وڭتۇستىك كورەيا قورعانىس ءمينيسترى سون يون مۋ جانە سولتۇستىك كورەيا حالىقتىق اسكەري كۇشىنىڭ ءمينيسترى نو گۋان چول قۇجاتقا قول قويىپ, قول قويعان پاراعىن اشىپ كورسەتتى. قۇجاتقا «پحەنيان بىرىككەن دەكلاراتسياسى كەلىسىمىن قابىلداۋ» دەگەن رەسمي ات بەرىلدى. اتالعان قۇجاتتى قوس ەلدىڭ ۇكىمەتى «قوس كورەيا ءسامميتى, قىركۇيەك ايىنداعى پحەنيان دەكلاراتسياسىن قابىلداۋ» دەگەن اتپەن جاريالادى.
11-دەن 40 مينۋت كەتكەندە ەكى ەلدىڭ باسشىلارى تىلشىلەردىڭ الدىندا رەسمي ءسوز سويلەپ, ماڭىزدى ساياسي مالىمدەمە جاسادى. ءسامميتتىڭ ناتيجەسى بويىنشا ەڭ ماڭىزدىسى, ءبىرىنشى – تۇبەكتى يادرولىق قارۋدان ارىلتۋدىڭ جولدارىن قاراستىرۋ ماسەلەسى العاش رەت سولتۇستىك كورەيا ليدەرىنىڭ اۋزىمەن رەسمي تۇردە ايتىلدى. بۇل باعىتتا «قوس كورەيا تولىقتاي يادرولىق قارۋدان ارىلۋدى جىلجىتۋ ءۇشىن تىعىز ىنتىماقتاستىق ورناتادى». ەكىنشى – اسكەري قۇجاتتى نەگىزگە الا وتىرىپ, «اسكەري باعىتتاعى جاۋلىق قارىم-قاتىناستى توقتاتۋ» دەگەن نيەتتەرىن قاعازعا ءتۇسىرىپ, اسكەري تەكەتىرەستى جۇمسارتۋعا كەلىستى. ءۇشىنشى – «وسى جىلى سولتۇستىك كورەيا باسشىسىنىڭ وڭتۇستىك كورەياعا العاش رەت مەملەكەتتىك ساپارى ۇيىمداستىرىلادى». ءتورتىنشى – يادرولىق پوليگوننىڭ ءبىرى «تونچانري سىناق الاڭىن مۇلدەم جابۋعا» ۋاعدالاستى. بەسىنشى – تۋىستاس ەل بىرىگىپ, حالىقارالىق دەڭگەيدە «2030 جىلى قوس كورەيا جازعى وليمپيادانى اتاپ ءوتۋ ءۇشىن جۇمىستار اتقاراتىنىن» ءمالىم ەتتى. التىنشى – «كىمگانسان تۇراقتى كەزدەسۋ ورنى اشىلادى». ونىڭ اشىلۋى سولتۇستىك تاراپىنا ءتيىمدى تۋريستىك سالانى دامىتىپ قانا قويمايدى, ءبىر-بىرىنەن كوز جازىپ قالعان وتباسىلاردى ءجيى كەزدەستىرۋگە مۇمكىندىك تۋىپ جانە قارىم-قاتىناسقا جاڭا سەرپىن بەرەدى. جەتىنشى – ەكى ەلدىڭ اراسىندا قوسىلماي جاتقان بايلانىستى جانداندىرىپ ءتىرىلتۋ ءۇشىن ء«بىر جىلدىڭ ىشىندە تەمىر جول,·تاس جولدى قوسۋ قۇرىلىسىن باستاۋ رەسمي شاراسىن وتكىزۋدى» قولعا الادى. سەگىزىنشى – «ناۋرىزدىڭ ءبىرىنشى كۇنى اتاپ وتەتىن تاۋەلسىزدىك قوزعالىسىنىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىن بىرگە اتاپ ءوتۋ شاراسىنا قاتىستى دايىندىق جۇمىستارىن بىرگە باستاۋعا» نيەتتەرىن ءبىلدىردى. توعىزىنشى – «وڭتۇستىك پەن سولتۇستىك كورەيا اراسىندا ءتۇرلى سالا بويىنشا ءوزارا الماسۋ مەن ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ ءىسىن جانە ءتۇرلى بايلانىستى بەلسەندى جۇرگىزەدى». ونىنشى – 1950-1953 جىلدارى كورەي سوعىسى كەزىندە ء«بولىنىپ قالعان وتباسىلار ماسەلەسىن شەشۋدى جۇزەگە اسىرادى. ون ءبىرىنشى – «كورەي تۇبەگىن يادرولىق قارۋ جانە يادرولىق قاۋىپ جوق بەيبىت جەر جاساۋعا» كەلىسكەندىگى ايتىلدى.
