پرەزيدەنت جارلىعىندا سايلاۋدى وتكىزۋگە تىيىم سالىنباعان

كەشە ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى قۋاندىق تۇرعانقۇلوۆتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن كوميسسيانىڭ وتىرىسى ءوتتى. وندا ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋى جونىندەگى ساياسي پارتيالار ءۇشىن داۋىس بەرۋگە ارنالعان سايلاۋ بيۋللەتەنىنىڭ ءماتىنىن بەكىتۋ تۋرالى, پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارى مەن ءماسليحاتتارى دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋىنا شەت مەملەكەتتەر مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ بايقاۋشىلارىن اككرەديتتەۋ تۋرالى جانە جالپىۇلتتىق سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ سايلاۋ كوميسسيالارى قۇرامىندا كەڭەسشى داۋىس قۇقىعى بار مۇشەسى بولىپ تابىلاتىن ساياسي پارتيالاردىڭ وكىلدەرىنە سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ باسقا مۇشەلەرىمەن تەڭ ەڭبەكاقى تولەۋ جونىندەگى ۇندەۋى تۋرالى ماسەلەلەر تالقىلاندى. بۇل ماسەلەلەر بويىنشا ور­تا­لىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ حات­شى­سى باقىت مەلدەشوۆ, ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى تاتيانا وحلوپكوۆا جانە ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆلاديمير فووس حابارلاما جاسادى. باقىت مەلدە­شوۆ­تىڭ اتاپ وتۋىنشە, ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنداعى سايلاۋشىلاردىڭ جالپى سانىنىڭ 1 پايىزى رەزەرۆىن قوسا دايىندالۋعا جانە سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنە جەتكىزىلۋگە ءتيىس سايلاۋ بيۋللەتەندەرىنىڭ سانىن بەلگىلەدى. وسىعان بايلانىستى پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋى جونىندە 9 398 154, ال بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسلي­حاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتى سايلاۋى جونىندە 17 423 313 سايلاۋ بيۋللەتەنى دايىندالاتىن بو­لادى. ەكىنشى ماسەلە بويىنشا حابارلاما جاساعان تاتيانا وحلوپكوۆا­نىڭ حاباردار ەتكەنىندەي, ورتا­لىق سايلاۋ كوميسسياسى پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارى مەن ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ ساي­لاۋىنا شەت مەملەكەتتەردىڭ, حا­لىق­ارالىق ۇيىمداردىڭ تاعى 14 بايقاۋشىسىن اككرەديتتەدى. قازىر­گى ۋاقىتقا دەيىن قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسى سىرتقى ىستەر مينيس­ت­رلىگىنىڭ ۇسىنۋىمەن بارلىعى 61 بايقاۋشى اككرەديتتەلگەن. ولار­دىڭ 46-سى – ەقىۇ/دياقب ميس­سياسىنىڭ, 11-ءى – تمد بايقاۋ­شى­لار ميسسياسىنىڭ وكىلدەرى, 4-ءۋى – شەت مەملەكەتتەردىڭ بايقاۋشى­لارى. ال ءۇشىنشى ماسەلە جونىندە حاباردار ەتكەن ۆلاديمير فووستىڭ ايتۋىنشا, ورتالىق سايلاۋ كو­ميسسياسى جالپىۇلتتىق سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ ءۇن­دەۋىن قاراۋ ناتيجەسىندە اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيالارىنا قىزمەت­كەرلەرى سايلاۋ كوميسسيالارى قۇ­رامىندا