قىزبەلدىڭ قايسارى

قازاق ءباسپاسوزىنىڭ دامۋىنا وزىندىك ۇلەس قوسىپ, شىعارماشىلىق جىلدارىندا 34 كىتاپتىڭ جارىق كورۋىنە تابانى كۇرەكتەي 55 جىلىن ارناعان, بۇگىندە 70-ءتى ەڭسەرگەن جۋرناليست, جازۋشى قايسار ءالىمنىڭ الاش قوزعالىسىنىڭ 100 جىلدىعىنا كادەلى سىي رەتىندە ۇسىنعان «مىرجاقىپتىڭ ورالۋى. ۆوزۆراششەنيە ميرجاكيپا», تاڭدامالى كوركەم شىعارمالارى توپتاستىرىلعان «بەزىنگەن لايلەك», ء«وز ورمەگىم» دەپ اتالاتىن كۇندەلىكتەرىنىڭ قوس تومدىعى كوپشىلىكتىڭ نازارىنا ۇسىنىلدى.

ادەبي ءىس-شارانى جۇرگىزگەن جازۋشى, جۋرناليست جاقاۋ داۋرەنبەكوۆ اۆتور شىعارماشىلىعىنىڭ ەرەكشە ءبىر كەزەڭدەرىنە توقتالىپ, پىكىر بىلدىرۋشىلەر اراسىندا اڭگىمەنىڭ جىگىن جالعاپ وتىردى. ال قازاقستان جازۋشىلار وداعى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى باۋىرجان جاقىپ ادەبي ورتاعا كيەلى شاڭىراقتىڭ ىزگى تىلەگىن جەتكىزىپ, بۇگىنگى كۇنى شىعارماشىلىعىنا 55 جىل تولىپ وتىرعان جازۋشىنىڭ جاڭا كىتاپتارىنا قۇتتى بولسىن ايتتى. – ءاربىر كۇننىڭ وقيعاسىنا ەرەكشە ءمان بەرىلىپ توپتاستىرىلعان ء«وز ورمەگىم» - بۇل تۇلعالىق قالامگەردىڭ كۇندەلىگى, ونىڭ ومىرگە دەگەن كوزقاراسى, ال ««مىرجاقىپتىڭ ورالۋى» بارشامىزدى ەلەڭ ەتكىزىپ وتىر. مىرجاقىپ مۇردەسىنىڭ سوناۋ كارەليا جەرىنەن تابىلعان كەزىنەن باستالعان وقيعالاردىڭ بارلىعىن «ەگەمەن قازاقستاننان» ارى قاراي نە بولار ەكەن دەپ جۋرناليست قايساردىڭ جاڭالىقتارىنان ەلەڭدەپ كۇتىپ وتىرۋشى ەدىك, – دەدى باۋىرجان جاقىپ.

 بۇگىندە قايسار ءالىم شىعارماشىلىعىن مىرجاقىپ دۋلاتوۆتىڭ ومىرىمەن, ءازىلحان نۇرشايىقوۆ ەسىمىمەن بايلانىستىرماۋ استە مۇمكىن ەمەس.

«ۋاقىت الىستاعان سايىن مىرجاقىبى حالقىنا جاقىنداي تۇسەر!.. كوپ ءبىلىپ قانا قويماي, ءىنجۋ-مارجاننىڭ ەڭ كەرەكتىسىن حالقىن وياتۋعا ارناعان اقكومەي, داڭعىل وي, كەسەك ءتىلدى دارا تۇلعا مىرجاقىپ بۇگىن ورتامىزدا جۇرگەندەي, ەرتەڭگە بىرگە قاناتتاسىپ, قولتىقتاسىپ بارا جاتقانداي!..» دەپ تولعايتىن جازۋشى الاش قايراتكەرىنىڭ بۇرىن-سوڭدى جارىق كورمەگەن, پاراقتارى ءالى اشىلىپ ۇلگەرمەگەن ءومىرىنىڭ ەرەكشە ءبىر ساتتەرىن وقىرمانمەن قاۋىشتىردى. ال مىرجاقىپ مۇردەسىنىڭ تۋعان توپىراعىندا جاي تابۋىنا قوسقان ەڭبەگى ءوز الدىنا ەرەك.

