سۇيەك مايىنا ترانسپلانتاتسيا ەندى وزىمىزدە جاسالادى

الماتىدا ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ جيىرما جىلدىعى قار­ساڭىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى پەدياتريا ءجا­نە بالالار حيرۋرگياسى عىلىمي ورتالىعى (پجبحعو) با­زاسىندا بالالار كارديوحيرۋرگياسى جانە ينتەرۆەنتسيا­لىق كارديولوگيا بولىمشەسى, سونداي-اق سۇيەك مايىن ترانس­پلانتاتسيالاۋ بولىمشەسى بار رەسپۋبليكالىق ون­كو­گەماتولوگيالىق ورتالىقتىڭ تۇساۋى كەسىلدى. دۇنيە ءجۇزىنىڭ ەڭ سوڭعى الەمدىك ستاندارتتارىنا ساي زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن جاراقتانعان ورتالىق قازاقستان مەن كىندىك ازيادا تەڭدەسى جوق ءارى تۇڭعىش رەت اشىلىپ وتىرعان ەمدەۋ ورنى. شىنىندا دا, بۇل قۋانىشتى وقيعا قازاقستان مەديتسيناسى تا­ريحىنداعى ەڭ جارقىن كۇندەردىڭ ءبىرى بولىپ قالارى حاق. ءيا, ەلى­مىز­دىڭ پەدياتريا سالاسىندا وس­ىن­­داي جاعىمدى جاڭالىق وتان­دىق مەديتسينانىڭ وركەنيەتكە قول جەتكىزگەندىگىن ايعاقتاپ وتىر. سالتاناتتى جيىنعا ارنايى كەلگەن دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ايدا قۇرمانعاليەۆا الدى­مەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەلىمىزدە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالا­سىنىڭ قارقىندى دامۋىنا اي­رىق­شا كو­ڭىل ءبولىپ وتىرعانىن, سونداي-اق بارلىق مەملەكەتتىك باعدارلاما­لار­دا انا مەن بالا دەنساۋلىعى ەڭ ماڭىزدى باسىم­دىقتاردىڭ بىرىنەن سانالاتىنىن ايتتى. – بۇگىندە رەسپۋبليكادا جىل سايىن 600 بالا قان اۋرۋىنىڭ ەڭ كۇردەلى تۇرىمەن اۋىرسا, ولاردىڭ 130-ى لەيكوزدىڭ اۋىر تۇرىمەن العاش تىركەلگەندەر. ەندى, مىنە, وسىنداي كۇردەلى ەمدى ءوز ەلىمىزدە, ءوز ماماندارىمىز جاساپ, ءسۇي­ەك مايىن اۋىستىرۋدىڭ ءناتي­جە­سىندە ونكوگەماتولوگيالىق تەرا­پيا­نىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىراتىن بولامىز. ەڭ باستىسى, ەمدى قاجەت ەتەتىن با­لالاردىڭ بارىنە قول­جە­تىمدى بول­ماق. ماسەلەن, بيىل اق قان اۋرۋى­نا شالدىققان 7 بالا مەملەكەت كۆوتاسىمەن شەتەلدە وپەراتسيا جاساتىپ قايتتى. بۇعان شامامەن 1,5 ملن. دوللار قارجى جۇم­سالدى. ارينە, مۇنداي ەمدى قاجەت ەتەتىن بالالار ءالى دە كوپ. سون­­دىقتان, جاڭا ورتالىقتان ۇلكەن ءۇمىت كۇتەمىز, – دەدى ۆيتسە-مينيستر. ال الماتى قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى سەرىك سەيدۋمانوۆ جۋىردا اشىلعان قالالىق نەو­ناتالدى ورتالىعىندا بۇگىنگە دەيىن 19 جۇرەك اقاۋىنا وپەراتسيا جاسالسا, ەلىمىزدە تاعى سونداي جوعارى دەڭگەيدەگى كارديوحيرۋرگيا جانە ينتەرۆەنتسيالىق ءبو­لىمنىڭ بوي كوتەرۋى – وتاندىق مەديتسينانىڭ جەتىستىگى ەكەنىن ەكپىن تۇسىرە ايتتى. سونداي-اق