استاناداعى «تاۋەلسىزدىك سارايى» ەسىگىنىڭ الدىنداعى قاۋقىلداسىپ, ءبىر-ءبىرىن باۋىرىنا باسىپ, ۇزاق ۋاقىتتان بەرى كورىسپەگەن قالامگەرلەردىڭ جادىراپ, جايراڭداي اڭگىمە-دۇكەن قۇرىپ تۇرعان جايما-شۋاق كوڭىل كۇيى ارقا كۇزىنىڭ سالقىنىن سەيىلتىپ, ءاپ-ساتتە جاھاندى جىلۋىنا بولەپ ۇلگەرگەندەي... 2018 جىلدىڭ 20-21 قىركۇيەگى ارالىعىندا باس شاھار تورىندە وتكەن «قازىرگى زامانعى ءسوز ەنەرگياسى» اتتى حالىقارالىق ادەبي فورۋمدا باس قوسقان قالىڭ قالامگەردىڭ كوڭىل تۇكپىرىنەن ورىن الىپ ۇلگەرگەن ساعىنىش پەن ۇمىتكە تولى ەرەكشە سەزىم ەدى بۇل.
«قازىرگى زامانعى ءسوز ەنەرگياسى» ەۋرازيالىق فورۋمى – تەك ادەبي الەمنىڭ وزەكتى تاقىرىپتارى تالقىعا سالىنىپ, ماسەلەنىڭ وڭتايلى شەشىمىن تابۋعا تالپىنىستار جاسالاتىن ۇلكەن پىكىرتالاس ورتالىعى عانا ەمەس, سونداي-اق ەۋرازيا كەڭىستىگى جازۋشىلارىنىڭ جۇزدەسىپ, شىعارماشىلىق پىكىر الماساتىن, ۇزاق ۋاقىتتان بەرى كورىسپەگەن ارىپتەستەردىڭ دوستىق كوڭىلى مەن دارحان پەيىلى سالتانات قۇراتىن تاريحي وقيعا الاڭى دەسەك, تيتتەي دە ارتىق ايتقاندىق ەمەس. «تاۋەلسىزدىك سارايىنا» ەرەكشە كوڭىل كۇي ورناتقان بۇل قاۋىم قازىرگى زامان ادەبيەتى مەن جالپى اقپاراتتىق تەحنولوگيانىڭ كوز ىلەسپەس جىلدامدىقپەن دامۋ داۋىرىندەگى ءسوز ونەرىنىڭ كيەسى مەن ماڭىزىنا سۇبەلى ساراپتاما جاساپ, تىڭ ويلارىن ورتاعا سالدى.
ايتۋلى شاراعا ەلىمىزدىڭ بارشا قالامگەرلەر قاۋىمى مەن يران, ازەربايجان, تۇركيا, موڭعوليا, تاجىكستان, لاتۆيا, مولدوۆا, باشقۇرتستان سياقتى بىرقاتار ەلدەردەن دەلەگاتتار قاتىستى. ادەبي فورۋمدى مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى قۇتتىقتاۋ سوزىمەن اشىپ, قاتىسۋشىلارعا ساتتىلىك تىلەدى.
«ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ارنايى جارلىعىمەن اسەم قالا استانانىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويى اياسىندا ءوتىپ جاتقان ايتۋلى جوبا «قازىرگى زامانعى ءسوز ەنەرگياسى» اتتى ادەبي فورۋمعا قوش كەلدىڭىزدەر! قازاق ادەبيەتىنىڭ بۇگىنگى حال-احۋالى بارشامىزدى الاڭداتىپ وتىرعانى داۋسىز. ەل ادەبيەتىن قايتسەك الەمگە تانىتامىز دەگەن ماسەلە بارشامىزعا ورتاق. ەندەشە, الەمنىڭ ادەبي كەڭىستىگىمەن شىعارماشىلىق بايلانىس ورناتۋ ماقساتىندا وتكىزىلىپ وتىرعان بۇگىنگى شارانىڭ ورنى ەرەكشە», – دەدى مينيستر ا.مۇحامەدي ۇلى قۇتتىقتاۋ سوزىندە.
