«وگىزدىڭ باسىنا تۋعان كۇن بۇزاۋدىڭ دا باسىنا تۋادى» دەگەندەي, بۇل Kodak باستان كەشكەن جاعدايعا تاياۋداعى ون شاقتى جىل ىشىندە ونەركاسىپتىڭ باسقا دا كوپتەگەن سالالارى تاپ بولادى دەگەن ءسوز. ەڭ جامانى سول, كوپتەگەن ادامدار وقيعانىڭ وسىنشالىق تەز وزگەرەتىنىنەن مۇلدە حابارسىز. سوندىقتان دا وزگە حالىقتار جاڭالىقتار اشىپ, ىلگەرى ۇمتىلىپ جاتقاندا, ءبىز جينالىستار وتكىزىپ, توي تويلاپ, «احا-حاۋدان» ارىلا الماي ءجۇرمىز.
عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, كومپيۋتەرلەردى باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋ تاياۋداعى 10-15 جىلدىڭ ىشىندە ونەركاسىپتىڭ ءداستۇرلى سالالارىنا تۇبەگەيلى وزگەرىستەر اكەلمەك. مىسال ءۇشىن ايتار بولساق, باعدارلامالىق قۇرالى عانا بار دا, اۆتوموبيلدەرى جوق Uber فيرماسى قازىردىڭ وزىندە الەمدەگى ەڭ ءىرى تاكسي-كومپانيا بولىپ تابىلادى. ال ناقتى ورىنجايلارىنىڭ بولماعانىنا قاراماستان, AirBnB فيرماسى ءىس جۇزىندە الەمدەگى ەڭ ءىرى قوناقۇيگە اينالىپ وتىر.
وسىنداي جايتتاردى ەسكەرە كەلىپ ساراپشىلار ەگەر ءسىز قازىر قۇقىقتانۋ ءىسىن وقىپ جۇرگەن بولساڭىز, دەرەۋ توقتاتىڭىز, جاقىن بولاشاقتا زاڭگەرلەرگە دەگەن سۇرانىس قازىرگىمەن سالىستىرعاندا 90 پروتسەنتكە ازايادى, تەك تار شەڭبەرلى سوت ماماندارى عانا قالادى دەپ ەسكەرتۋدە.
2018 جىلدىڭ وزىندە ءوزىن ءوزى باسقاراتىن اۆتوموبيلدەر حالىقتىڭ كەڭ اۋقىمى ءۇشىن قولجەتىمدى بولادى دەگەن ءسوز شىندىققا اينالىپ وتىر. كوپ ۇزاماي سىزگە ماشينانى تەلەفونمەن عانا شاقىراتىن كۇن تۋادى, ال ول ءوزى كەلىپ ءسىزدى الىپ كەتەتىن بولادى. سوعان وراي 2020 جىلعا قاراي قازىرگى جۇمىس ىستەپ تۇرعان اۆتوموبيل ونەركاسىبى بىرتىندەپ جويىلا باستايدى, جۇرت جەكە اۆتوموبيل ساتىپ المايتىن بولادى دەگەن بولجام جاسالىپ وتىر. ول كەزدە جۇرگىزۋشىلىك كۋالىكتىڭ دە قاجەتى بولماي قالادى ەكەن. ءتىپتى كوپتەگەن اۆتوموبيل شىعاراتىن فيرمالار بانكروتقا ۇشىرايدى دەگەن دە پىكىرلەر بار. ونداي ۋاقىتتا بۇرىنعى اۆتوموبيلدەردى زامان تالابىنا ساي جەتىلدىرۋدىڭ دە ەش كومەگى تيمەيدى. ويتكەنى Tesla, Apple, Google سياقتى يننوۆاتسيالىق فيرمالار رەۆوليۋتسيالىق كوزقاراس ۇستانىپ, دوڭعالاقتى كومپيۋتەرلەر جاساپ شىعارۋدى قولعا الماق. بۇل, ارينە, ءبىر كۇندە نەمەسە ءبىر جىلدا بولا قوياتىن شارۋا ەمەس. دەگەنمەن, پروتسەسس باستالدى دەگەنشە, ونىڭ تۇپكى ناتيجەسىنىڭ دە كوپ كۇتتىرمەسى انىق.
بۇل از دەسەڭىز, بۇگىندە قاپتاپ كەتكەن ساقتاندىرۋ كومپانيالارىنىڭ دا بولاشاعى تۇماندى بولاتىن سىڭايلى. سەبەبى, اۆتوموبيل اپاتتارى ورىن الماعان جاعدايدا ونى ساقتاندىرۋ دا 100 ەسەگە ارزانداپ كەتەدى ەكەن. اقىرىندا اۆتوموبيلدەردى ساقتاندىرۋ ءىسى مۇلدە جويىلماق.