 ۇلتتىق ادەبيەتتە ماحاباتتىڭ جىرشىسىنا اينالعان ءازىلحان اعامەن الماسقان حاتتار مازمۇنى ادەبي الەمنىڭ ەرەكشە ءبىر ساتتەرىن تولعايدى. بۇگىندە ۇلكەن كىتاپقا ارقاۋ بولعان بۇل تاقىرىپ ادەبيەت سۇيەر ورتاعا سىرعا تولى مازمۇنىمەن قۇندى.

قايسار ءالىمنىڭ جۋرناليستىك ەڭبەك جولى كوپ جاعدايدا قايراتكەرلىكپەن ۇشتاسىپ جاتادى, دەيدى  اعا بۋىن. ونىڭ تۇڭعىش قازاق عارىشكەرى توقتار اۋباكىروۆپەن سۇحباتى دا وقىرماندار ەلەڭدەپ وقىعان وقيعالاردىڭ بىرىنە اينالدى.

«قوستانايداي توپىراعى كيەلى وڭىردە تۋىپ وسكەن قايساردىڭ ءتىل بايلىعى, وي ءورىسى, دارىندى قارىمى تەكتەن-تەككە بولماسا كەرەك-ءتى. تۋعان توپىراقتان دارىعان وجەتتىگى مەن وتكىرلىگى, سونىڭ ارقاسىندا ەرەكشە شىعارماشىلىق يەسى بولۋى جايدان-جاي ەمەس. ماعان اسىرەسە, ەسسەلەرى ۇنايدى. سىر اعا, عافۋ,  سەيىت كەنجاحمەتوۆ تۋرالى جازعاندارى قايتالانباس دۇنيەلەر دەر ەدىم. مۇندا جىر دا, سىر دا, كوركەمدىك تە كومكەرىلگەن. جۋرناليست رەتىندە وچەرك جانرىنىڭ ساناۋلى شەبەرلەرىنىڭ ءبىرى. وسى رەتتە كامشات تۋرالى جازىلعان شاعىن حيكاياتىن ايتساق تا جەتكىلىكتى. «جاڭاعى باۋىرىنان دەمەپ جەلبىرەتىپ جىبەرگەن اق ورامال نازىك قاناتى تالعانداي, ۇيىسا وسكەن ءبىر توپ كودەنىڭ وركەشىنە قوناقتاپتى. نازىك جانىن پىسكىلەگەن ءشوپ تىكەنەگىنەن قورىنعانداي ءۇلپ-ءۇلپ ەتەدى...», مىنە, وسى ءبىر ءشوپ ۇستىنە تۇسكەن نازىك ورامالدى سۋرەتتەگەن ساتىنەن قاساڭ ءتىلدى كوركەم تىلگە اينالدىرعان قايساردىڭ شەبەرلىگىن اڭعارامىن» دەگەن سارباس اقتاەۆ اعامىز جازۋشى شىعارماشىلىعىنا ەرەكشە ءىلتيپاتىن ءبىلدىردى.

«قايسار كۇندەلىكتى تىرلىكتە بىزدەر بايقاي بەرمەيتىن, نازار سالمايتىن دۇنيەلەرگە تەرەڭنەن قاراي ءبىلدى. الاش قايراتكەرى مىرجاقىپتىڭ ەلىمەن قاۋىشۋىنا اتسالىسۋىنىڭ ءوزى ونىڭ قايسار قادامىن بىلدىرسە كەرەك-ءتى. قازاق ادەبيەتىمىزدە ايشىقتى ورنى بار ءازىلحان نۇرشايىقوۆپەن ەتەنە جاقىن بولعان دا قايسار. قايساردىڭ بويىندا ناعىز جۋرناليستكە ساي قايسار مىنەز بار» دەگەن اقجارما تىلەگىمەن بولىسكەن قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى ماماديار جاقىپ اعامىز قالامگەرگە سەكسەن جاسقا كەلگەنشە ءالى تالاي دۇنيەلەر جاز دەگەن تىلەگىن ارنادى.