فورۋمنىڭ العاشقى كۇنى «ادامزات. شەكسىزدىك. ماڭگىلىك» تاقىرىبىندا ءۇش بولىمنەن تۇراتىن پلەنارلىق وتىرىس ءوتتى. قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارما توراعاسى ۇلىقبەك ەسداۋلەت مودەراتورلىق ەتكەن «ادەبيەت جانە جاھاندىق ماسەلەلەر» اتتى العاشقى بولىمدە يران جازۋشىلارى قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى حادي ساەدي كياساري «زاماناۋي ادەبيەت: وركەنيەتتەر قاقتىعىسىنداعى ادام ماسەلەسى», ازەربايجان قالامگەرى يۋنۋس وعۋز «الەم قاۋىپسىزدىگى جانە ادەبيەتتىڭ ءرولى», موڭعوليا ەلىنىڭ بەلگىلى اقىنى, عالىم گۋن-ااجاۆىن ايۋرزانا «ادەبيەت ترانسفورماتسياسى: باسەكەگە قابىلەتتى جانرلار», جازۋشى تولەن ابدىك «جاڭا زامانداعى قالامگەر تاعدىرى» جانە پۋبليتسيست راسۋل جۇمالى «ادەبيەت جانە يدەولوگيا: مەملەكەتتىڭ ءرولى» تاقىرىبىندا بايانداما جاساپ, زاماناۋي ادەبيەتتىڭ جاي-كۇيى مەن قوعامداعى رولىنە, قالامگەر تاعدىرى مەن كوركەم ادەبيەتتىڭ الەم تىلدەرىنە ساپالى اۋدارىلۋ ماسەلەسىنە جان-جاقتى توقتالىپ, ۇتىمدى ۇسىنىستار ايتىلدى. ماسەلەن, موڭعوليادان كەلگەن مەيمان گۋن-ااجاۆىن ايۋرزانا ءوز بايانداماسىندا: ء«بىزدىڭ ءداۋىردىڭ ۋاقىت كولىگى كوز ىلەسپەس جىلدامدىقپەن زىمىراپ كەتىپ بارادى. كوپ نارسە وزگەردى. سونىڭ ىشىندە, اسىرەسە ادەبيەتتىڭ جەدەلدىلىگىنە قايران قالۋعا بولادى. بۇگىندە «مىنە, وسى – زاماناۋي ادەبيەتتىڭ باعىت-باعدارى», «بۇل – قازىرگى زامانعى ادەبيەتتىڭ باستى جانرى» دەپ ساعاتتى ساعاتقا جالعاپ تەوريانى تۇگەندەيتىن ۋنيۆەرسيتەت تورىندەگى قارت ۇستازدىڭ سەمەستردەن سەمەسترگە جالعاسار لەكتسياسىنىڭ كۇنى كەلمەسكە كەتكەنىن كوردىك. باعدار ءسات سايىن وزگەرىپ, «جانر» دەگەن ۇعىم ءتول انىقتاماسىنان اۋىتقىپ بارادى. وقىرمان – ءسوز ونەرى سىيلار تۇراقتى رۋحاني ءلاززاتتان, جازۋشى قالامىنا ارقاۋ ەتەر تۇراقتى ۇلگىدەن كەتتى. قازىر ادەبيەتتە «مىناۋ وسى جانر» دەپ تۇبەگەيلى انىقتاما بەرە المايسىڭ. كوركەم شىعارما سان ءتۇرلى جانردىڭ سينتەزىنە اينالدى. سوندىقتان بۇگىنگى ادەبيەتتە «جانر» دەگەن قالىپتى تۇسىنىك جويىلىپ بارادى. ونىڭ ورنىن جانرلار سينتەزى باسادى جانە الداعى ۋاقىتتا بۇل وزگەرىس ءالى دە جالعاسا بەرەدى» دەپ ادەبي جانرلاردىڭ كەلەشەكتەگى تاعدىرىنا قاتىستى تالداۋ جاساسا, بەلگىلى جازۋشى تولەن ابدىك كوركەم ادەبيەتتىڭ الەم تىلدەرىنە ساپالى اۋدارىلۋى مەن ءتارجىماشىلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋدى, سونداي-اق كىتاپ باسۋ ءىسى تەك مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن شەكتەلمەي, شەتەلدەردەگىدەي كوممەرتسيالىق ءوندىرىس دەڭگەيىنە كوتەرىلۋىن, سويتە تۇرا كوركەمدىك تالاپتاردان اجىراماۋىن, ءاربىر شىعارمانىڭ ناسيحاتى لايىقتى دەڭگەيدە جۇرگىزىلىپ, جارنامالانۋىنا جاعداي جاسالۋ قاجەتتىلىگى كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلە ەكەنىن العا تارتتى.