ساياسي پارتيالاردىڭ كە­ڭەس­شى داۋىس قۇقىعى بار وكىلدەرى بولىپ تابىلاتىن ۇيىمدارعا سايلاۋ ناۋقانىن ازىرلەۋ مەن وتكىزۋ كەزەڭىندە ولاردىڭ ورتاشا ايلىق جالاقىلارىن ساقتاۋ تۋرالى حات جولداۋدى ۇسىنۋ جونىندە شەشىم قابىلدادى. وتىرىستان سوڭ وتكەن بريفينگتە ورتالىق سايلاۋ كوميس­سيا­سىنىڭ توراعاسى قۋاندىق تۇر­عان­قۇلوۆ باق وكىلدەرىن سايلاۋ با­رىسىمەن تانىستىردى. توراعانىڭ اتاپ وتكەنىندەي, جاڭاوزەن قالا­سىنىڭ اۋماعىندا پارلامەنت ءما­جىلىسى دەپۋتاتتارى  مەن ءماسلي­حات­تار دەپۋتاتتارىن سايلاۋ بۇرىن بەلگىلەنگەن مەرزىمدە, ياعني 2012 جىلعى 15 قاڭتاردا وتەدى. ويتكەنى, بۇل اۋماقتىق-اكىمشىلىك بىرلىكتە توتەنشە جاعداي ەنگىزۋ تۋرالى پرە­زيدەنتتىڭ جارلىعىندا ساي­لاۋدى وتكىزۋگە تىيىم سالىنباعان. وسىعان بايلانىستى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى جارلىقپەن بەلگىلەنگەن شەكتەۋلەردى ەسكەرە وتى­رىپ, كانديداتتار مەن سايلاۋ­شى­لاردىڭ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى شارا­لاردى قابىلداۋدا. «بۇل ادام قۇقىعى سالا­سىن­داعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى قول قويعان حالىقارالىق قۇجاتتارعا قايشى كەلمەيدى, – دەدى قۋاندىق تۇرعانقۇلوۆ وسى ماسەلە جونىندە. – ويتكەنى, ەندىگى شەكتەۋلەر ادام­نىڭ ازاماتتىق جانە ساياسي قۇ­قىقتار تۋرالى حالىقارالىق پاكت بەكىتكەن «ابسوليۋتتىك» قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن شەكتەمەيدى, تەك سايلاۋالدى ۇگىت جۇرگىزۋ ءتاسىل­دەرىنىڭ اياسىن بەلگىلى ءبىر دارەجەدە تارىلتادى. جانە بۇل رەتتە بار­لىق ساياسي پارتيالار مەن ءماسليحات دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتار تەڭ. دەگەنمەن, ۇگىت جۇمىسىن جۇرگىزۋ­دىڭ نىساندارى مەن ادىستەرىن تاڭ­داۋدا بەلگىلى ءبىر دارەجەدە شەكتەۋلى جاعدايدا بولادى». ءسوز بارىسىندا توراعا ونى دا اتاي كەتتى. ياعني, قالا اۋماعىندا نەگىزىنەن سايلاۋالدى ۇگىتتى بەيبىت جينالىستار, ميتينگتەر, شەرۋلەر, پيكەت­تەر مەن دەمونستراتسيالار ءوت­كىزۋ ارقىلى جۇرگىزۋ شەكتەلەدى. الايدا, بۇقارالىق اقپارات قۇرال­دا­رىندا ۇگىت ناۋقانى تولىق كو­لەمدە وتكىزىلەتىن بولادى. وسىعان بايلانىستى ورتالىق سايلاۋ كو­ميسسياسى ءماسليحاتتار دەپۋتات­تى­عىنا كانديداتتاردىڭ سايلاۋشى­لارمەن كەزدەسۋلەر وتكىزۋىنە بيۋد­جەتتەن بولىنگەن قاراجاتتى بۇ­قا­رالىق اقپارات قۇرالدارىندا قو­سىمشا ۇگىت ماتەريالدارىن جاريالاۋ جانە باسپا ونىمدەرىن شىعارۋ ءۇشىن پايدالانۋىنا رۇقسات بەرەدى. ال پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋ­تات­تارىن سايلاۋعا قاتىساتىن ساياسي پارتيالاردىڭ ۇگىت ماتەريالدارى جاڭاوزەن قالاسى تۇرعىندارىنا رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى تەلە-راديو ارنالارى مەن باسپا بۇ­قارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقى­لى جەتەتىن بولادى. «جاڭاوزەن قالاسىندا رەس­پۋب­ليكالىق «ەۋرازيا», «ەلارنا», «قا­زاقستان», «حابار», وبلىستىق «اقتاۋ – قازاقستان» تەلەار­نا­لا­رى مەن قازاق راديوسى, سونداي-اق كابەلدى تەلەديدار جۇمىس ىستەپ تۇر, – دەدى ءارى قاراي قۋاندىق تۇرعانقۇلوۆ. – قالالىق ءماسليحات دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتار باسپا ونىمدەرىن ازىرلەۋ ءۇشىن وبلىستىق باسپاحانانىڭ قىزمەتىن پايدالانا الادى. قالالىق سايلاۋ كوميس­سيا­سى شتاتتىق رەجىمدە جۇمىس ىستەۋدە. كوميسسيانىڭ قاراماعىندا بارلىق قاجەتتى ادىستەمەلىك ماتەريالدار مەن قۇجاتتار بار». ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى­نىڭ باسشىسى سايلاۋ ناۋقانى با­رىسىن بايقاۋدى ۇيىمداستىرۋ جاي­ىنا دا توقتالىپ ءوتتى. ونىڭ اتاپ وتۋىنشە, بايقاۋشىلار مەن ساراپشىلارعا, سونىڭ ىشىندە شەت مەملەكەتتەر مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرىنە بۇل وڭىرگە بارۋ مۇمكىندىگى قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى. سونىمەن قاتار, ولار سايلاۋ بارىسى, سايلاۋ ورگان­دا­رى­نىڭ جۇمىسى, بارلىق سايلاۋ ۇدە­رىسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ قىز­مەتى تۋرالى اقپاراتتارمەن دە قام­تا­ماسىز ەتىلەدى. سونداي-اق قۋاندىق تۇرعانقۇلوۆ سايلاۋ تۋرالى زاڭعا سايكەس بۇقارالىق اقپارات قۇرال­دارى كانديداتتار مەن ساياسي پار­تيالاردىڭ سايلاۋ ناۋقانىن وبەك­تيۆتى جاريالاۋعا مىندەتتى ەكە­نىن دە ەسكەرتتى. بۇل رەتتە كانديداتتار مەن ساياسي پارتيالاردىڭ ار-نامىسىنا, قادىر-قاسيەتىنە جانە ىسكەرلىك بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرەتىن ۇگىت ماتەريالدارى مەن وزگە دە اقپاراتتى جاريالاۋدان اۋ­لاق بولۋ كەرەك. بارلىق كانديداتتار مەن پارتيالىق تىزىمدەرىن ۇسىنعان ساياسي پارتيالاردىڭ ساي­لاۋالدى ۇگىت جۇرگىزۋى ءۇشىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا تەڭ جاعدايدا قول جەتكىزۋى كەپىلدەندىرىلۋى ءتيىس. بريفينگ سوڭىندا كوميسسيا ءتور­اعاسى 20 جەلتوقساندا اياق­تالعان ءماسليحاتتار دەپۋتاتتى­عىنا كانديداتتاردى تىركەۋدىڭ ال­دىن الا قورىتىندىلارىمەن دە تانىستىرىپ ءوتتى. الدىن الا مالىمەتتەر بويىنشا, ۇسىنىلعان 10 مىڭنان استام ۇمىتكەردىڭ 9 165-ءى ءماسليحاتتار دەپۋتاتتىعىنا كانديدات رەتىندە تىركەلگەن. سونىڭ ىشىندە وبلىستىق, استانا مەن الماتى قالالىق ءماسليحات­تارىنا – 1752, اۋداندىق ءماسلي­حاتتارعا – 5523, قالالىق ءماسلي­حاتتارعا 1890 كانديدات بار. تىركەلگەن كانديداتتاردىڭ 3446-سى – «نۇر وتان» حدپ-نىڭ, 264-ءى – قازاقستاننىڭ «اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ, 99-ى – قازاقستاننىڭ كوممۋنيستىك حالىقتىق پارتياسىنىڭ, 50-ءى – قازاقستان سوتسيال-دەموكراتيالىق «اۋىل» پارتياسىنىڭ, 57-ءسى – «ادىلەت» دەموكراتيالىق پارتيا­سى­نىڭ, 22-ءسى – «رۋحانيات» پارتيا­سىنىڭ, 11-ءى – قازاقستاننىڭ پات­ريوتتارى پارتياسىنىڭ, 9-ى – جالپىۇلتتىق سوتسيال-دەموكرا­تيا­لىق پارتياسىنىڭ, 3-ەۋى – قازاق­ستاننىڭ «ازات» دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ, 1-ەۋى – قازاق­ستان­نىڭ كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ مۇشەلەرى. بارلىق تىركەلگەن كانديداتتار 21 جەلتوقساننان باستاپ سايلاۋالدى ۇگىت جۇمىستارىنا كىرى­سە الادى. ءاليسۇلتان قۇلانباي.