ادەبي كەش بارىسىندا ارداگەر جۋرناليست, اقىن جۇمات انەس, اكادەميك ءسابيت بايزاقوۆ, ساۋلەتشى ابدىساعيت تاتىعۇلوۆ, ارداگەر-ۇستاز اعىباي مۇقاتاەۆ, اقىن ءشومىشباي ساريەۆ, جازۋشى زاكىر اساباەۆ سىندى زيالى قاۋىم وكىلدەرى جازۋشى شىعارماشىلىعى تۋرالى قىزىقتى ەستەلىكتەردى ورتاعا سالدى.

ال وسى مادەني شارانىڭ وتكىزىلۋىنە ۇيىتقى بولعان ۇلتتىق كىتاپحانا ديرەكتورى جانات سەيدۋمانوۆ شىعارماشىل تۇلعاعا ىزگى تىلەگىن ءبىلدىرىپ, قازاق قالامگەرلەرىنە قانداي كەزدە دە قولداۋ بىلدىرەتىندىگىن جەتكىزدى. 

مادەني  شارانىڭ تاعى ءبىر مازمۇندى ءبولىمى – ەلىمىزگە بەلگىلى كينورەجيسسەر قاليلا وماروۆ تۇسىرگەن «قالام كيەسى» دەرەكتى ءفيلمىنىڭ كورسەتىلىمى. جازۋشى شىعارماشىلىعى مەن ءومىرىنىڭ ەرەكشە ءبىر ساتتەرىن بەينەلەيتىن فيلمدە تۋعان جەر توپىراعىنان باستاۋ العان كورىنىستەردە قالامگەردىڭ تۇلعالىق كەلبەتى جان-جاقتى قىرىنان اشىلادى.

«انامنىڭ سوڭعى دەمى ۇزىلەردە «قالامسابىڭدى قولىڭنان تاستاما, بوتام» دەپ ايتىپ كەتكەن وسيەت ءسوزى جۋرناليستىك عۇمىرىمنىڭ ايقىن باعىتىنا اينالعانداي... سونىڭ ايعاعىنداي, شىعارماشىلىعىمنىڭ 55 جىلىندا ەلىمىزدىڭ تاريحىنا قاتىستى قاداۋ-قاداۋ وقيعالاردىڭ كۋاسى بولىپپىن. ماسەلەن, تاۋەلسىزدىكتىڭ  العاشقى تاڭىن اقتاڭگەر اقىن عافۋ قايىربەكوۆپەن بىرگە ساپارلاس بولىپ ءجۇرىپ تورعاي ەلىندە قارسى السام, قازاقتىڭ تۇڭعىش عارىشكەرى توقتار اۋباكىروۆتى ارقالىق وڭىرىندە كوك اسپاننان قارسى الدىم. الاش ارىسى مىرجاقىپ دۋلاتوۆتىڭ كارەليادا جاتقان مۇردەسىن 57 جىلدان سوڭ تۋعان جەرىنە اكەپ قايتا جەرلەۋگە قاتىسۋىم, چەرنوبىل اپاتىنىڭ قاھارماندارىنا ارنالعان العاشقى حيكاياتىم, كەيكى باتىردىڭ باس سۇيەگىن 93 جىلدان كەيىن تۋعان ەلىنە اكەلىپ تابىستاۋعا قاتىستى ماقالالار جازۋىم, استانا الماتىدان سارىارقا تورىنە قونىس اۋدارعاندا العاشقى كەلۋشىلەردى قارسى الىپ, («ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ۇجىمى دا بار) 10 جىل بويى ەلوردانىڭ جاڭا باستالعان قۇرىلىسىن گازەت بەتىندە ۇدايى كورسەتۋىم سياقتى, ت.ب. ايشىقتى كەزەڭدەر قالامگەرلىك عۇمىرىمنىڭ ۇمىتىلماس ساتتەرى» دەگەن جۇرەكجاردى پىكىرىمەن بولىسكەن «قىزبەلدىڭ قايسارى» تىڭ تاقىرىپتار سۇرلەۋىنە قاراي بەت الدى.

ەلۆيرا سەرىكقىزى,

«ەگەمەن قازاقستان»

الماتى