپ توندىرەتىن وندىرىستەگى اۋىر جۇمىستاردى وسىنداي پيلوتسىز قۇرىلعىلاردىڭ كومەگىمەن اتقارۋعا بولاتىنىن ايتادى. وسى جوبا اياسىندا وقۋ ورنى ۆەنگريانىڭ وبۋدا ۋنيۆەرسيتەتىمەن جانە رەسەيدىڭ ءنوۆوسىبىر مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن بايلانىس ورناتىپتى. اتالمىش باعدارلاما بويىنشا ءبىلىم العان تۇلەكتەر وڭىردەگى گەولوگيالىق كومپانيالارعا جۇمىسقا ورنالاسادى دەپ كۇتىلۋدە. بۇگىندە گەولوگيالىق بارلاۋ, توپوگرافيالاۋ, اۋماقتىڭ ساندىق مودەلىن الۋ, مۇناي-گاز كەنىشتەرى مەن قۇرىلىس الاڭدارىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋ, تەحنوگەندى جانە تابيعي اپات قاتەرلەرىن باقىلاۋ جۇمىستارىنا دروندار كەڭىنەن قولدانىلۋدا. باعدارلاما شاكىرتتەرى وسى درونداردى ءار سالاعا قاراي باعدارلامالاۋ ىسىمەن شۇعىلداناتىن بولادى. بۇل سالاعا مامانداناتىن ماگيسترلەر «قازتسينك» جشس مەن توتەنشە جاعدايلار كوميتەتىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا وقىتىلماق.
وسى ءۇش باعدارلامادان بولەك ء«ادديتيۆتى تەحنولوگيالار», «جەردى زەرتتەۋدىڭ ساندىق ادىستەرى», «تولىقتىرىلعان ۆيرتۋالدى شىندىق», ء«ومىردى قامتاماسىز ەتۋدىڭ زياتكەرلىك جۇيەسىن باسقارۋ», «جوبالاۋدىڭ BIM-تەحنولوگياسى» سياقتى جاڭا تەحنولوگيالارعا نەگىزدەلگەن ماماندىقتار بويىنشا ءبىلىم بەرۋ قولعا الىنعانىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى. «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن د.سەرىكباەۆ اتىنداعى شقمتۋ-دا نەگىزگى عىلىم مەن اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ توعىسۋىنان قۇرىلعان وسىنداي 20 يننوۆاتسيالىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى بويىنشا جۇمىستار باستالدى. بۇل ماماندىقتار زامان تالابىنا ساي جۇمىس ىستەي الاتىن بىلىكتى ماماندار دايارلاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنى انىق», دەيدى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اقپاراتتىق تەحنولوگيالار جونىندەگى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى-پرورەكتور ناتاليا دەنيسوۆا.
رەتى كەلگەندە ايتا كەتەيىك, «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى جۇرگىزگەن ساراپتاما بارىسىندا د.سەرىكباەۆ اتىنداعى شقمتۋ-دىڭ 10 ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى ۇزدىك بەستىككە ەنىپتى.
ازامات قاسىم,
«ەگەمەن قازاقستان»
وسكەمەن