پلەنارلىق وتىرىستىڭ «ايماقتىق ادەبيەتتەردىڭ دامۋى» اتالاتىن بولىمىندە ادەبيەتتانۋشى, اۋدارماشى سافار ابدۋللو «جاھاندانۋ زامانىنداعى ورتالىق ازيا حالىقتارىنىڭ ادەبيەتى», ەۋرازيالىق جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى ياكۋب ومەروعلى «تۇركى دۇنيەسى ادەبيەتىنىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆالارى», «رومان-گازەتا» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى, جازۋشى يۋري كوزلوۆ «جاڭا زامانداعى ورىس ادەبيەتى», پۋبليتسيست ايدوس سارىم «ۇلتتىق كود جانە مادەنيەت. سانا مودەرنيزاتسياسى», اقىن مەيىرحان اقداۋلەت «قازاق ادەبيەتى جانە قازىرگى الەم» تاقىرىبىنداعى باياندامالارىن كوپشىلىك نازارىنا ۇسىندى.
ال جيىننىڭ ءىىى ءبولىمى جارىسسوزگە ارنالدى. وندا قازاقستان جازۋشىلارىمەن قاتار, تاجىكستان, لاتۆيا, مولدوۆا, ماجارستان ەلدەرىنەن كەلگەن قالامگەرلەر ءسوز الىپ, قازىرگى زامانعى ءسوز ەنەرگياسى مەن جالپى ءتىل كوركەمدىگى, وي ورالىمدىلىعى ماسەلەلەرىنە ناقتى مىسالدارمەن تالداۋ جاساپ, ءوز وي-پىكىرلەرىن ءبىلدىردى. اسىرەسە بۇگىنگى اقپاراتتىق تەحنولوگيانىڭ جەتىستىكتەرى العا شىعىپ, عالامتور مادەنيەتى كىتاپ وقۋ مادەنيەتىمەن باسەكەگە تۇسكەندە, سونىمەن قاتار اۋىزدان شىققان ءاربىر ءسوزدىڭ سۇزگىسىز, ەلەكتەن وتپەي سۇراۋسىز جاريالانا بەرۋىنىڭ ءوزى ءسوزدىڭ قۋاتى مەن قادىرىن تۇسىرەتىنىن, ءتىلدىڭ ۇرپاق تاربيەسىنە ءوز دەڭگەيىندە قىزمەت ەتۋىنە زاردابىن كەلتىرەتىنى جونىندە دە باسا ايتىلدى. جيىندا بۇدان دا باسقا ادەبيەتتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى ءسوز بولىپ, تۇشىمدى ۇسىنىستار ورتاعا تاستالدى.
شارا سوڭىندا ءسوز العان قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى, اقىن ولجاس سۇلەيمەنوۆ مۇنداي ادەبي باسقوسۋلاردىڭ ۇلتتىق ادەبيەتىمىزدىڭ دامۋى مەن الەمدىك دەڭگەيدە ناسيحاتتالۋىنا, تانىلۋىنا تيگىزەر پايداسىنا توقتالدى. بۇدان بولەك, ايتۋلى ادەبي فورۋم اياسىندا ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحاناسىندا قازاقستان – رەسەي قالامگەرلەرىنىڭ كەزدەسۋى ءوتىپ, قازاقستان جازۋشىلار وداعى مەن يران جازۋشىلار قاۋىمداستىعى اراسىندا ىنتىماقتاستىق مەموراندۋمىنا قول قويىلدى.
سونداي-اق بۇگىن, ياعني 21 قىركۇيەك كۇنى «Hilton Garden Inn Astana» قوناقۇيىندە 4 سەكتسيا بويىنشا وتەتىن: «جاڭا زامان پوەزياسى: كوتەرەتىن نەگىزگى تاقىرىپتار مەن ماسەلەلەر», «جاڭا زامان پروزاسى: كوتەرەتىن نەگىزگى تاقىرىپتار مەن ماسەلەلەر», «دراماتۋرگيانىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى», «قازىرگى زامانعى اۋدارما ءىسىنىڭ حال-احۋالى» تاقىرىبىنداعى باسقوسۋلار دا زاماناۋي قازاق ادەبيەتى مەن دراماتۋرگياسىنىڭ جاھاندىق اۋقىمدا مويىندالۋى مەن ناسيحاتتالۋىنا كەڭ جول اشاتىنىنا سەنەمىز.
نازەركە جۇماباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