پجبحعو-نىڭ دي­رەكتورى ساۋلە مۇكىشەۆانىڭ سوڭ­عى جىلدارى قازاقستاندا بالالار مەن ەرەسەكتەر اراسىنداعى ونكولوگيالىق اۋرۋلارمەن اۋىر­عان جاندارعا قايىرىمدىلىق كو­مەگىن كورسەتىپ جۇرگەن, بۇگىنگى قۋا­نىشتى جيىننىڭ قۇرمەتتى قوناعى «ماسيموۆتىڭ ساۋىقتىرۋ ورتالىعى» جشس پرەزيدەنتى قاجىمقان ءماسىموۆتى كوپشىلىككە تانىستىرۋىنىڭ وزىندىك سەبەبى بار ەكەن. بۇعانعا دەيىن ەلىمىزدىڭ بىرقاتار وبلىستارىندا قاتەرلى ىسىكتى ەرتە انىقتاۋدىڭ وڭتۇستىك كورەيالىق «تسيتوفاست» مەديتسينا­لىق قۇرال-جابدىعىن سىيعا تارتۋمەن قاتار, ولارمەن جۇمىس ىستەيتىن مامانداردى شەتەلدە وقى­تىپ اكەلگەن قاجىمقان اعامىز گەماتولوگيالىق ورتالىقتىڭ اشى­لۋ سالتاناتىندا كورىمدىككە جاڭا ميكرواۆتوبۋستىڭ كىلتىن تا­بىس ەتتى. سونىمەن قاتار ول ج­ا­ڭا­دان اشىلعان ورتالىقتىڭ تو­عىز دارىگەرىن كورەياعا جىبەرىپ, ءوز سالالارى بويىنشا بىلىمدەرىن كوتەرىپ قايتۋعا جاعداي جاساسا, ءبىرىنشى قاباتتاعى ويىن بولمەسىن تۇگەلدەي جاساقتاپ, كوزدىڭ جاۋىن الاتىن ويىنشىقتارمەن جاينا­تىپ قويىپتى. – جاز شىعا بالالاردىڭ تازا اۋادا ويناپ, دەمالۋى ءۇشىن ورتا­لىق اۋلاسىندا كولەڭكەسى بار ور­ىن­دىقتار جاسايمىز. الداعى ۋا­قىت­تا دا ورتالىقتىڭ اياعىنان تۇ­رىپ كەتۋىنە شامامىز كەلگەنشە اتسالىساتىن بولامىز, – دەدى ول. كەلگەن قوناقتاردىڭ ىشىندە پجبحعو-نى ون ءۇش جىل باسقار­عان, ەلىمىزدىڭ بالالار حيرۋرگيا­سى سالاسىنىڭ دامۋىنا وراسان زور ۇلەس قوسقان اكادەميك كامال ور­مان­تاەۆ تا ءوز قۋانىشىمەن ءبولىستى. – ونكوگەماتولوگيا – وتە كۇر­دە­لى اۋرۋ. ول ءدارى-دارمەكتى كوپ قا­جەت ەتەدى. بىزدەر مىنانداي ونكو­گەماتولوگيالىق ورتالىقتىڭ اشى­لۋىمەن ماقتانۋىمىز كەرەك. راس, سوڭعى ون جىل كولەمىندە ەلىمىزدە مەديتسينا سالاسىنا ايتار­لىقتاي كوڭىل ءبولىنىپ, كەرەمەت زاماناۋي عيماراتتار اشىلىپ جا­تىر. حيرۋرگ رەتىندە بالالار كار­ديوحيرۋرگياسىنىڭ دامىپ وتىر­عانىنا قۋانىپ وتىرمىن. بالا­لار­عا قازىرگى زامانعى اپپاراتتار كەرەك. ويتكەنى, بالاقايلار اۋىر­عان جەرىن ايتا المايدى. ال دياگ­نوستيكا اپپاراتتىڭ ساپاسى­نا بايلانىستى بولسا, ەمدەۋ – دياگ­نوزدى ءدال قويۋعا تىكەلەي قا­تىستى. وعان قوسا ماماندارىمىز دا سوعان ساي بولعانى ابزال, – دەدى اكادەميك. لەنتا قيىلىپ, عيماراتقا وڭ اياعىمىزبەن اتتادىق. الدىمەن گەموپوەتيكالىق ءدىڭ جاسۋشاسىن ترانسپلانتاتسيالايتىن ءبولىمدى ارالاعاندا, قۇددى تەلەديداردان عانا كورەتىن كەرەمەت كلينيكاسىن ارالاپ جۇرگەندەي اسەردە بول­دىق. جارىق تا تاپ-تازا بولمە­لەر­دە دۇنيە ءجۇزىنىڭ ەڭ سوڭعى زاماناۋي الەمدىك ستاندارتقا ساي اپپارات قۇرىلعىلارى سونادايدان كوز تارتادى. ناۋقاس ءۇشىن وتە كۇردەلى كەزەڭدەردى قامتيتىن, دونور جينايتىن بولمەدەن