كورىپ وتىرعاندارىڭىزداي, بۇل كەلىسسوز بەن ءسامميتتىڭ قول جەتكىزگەن ناتيجەسى اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي جانە ءمانى مەن ماعىناسى زور. مىنە, وسىلاي حالىقارالىق قوعامداستىق پەن الەم جۇرتشىلىعى الدىندا قوس كورەيانىڭ بەدەلى ءوسىپ, پحەنياندا بولعان 3-ءشى ءسامميتتىڭ 2-ءشى وتىرىسىندا كوزدەلگەن ماڭىزدى ماسەلەلەر تولىعىمەن تالقىلانىپ, قوس تاراپ تا قاناعاتتانارلىق جاۋاپ الىپ, دىتتەگەن ماقساتتارىنا جەتتى. دەگەنمەن مۋن چجە ين ءبىر سوزىندە ازىرگە تۇبەكتى تولىقتاي يادرولىق قارۋدان ارىلتۋ جونىندە ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىلمەگەنىن جانە ونىڭ سەبەبىن, بۇل باعىتتا العاشقى قادامداردىڭ جاسالعاندىعىن اتاپ ءوتتى. باستىسى سولتۇستىك كورەيانىڭ سوزىندە تۇرىپ, ىسكە كوشكەندىگىن جانە يادرولىق قارۋسىز تۇبەكتى جاساۋعا كەلىسكەندىگىن قاداپ ايتتى. بۇل ەكى ەلدىڭ اراسىندا بۇعان دەيىن بولعان كەلىسسوزدەردەن بولەك سيپاتقا يە. ويتكەنى وندا يادرولىق قارۋدان ارىلۋعا دەگەن نيەت پەن ءىس-ارەكەتتىڭ ورىندالۋىن ءىس جۇزىندە كورسەتەتىندىگى جازىلدى.
سامميت بارىسىندا ەكى ەلدىڭ باسشىلارى ايتقان سوزدەرى مىناداي. ءبىرىنشى ءسوز العان سولتۇستىك كورەيانىڭ باسشىسى «يادرولىق قارۋسىز تۇبەك جاساۋ ءۇشىن تىرىسامىن» دەپ رەسمي تۇردە مالىمدەمە جاسادى. ونىڭ اۋزىنان مۇنداي ءسوزدىڭ شىعۋى ەكى ەلدىڭ ساياسي باعىتىندا ۇلكەن وزگەرىس تۋا باستاعانىن اڭعارتادى. بۇل كورەي تۇبەگىنە بەيبىتشىلىك ورناي باستادى دەگەن ءسوز. كەلەسى بولىپ ءسوز العان مۋن چجە ين مىرزا «سوعىسسىز تۇبەك باستالدى» دەپ جاريالادى. جانە بۇگىنگى كۇندى ەرەكشە كۇن دەپ اتاپ ءوتتى. ءوزىنىڭ قۋانىشتى كوڭىل-كۇيىن دە جەتكىزدى. سونىمەن قاتار اقش پەن سولتۇستىك كورەيانىڭ اراسىنداعى بايلانىستى جەتىلدىرۋ جاعى ءسوز بولدى.
بۇل سامميتتە يادرولىق قارۋدان ارىلۋعا سولتۇستىك كورەيانىڭ رەسمي تۇردە نيەت تانىتقانىن الەمدىك ديپلوماتتار مەن ساياساتكەرلەر جاقسى قابىلدادى. بۇل قادام اقش بيلىگىنە سولتۇستىك كورەيا ۇكىمەتىنىڭ جاساعان ديپلوماتيالىق قادامى دەپ باعالاندى. سولتۇستىك كورەيا ءوزىنىڭ ۋادەسىندە تۇردى. «ال ەندى امەريكا ءوزىنىڭ ۋادەسىندە تۇرا ما؟» دەگەن سۇراققا جاۋاپ اشىق تۇردە قالدى. بۇل ديپلوماتيانى «قادامعا قادام ديپلوماتياسى» دەپ اتادى. سولتۇستىك كورەيانىڭ جاساعان قادامىنا اقش تا ءبىر قادام جاساپ, ءبىر-بىرىنە بەرگەن ۋادەسىن ورىنداۋ قاجەت. سوندا عانا كورەي تۇبەگىندە بەيبىتشىلىك ورناپ, ءار ەل تۇبەكتىڭ ماڭگىلىك تىنىشتىعىنا سۇبەلى ۇلەستەرىن قوسا الادى.
