1990 جىلداردىڭ ورتا شەنىندە, جاڭا جىل قارساڭىندا مەرەكەلىك اققايناردى كوپىرتىپ اشىپ, ءبىرىن-ءبىرى قۇتتىقتاعالى وتىرعان جۇرت قاپىدا قالعان-دى. قاپىدا قالعانىمىز انشەيىن ءسوز, ايتپەسە ءدال سول جىلى كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ پاتەرلەرىندەگى قازاننىڭ بەتىنە قايمىجىقتاي مۇز تۇرىپ, ابدەن سۋىق سورىپ سىلەلەرىن قاتىرىپ ەدى. سودان بەرى حالىق ارقا قىسىنىڭ اياۋدى بىلمەيتىندىگىن جادىلارىنا توقىعان. سوڭعى جىلدارى بۇل قيىندىق ۇمىتىلىپ كەلەدى.
قازىر وبلىس بويىنشا 663 بۋ قازاندىعىنىڭ 85 پروتسەنتى قىس ماۋسىمىنا دايىن. اسىرەسە, ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارىنا الدىڭعى كەزەكتە كوڭىل ءبولىندى. ايتسە دە, دايىندىقتى شيراتاتىن تۇستاردىڭ بار ەكەندىگىن ەكپىن ءتۇسىرىپ ايتا كەتۋگە ءتيىسپىز. ماسەلەن, 41,1 شاقىرىم سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىنىڭ نەبارى 68 پروتسەنتى عانا جوندەۋدەن وتكىزىلىپتى. ازىرگە 1127 مىڭ توننا كومىر جەتكىزىلدى, بۇل ەكى ايلىق قوردىڭ 56 پروتسەنتى عانا. ارشالى, بۋراباي, ەگىندىكول, ەسىل, اتباسار, زەرەندى, ساندىقتاۋ اۋداندارىنداعى جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ قارقىنى باياۋ. بۇل اۋداندارداعى كورسەتكىش وبلىستىق دەڭگەيدەن كوپ تومەن.
وبلىس بويىنشا دەبيتورلىق قارىز 1 342,4 ميلليون تەڭگەگە جەتكەن. ونىڭ 501,2 ميلليون تەڭگەسى – جىلۋدىڭ, 397 ميلليون تەڭگەسى – سۋدىڭ قارىزى. وتكەن جىلعى جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىنىڭ سوڭىنداعى قوردالانىپ قالعان قارىز كولەمىمەن سالىستىرعاندا دەبيتورلىق قارىز 1 183,9 ميلليون تەڭگەگە قىسقاردى. ءسوز اراسىندا ەڭ كوپ دەبيتورلىق بەرەشەك وبلىس ورتالىعى مەن ستەپنياك قالاسىندا, سونداي-اق اتباسار, بۋراباي, تسەلينوگراد اۋداندارىندا قوردالانىپ قالعانىن قاداپ ايتۋعا ءتيىسپىز. «كوكشەتاۋ جىلۋ», «كوكشەتاۋ سۋ ارناسى», «ششۋچينسك تەرمو-ترانزيت», «اتباسار سۋ» ءتارىزدى كوممۋنالدىق كاسىپورىنداردىڭ دا كرەديتورلىق قارىزى باستان اسىپ جاتىر. شىندىعىندا بۇل ءبىر جىلدا عانا جيناقتالعان دۇنيە ەمەس, جىلدار بويى جالعاسىپ جاتقان بەرەشەك.
وبلىس ورتالىعىن جىلۋمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان «كوكشەتاۋ جىلۋ» كاسىپورنىندا جىلۋ نىساندارىن جوندەۋ جۇمىستارى ءالى دە جالعاسۋدا. سولتۇستىك وڭىردە قىستىڭ ەرتە تۇسەتىندىگىن ەستەن شىعارماۋ قاجەت. قازىر بارلىق جۇمىستىڭ 66 پروتسەنتى عانا ورىندالعان. ءبىر قاراعاندا, جوندەۋ جۇمىستارىنا بولىنگەن قارجى كولەمى دە از ەمەس. وبلىستىق بيۋدجەتتەن 1,3 ميلليارد تەڭگە قاراجات بولىنگەن بولاتىن. قالاي بولعان كۇندە دە قارجىدان تاپشىلىق كورىپ وتىرعان جوق. ماسەلەن, كومىر ساتىپ الۋعا 321,4 ميلليون تەڭگە, ال مازۋت الۋعا 108,8 ميلليون تەڭگە قاراستىرىلعان بولاتىن. سولاي بولا تۇرا جالپى جۇمىستىڭ 82 پروتسەنتى عانا ورىندالدى. جىلۋ بەرۋ ماۋسىمى باستالعانشا 6 ەنەرگەتيكالىق قازاندىق, 5 تۋربوگەنەراتور, 1 سۋ ىسىتاتىن قازاندىقتى جوندەپ ۇلگەرۋ قاجەت. ال بۇگىنگە دەيىن 5 تۋربوگەنەراتور مەن 1 قازاندىق اگرەگاتى عانا جوندەلگەن.
وبلىستاعى ءبىلىم نىساندارىنىڭ جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىنا دايىندىعى 89 پروتسەنت قانا. وسى سالاعا 123441 توننا كومىر, 535 توننا مازۋت قاجەت ەكەندىگىن ەسكەرسەڭىز, قالىپتاسىپ وتىرعان جاعداي بەلگىلى بولادى.
ءوڭىردىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن الدىن الا جاسالعان ەسەپكە سايكەس, 662 مىڭ توننا كومىر قاجەت. ايتسە دە ونىڭ 189 مىڭ تونناسى عانا تاسىمالدانىپتى. بۇل ارادا «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى» اكتسيونەرلىك قوعامى تاسىمالداۋ قۇنىن 10 پروتسەنتكە كوبەيتىپ وتىرعاندىعىن ايتا كەتۋ كەرەك. مۇنىڭ ءوزى اۋپىرىمدەپ كۇن كورىپ وتىرعان زەينەتكەرلەر ءۇشىن ءبىرشاما سالماق. قازىر ءبىر توننا كومىردىڭ ورتاشا باعاسى سورتىنا قاراي 12-14 مىڭ تەڭگە كولەمىندە.
باعانى سۇرانىستىڭ انىقتايتىنى بەلگىلى. ماسەلەن, جاقسى جانادى دەگەن شۇباركول كومىرىنىڭ ءبىر تونناسى 15 مىڭ تەڭگەدەن 17 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ءوسىپ وتىر, ساپاسى ءسال تومەندەۋ مايكوبەنىڭ كومىرى 12-15 مىڭ تەڭگە دەڭگەيىندە.
جوندەۋ جۇمىستارى جانتالاسا جۇرگىزىلىپ جاتقانىمەن, وبلىس ورتالىعىن جىلۋمەن قامتۋ ءالى دە الاڭداتارلىق دەڭگەيدە. قاپىسىز قامدانۋ ءۇشىن ۋاقىت جەتكىلىكتى ەدى. ەندى بار جۇمىستى از ۋاقىتتىڭ ىشىندە ەڭسەرمەي بولماس. سارىارقانىڭ ساقىلداعان سارى ايازى سەبەپ-سالدارىڭدى قۇلاعىنا ىلە قويمايدى عوي.
بايقال ءبايادىل,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقمولا وبلىسى