باستاپ, وپەراتسيا جاسالاتىن, ودان ءارى ەكى اي كولەمىندە وتە دالدىكتى, ساق­تىقتى قاجەت ەتەتىن ترانسپلانتاتسيادان كەيىنگى پالاتالار ءبارى-ءبارى كوڭىلگە ءبىر جىلى اسەر قال­دىردى. مۇندا جاڭا تۋعان ءنا­رەس­تەدەن 17 جاس ارالىعىنداعى با­لالارعا سۇيەك مايى ترانس­پلان­تاتسياسى جاسالادى دەسەك, كەلەسى جىلى ون بالاعا وسىنداي كۇردەلى وپەراتسيا جاساۋ جوسپارلانىپ وتىرعان كورىنەدى. ەڭ ءبىر ايتا كەتەرلىگى, مۇنداعى دونور جاسۋ­شا­سىن ون جىلعا دەيىن ساقتاي الادى. سونداي-اق دارىگەرلەردىڭ الاڭ­سىز جۇمىس جاساۋىنا دا بارلىق جاعداي جاسالعان. كەلەسى قاباتتاعى كارديوحيرۋر­گيا جانە ينتەرۆەنتسيالىق كار­ديو­لوگيا ءبولىمىن پرەزيدەنتتىڭ بو­لاشاق باعدارلاماسىمەن ماسكەۋ­دە وقىپ كەلىپ, ارنايى دايىن­دىق­تان وتكەن جاس مامان گۇل­جا­ھان ەسكەندىرقىزى باسقارادى. ون­دا ەكى وپەراتسيالىق بلوك, ءوز­دە­رىنە تيەسىلى جان ساقتاۋ ءبولىمى بار. جاڭا تۋىلعان سالماعى ءبىر كيلولىق شاقالاقتان باستاپ, ەم قابىلدايتىن بولىمدە بالا ءۇشىن بارلىق جاعداي بار. تۋا ءبىتتى اقاۋى بار نارەستەلەر پرەزەنتحانادان بىردەن وسى بولىمگە اكەلى­نەدى. اتالمىش ءبولىم جىلىنا ءتورت جۇزگە جۋىق وپەراتسيا جا­ساۋدى جوسپارلاپ وتىر. ءدال بۇگىن ونكوگەماتو­لوگيا­لىق ورتالىقتىڭ جەتەكشىسى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور كۇلان وماروۆا بۇ­رىن­­دارى تەك ارماندايتىن قۇ­رىل­عىلاردى, دارىگەرلەرگە, ءاسى­رە­سە ناۋقاستارعا جاسالعان كەرەمەت جاعدايلاردى كورىپ, قۋانىشىندا شەك جوق. ويتكەنى, ول كىسى بارلىق سانالى ءومىرىن قازاقستانداعى ونكوگەماتولوگيا سالاسىنىڭ دا­مۋى­نا ۇلەس قوسىپ, ونىڭ ىستىق-سۋىعىنا كونىپ كەلە جاتقان سا­ناۋلى عالىمنىڭ ءبىرى. – 1993 جىلعا دەيىن كەڭەس ودا­­­عىنداعى ەمدەۋ ءتاسىلى بويىن­شا لەيكوزبەن اۋىرعان بالالاردىڭ بىردە-بىرەۋى ءتىرى قالعان جوق, – دەدى قوناقتاردى بولىمشەمەن تا­نىس­تىرىپ جۇرگەن كۇلان ومار­قىزى. – ال 1993 جىلدان باستاپ, ياعني گەرمانيالىق ەمدەۋ ءادىسىن ەنگىزگەننەن بەرى ەكى مىڭنان اسا بالا قۇلان-تازا جازىلدى. ياعني, وسى ەمنەن بالالاردىڭ 75 پا­يى­زى ايىعىپ شىعادى. قازاق­ستان­داعى بۇل ەمدەۋ ءادىسى بالالاردىڭ اق قان اۋرۋىن ەمدەيتىن حالىق­ارالىق ستاندارتقا ساي. ال ەمگە كونبەيتىن سول قالعان رەتسيديۆتىك جيىرما بەس پايىزدى ەندى سۇيەك مايىن اۋىستىرۋ ارقىلى امان الىپ قالۋ مۇمكىندىگى تۋىپ وتىر. ەڭ باستىسى, بىزدەر سۇيەك مايىن ترانسپلانتاتسيالاۋ سياقتى كۇر­دەلى وپەراتسيا جاساۋعا دايىنبىز. ويتكەنى, ترانسپلانتاتسيالاۋدان كەيىنگى اۋرۋدى الىپ شىعۋ ەڭ كۇردەلى كەزەڭ. كىمدە-كىم بۇل باعدارلامانى ءبىلىپ, بۇرىندارى ونىمەن ەمدەلمەسە قيىنعا سوعا­دى. ال ءبىزدىڭ ون توعىز جىلدىق تاجىريبەمىز بۇل