2020 جىلعا قاراي كوپتەگەن اۆتوماشينالار ەلەكتر قۋاتىمەن جۇرەتىن بولادى دەيدى ساراپشىلار. ونىڭ ءوزى قالالارداعى شۋدى ازايتىپ, اۋانىڭ تازارۋىنا سەپتىگىن تيگىزبەك.
كۇن ەنەرگياسىنىڭ پايدالانىلا باستاعانىنا 30 جىل بولعانىنا قاراماستان ءبىز ونىڭ تيىمدىلىگىن ەندى عانا ءبىلىپ جاتىرمىز. كەيبىر مالىمەتتەر بويىنشا, 2011 جىلى الەمدە جاناتىن ماتەريالداردى پايدالاناتىن ستانسالارعا قاراعاندا كۇن ەلەكتر ستانسالارى كوبىرەك سالىنىپتى. وسى قارقىن ساقتالار بولسا, كۇن ەنەرگياسىنىڭ باعاسى ارزانداپ, ونىڭ ءوزى 2025 جىلعا قاراي كومىر ءوندىرۋشى كومپانيالاردىڭ جابىلۋىنا اپارىپ سوقتىرۋى ابدەن مۇمكىن ەكەن.
ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيانىڭ ەڭ ۇلكەن جەتىستىگى 3D پرينتەر بولماقشى. ساراپشىلار سوڭعى 10-15 جىلدا مۇنداي پرينتەرلەر قۇنىنىڭ 18 مىڭنان 400 دوللارعا دەيىن ارزانداعانىن ايتىپ وتىر. سونىمەن بىرگە 3 ولشەمدى تاسىلمەن باسىپ شىعارۋ 100 ەسەگە جىلدام بولا تۇسكەن. وسىنداي تاسىلمەن ءوز اياعىڭدى سكانەردەن وتكىزىپ, ۇيدە وتىرىپ-اق وزىڭە اياق كيىم «باسىپ» شىعارۋىڭا بولادى ەكەن. قىتايدا قازىردىڭ وزىندە 3 ولشەمدى پرينتەردىڭ كومەگىمەن 6 قاباتتى ءۇي تۇرعىزىلعانى كوپشىلىككە ءمالىم. وسىنداي سەبەپتەردەن 2027 جىلعا قاراي بۇكىل وندىرىلەتىن تاۋارلاردىڭ 10 پروتسەنتى 3 ولشەمدى پرينتەرلەر كومەگىمەن شىعارىلاتىن بولادى دەگەن بولجام بار.
قارقىندى دامۋدىڭ ارقاسىندا حح عاسىردا تابىستى بولعان نەبىر يدەيالار ءححى عاسىردا مۇلدەم كادەگە جاراماي قالاتىن كورىنەدى. ويتكەنى جۇمىستاردىڭ دەنىن روبوتتار اتقاراتىن بولعاندىقتان, الداعى 20 جىلدىڭ ىشىندە قازىرگى جۇمىس ورىندارىنىڭ 70-80 پروتسەنتى تۇبەگەيلى جويىلىپ كەتپەك. ونىڭ ەسەسىنە ۋاقىتتىڭ وسكەلەڭ تالابىنا ساي كوپتەگەن جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلماق. بىراق ولاردىڭ جەتكىلىكتى نەمەسە جەتكىلىكسىز بولارىن ەشكىم دە ءدوپ باسىپ ايتا الار ەمەس.
دامۋدىڭ مۇنداي تۇرىنە الەم عالىمدارى «تەحنولوگيالىق سينگۋليارلىلىق» دەگەن اتاۋ بەرگەن. بۇل تەحنيكالىق پروگرەستىڭ شاپشاڭ جانە كۇردەلى تۇردە داميتىنى سونشالىق, ونىڭ ءوزى ادامنىڭ ءتۇسىنۋى ءۇشىن مۇمكىن بولماي قالادى دەگەندى بىلدىرەدى ەكەن. مۇنداي كەزەڭ جاساندى ينتەللەكت پايدا بولعاننان كەيىن تۋىنداماق. ونىڭ ۋاقىتىن كەيبىرەۋلەر 2030 جىل دەسە, ەندى بىرەۋلەر 2045 جىل دەپ بولجاپ وتىر.
قالاي دەگەندە دە, ءبىر ماسەلەنىڭ باسى اشىق. بۇل – عىلىم مەن تەحنيكانىڭ بۇرىن-سوڭدى بولماعان تاڭعالارلىق تۇرعىدا شاپشاڭ داميتىندىعى. بۇگىنگى تاڭدا ادامزاتتىڭ, سونىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ دە الدىمىزدا تۇرعان مىندەت, سول شاپشاڭدىققا ىلەسە الۋ بولسا كەرەك. ەندەشە, «اسىقپاعان اربامەن قويانعا جەتەدى» دەگەن كەرتارتپا ماقالدى ۇمىتقانىمىز ءجون.
سەيفوللا شايىنعازى,
«ەگەمەن قازاقستان»