ءوز كەزەگىندە پرەزيدەنت مۋن چجە ين سولتۇستىك كورەيا ليدەرى كيم چەن ىندى ارنايى شاقىردى. كيم چەن ىن ونىڭ شاقىرتۋىن قابىل العاندىعىن جانە جاقىن ارادا سەۋلگە باراتىندىعىن مالىمدەدى. الەم جۇرتشىلىعىنا جاس كوسەمنىڭ وڭتۇستىك كورەياعا الداعى ۋاقىتقا جوسپارلانعان ساپارى توسىن جاڭالىق بولدى. كيم چەن ىننىڭ وڭتۇستىك كورەيا ەلىنە مەملەكەتتىك ساپارى – تاعى ءبىر تاريحي جاڭا پاراقتى اشادى. ول وسى جىلدىڭ ىشىندە جۇزەگە اسپاق. ودان باسقا سولتۇستىك كورەيا باسشىسى وڭتۇستىك كورەيا ەلى تاراپىنان وسى سامميتكە بەلسەندى قاتىسقان بارلىق ادامدارعا العىسىن جەتكىزدى. ءسوز سوڭىندا ەكى ەلدىڭ باسشىلارى سامميتكە جەتىستىك تىلەپ وتىرعان ەكى ەل حالقىنا جانە شەتەلدەگى بارلىق كورەي جۇرتشىلىعىنا العىستارىن جەتكىزدى.
قوس كورەيانىڭ ءسامميتىنىڭ ناتيجەسىنە اقش بيلىگى وڭ باعا بەردى. دونالد ترامپ تونچانريدەگى زىمىران سىناق الاڭىن جابۋعا بايلانىستى حاباردى جاقسى قابىلداعانىن قۋانا جەتكىزدى. سونىمەن قاتار اقش-تىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى مايكل پومپەو دا «كيم توراعا سينگاپۋردا ترامپقا بەرگەن ۋادەسىندە تولىق تۇردى» دەپ كيم چەن ىننىڭ ۋادەدە تۇرا بىلەتىن قاسيەتىن وتە جوعارى باعالاپ, ەكى ەلدىڭ بايلانىستارى جىلدام قارقىنمەن ءالى دە دامي تۇسەتىندىگىنە سەنىم ءبىلدىردى.
ءسامميتتىڭ قورىتىندىسىنا از-كەم ساراپتاما جاسايتىن بولساق, بۇل باسقوسۋدان ۇلكەن ديپلوماتيانىڭ باستالعاندىعىن اڭعارامىز.
سولتۇستىك كورەيانىڭ مالىمدەمە ارقىلى ەڭ ءبىرىنشى قىتاي مەن اقش اراسىنداعى ساۋدا سوعىسىن ءساتتى پايدالانىپ, الپاۋىت كورشىنىڭ ىقپالىنان شىعىڭقىراپ, اقش-پەن دوستىق قارىم-قاتىناستى ورناتىپ الۋعا پرەزيدەنت ترامپتىڭ مەرزىمى اياقتالماي تۇرىپ قول جەتكىزۋگە تالپىنىپ وتىرعاندىعى, ەكىنشى مۋن چجە ءيننىڭ پرەزيدەنتتىك مەرزىمى كەزىندە سەۋل مەن پحەنيان اراسىنداعى كورەيا داعدارىسىنىڭ مۇلدەم اياقتالعاندىعىن جاقىن ارادا جاريالاۋعا قادام جاساي باستاعاندىعى, ءۇشىنشى وليمپيادا سەكىلدى شارالاردى وتكىزىپ سولتۇستىك كورەيانىڭ ءيميدجىن كوتەرۋدى كوزدەپ وتىرعاندىعى, ءتورتىنشى ەكونوميكاسى مەن ىشكى قۋاتىن تۇزەيتىن ساۋدا بايلانىستارىن بارلىق ەلمەن جانداندىرۋدى قالايتىندىعى, بەسىنشى قىتاي, جاپونيا, رەسەي سەكىلدى ەلدەردىڭ تاريحي ىقپالىنان شىعۋدى مۇرات ەتەتىندىگى, التىنشى «بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىمەن ىنتىماقتاستىقتى جەتىلدىرۋدى كوزدەيتىندىگى جانە جەتىنشى قوس كورەيانىڭ بىرىگۋىن وزدەرى ءبىرىنشى بولىپ باستايتىندىعى اڭعارىلادى. كورەي دەگەن ۇلت ءوز تاريحىن ءوز قولىمەن جاساي الادى دەپ ءجيى ايتاتىن جاس كوسەمنىڭ سوزدەرى – الىسقا كوز تاستاپ وتىرعان جاس ساياساتكەردىڭ ءوز ەسەبى ىشىندە ەكەنىن ايعاقتايدى. ءتۇبى ول سولتۇستىك كورەيانىڭ ەسىگىن الەم ەلىنە اشۋى مۇمكىن. كىم ءبىلسىن, ول بۇعان دەيىنگى كوسەمدەر جاساماعان ۇلى ەرلىكتى جاساپ, كونە كوگۋريو دەگەن ەلدىڭ رۋحىن ءتىرىلتىپ, ەكى ەلدى بىرىكتىرۋگە ءوز ۇلەسىن قوسىپ, الەم كۇتپەگەن جاڭا ساياساتتىڭ باستالۋى عاجاپ ەمەس.
داستان اقاش,
ارنايى «ەگەمەن قازاقستان» ءۇشىن
وڭتۇستىك كورەيا,
سەۋل قالاسى