رەتتە ءوز سەپتىگىن تيگىزەرى ءسوزسىز. گەماتولوگيالىق ورتالىقتا ارقايسىسى 25 توسەكتىك 2 قاتەرلى قان اۋرۋىنا ارنالعان, 1 جالپى گەماتولوگيالىق بولىمشە بار. ەڭ كەرەمەتى, ونداعى ءار بولمەدە ءبىر-ەكى بالادان جاتىپ ەم الادى. ءويت­كەنى, ونداي ناۋقاس بالالار وتە ۇزاق, ءارى جانعا باتاتىن ەم قابىلدايتىن بولعاندىقتان, انا­سىمەن وڭاشا جاتۋى ەكى جاققا دا پايدالى. بولمەلەردە ناۋقاس­تار­عا بارلىق جاعداي جاسالعان. ءاري­نە, مۇنداي كۇردەلى ەم بالاعا دا, ونىڭ اتا-اناسىنا دا وڭاي تيمەيدى. سوندىقتان بولىمشەگە پسيحولوگ مامانى تارتىلىپ وتىر. استانادا بالا مەن انا ۇلتتىق ور­تا­لىعىندا گەماتولوگيالىق ءبولى­م­نىڭ اشىلۋىنا وراي, ورتالىقتا كوپ جاعدايدا وڭتۇستىك ايماقتان كەلەتىن بالالار ەمدەلمەك. – تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جيىرما جىلدىعىندا 150 ورنى بار قو­سىم­شا جاڭا عيماراتتىڭ اشى­لۋى – «سالاماتتى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا جاسالعان يگى ءىس-شارانىڭ ءبىرى, – دەدى بىزگە ورتا­لىق ديرەكتورى, مەديتسينا عى­لىم­دارىنىڭ دوكتورى, پروفەس­سور ساۋلە مۇكىشەۆا. – بۇعان دەيىن اق قان اۋرۋىنا شالدىققان با­لا­لارعا سۇيەك مايىن اۋىستىرۋ وپە­راتسيالارى تەك شەتەلدە جاسا­لىپ كەلدى. بۇل ناۋقاس ءۇشىن قىم­باتقا تۇسەتىن. ماسەلەن, مۇنداي وتانى گەرمانيادا جاساتساڭىز, 300 مىڭ ەۋروعا تارتا قاراجاتتى قاجەت ەتەدى. ال بىزدە ترانسپلانتاتسيا 100 مىڭ دوللار كولەمىندە. بىلاي قاراساڭىز, ولارمەن پروتوكول بويىنشا ەمىمىز دە, پرە­پا­راتتارىمىز دا بىردەي. بار ايىر­ماشىلىق – ولاردا سول اۋ­قىمدى قارجىنىڭ 80 پايىزى ءدا­رىگەرلەر مەن باسقا قىزمەت كور­سەتەتىن ادامدارعا جۇمسالسا, ءبىز تەك حيميالىق پرەپاراتتارعا كەتەتىن قاراجاتتى ەسەپتەپ وتىرمىز. سونداي-اق, ول عىلىمي ور­تا­لىق تولىعىمەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندى­رىلا­تى­نىن, مۇندا ءبىلىمى مەن بىلىگى مىقتى كادرلار جاساقتالىپ, شەتەلدە تاجىريبەدەن ءوتىپ كەلگەنىن ءمالىم ەتتى. «قازىر ەلىمىزدە 5 مىڭ بالا جۇرەك اۋرۋىمەن اۋىرسا, ونىڭ ءۇش مىڭى وپەراتسيا جاساۋ­دى قاجەت ەتەدى. اماندىق بولسا, ءبىر جىلدان كەيىن باسقا ورگان­دار­دى اۋىستىرۋ, ياعني باۋىردى ترانسپلانتاتسيا جاساۋدى قولعا الماقپىز. ويتكەنى, بۇل دا بۇگىن­دە كۇردەلى مىندەتتىڭ ءبىرى. ءبىز ەندى سوعان تالاپتانىپ, مامان­دا­رى­مىزدى دايىنداۋ ۇستىندەمىز. ول دا ورتالىقتىڭ ەڭ باسىم باعىت­تارىنىڭ بىرىنەن سانالادى», دەيدى ورتالىق باسشىسى. جالپى جاڭا مەديتسينالىق مە­كەمە قۇرىلىسىنا 8 ملرد. تەڭ­گەدەي قارجى جۇمسالسا, ونى زاماناۋي قۇرال-جابدىقتارمەن قام­تاماسىز ەتۋگە 1 ملرد. 800 ملن. تەنگە قارجى بولىنگەن ەكەن. گۇلزەينەپ سادىرقىزى.