ءبىرىڭدى, قازاق, ءبىرىڭ دوس, كورمەسەڭ ءىستىڭ ءبارى بوس

ۇلى ابايدىڭ وسى ءبىر وسيەتى جاڭا­وزەن­­دەگى سودىرلىق, سوتقارلىق ءىس-ارە­كەت­تەردى ەستىگەن كەزدە ەرىكسىز تىلىمىزگە ورالىپ, جان دۇنيەمىزدى تەربەپ, ءوزىمىزدى دە تەڭسەلتىپ جىبەرگەن ەدى. اپىر-اي! اتتەگەن-اي! – دەگەن وكىنىش پەن وپىق, كۇيزەلىس پەن كۇڭىرەنىس ميى­مىز­دى نايزالاپ, جۇرەگىمىزدى كەسكىلەپ-اق كەتتى. اينالايىن, اتا-بابام «ىشتەن شىققان جاۋ جامان», «ءبورى قايدا دەمە, بورىك اس­تىن­دا, جاۋ قايدا دەمە, جار استىندا» دەپ, قالاي ءدال تاۋىپ ايتقان دەسەڭىزشى؟! ولار ءومىر بويى ازاتتىق پەن تەڭدىكتى اڭساپ, «قام­شىنىڭ سابىنداي قىسقا عۇمىرىن» سول جولدا سارپ ەتتى عوي! الميساقتى تەربەپ قاي­تە­مىز, كەشەگى 1986 جىلعى جەلتوقساننىڭ «مۇز­عا جاققان الاۋىن», جاستار قانىنا بوك­كەن الاڭدى شىنىمەن-اق ۇمىتقانىمىز با؟! ەگەمەندىگىمىزدىڭ 20 جىلى ىشىندەگى جەتىستىكتەرى مەن تابىستارىن كەۋدە كەرە, ماقتا­نىش­پەن تويلاپ, بۇكىل الەم نازارى تۋعان ەلىمە اۋىپ, جان-جاقتان قۇتتىقتاۋلارمەن استا­نام­دى شاتتىققا وراپ جاتقان كۇنى نەبىر قارانيەت قاس­تاردىڭ دا ءداتى بارمايتىن سۇمدىق ءوز ۇلتىمنان شىعىپ, ويران سالۋىن ءتۇسىنۋ دە وڭاي ەمەس ەكەن. كيەلى, اۋليە بابالار جاتقان ماڭعىستاۋ ولكەسىنىڭ سانامىزدا سايىن دالا ابىزدارىنىڭ مەكەنى رەتىندە جاتتالىپ قالعانى قاشان؟! تىرىلەردى بىلاي قويىپ, ارۋاقتاردى دا كۇڭىرەنتەتىن وسى ءبىر cۇمدىق وقيعانىڭ اۋليەلەر مەكەنىندە بولۋى وكىنىشتى-اق, ارينە. ءبىز دەموكراتياعا قادام باسقان ەلدە ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. بەيبىت شەرۋگە شىعۋ, تالاپ-تىلەكتەردى ايتۋ سىندى ءىس-ارەكەتتەرگە شەكتەۋ جوق. دەگەنمەن, ءدال توي كۇنى دۇشپاندىق نيەتپەن ارنايى دايىندالىپ كەلگەن سودىرلار­دىڭ بەيبىت حالىققا جاساعان شابۋىلى, ءۇي­لەردى تالقانداپ, بانكوماتتاردى, دۇكەندەردى توناپ, ءوزى تۋعان مەكەنىن ورتكە وراپ ويران سالۋى – قىلمىستىڭ قىلمىسى, تاريح ال­دىن­داعى كەشىرىلمەس كۇنا. ولار – تەك سوتقارلار مەن سودىر­لار ەمەس, ءوز حال­قى­نا قارسى شىق­قان كۇنا­ھار­­لار. ولار­دىڭ كوپشىلى­گى­نىڭ 18-31 جاستاردا ەكەنىن ەستىپ جاتىر­مىز. بىلە-بىلسەك, وسى سوتقارلىق, بۇزا­قى­­لىق, ەڭ الدىمەن, ءوز انا­لارىنىڭ اق ءسۇتىن تەبۋ مەن اتاسىنىڭ اق ساقالىن جۇلۋمەن پارا-پار ءىس قوي. ەندى مەنى قاتتى تولقىت­قان ءبىر جاعدايدى بايان­دايىن. ەگەمەندىك تويى­نا قاتىسىپ, اس­تانانىڭ №64 مەكتەپ-ليتسەيىندە رەسپۋب­لي­­كا­لىق عىلىمي-ادىستەمەلىك اتاۋلى زەرتحا­نام­نىڭ فيليالىن اشۋ سالتا­ناتىندا بولىپ كەلگەن مەنىڭ ۇيىمە سالەم بەرۋشىلەر كەلگەن ەدى. كوگىلدىر وت الدىندا حاباردى تىڭداپ وتىر­عان­بىز. قالامىزداعى بەلدى مەكتەپتەر­دىڭ ءبىرى №44 ليتسەيدىڭ ەكىنشى سىنىبىندا وقيتىن ەرەكشە قابىلەتتى جەتى جاس­تاعى جەتكىنشەك دارىن دا قاسىمىزدا وتىرعان. قارا­سام, ەكى كوزىنەن ءسابي جاسى تام­شىلاپ, اناسى مەرۋەرتتى باس سالىپ جىلاي جونەلگەنى. «نە بول­دى؟» دەپ ۇركەكتەپ قالدىق. ول ماعان قاراپ: «اپا, انا كىسىلەر بالالاردى ولتىرگەن جوق پا؟! ولار بىزگە دە كەلىپ قالماي ما؟» دەپ, دىرىلدەپ كەتتى. وعان قو­سىلىپ ءبارى­مىز دە ەگىلىپ كەتتىك. ءسابي دارىن­نىڭ ءمول­دى­رەگەن كوز جاسى بولعان وقيعانىڭ قانشا­لىق­تى اۋىر ەكەندىگىن ءسوزسىز دالەلدەگەندەي ەدى. «دارىن, بالالار امان, قورىقپا, نۇر­سۇل­تان­داي اتاڭ باردا, ءوزىڭ كۇندە جاتقا اي­تىپ جۇرەتىن «ەلىڭ باردا» سەندەرگە ەشكىم دە تيىسە المايدى, الدىڭدا باقىت كۇنى تۇر», دەپ تى­نىش­تاندىردىم. وسى ءسوزىمدى ەلىمىزدىڭ بار­لىق سابيلەرىنە, بالالارىنا دا ايتامىن. كۇناھار سوتقارلار ەل تى­نىش­تىعىن شايقاپ, ەل بەرەكەسىن بۇزا المايدى. وعان كۇمان جوق! ولاردىڭ ەسىمىن كەلەر ۇرپاق تاريح بەتتەرىنەن جيىركەنە وقىر. ازاتتىق جولىندا ءشايىت بولعانداردىڭ ارۋاعى دا ولارعا مازا بەرمەس! ال قازىردىڭ وزىندە ولاردى تورتكۇل دۇنيەدەگى يماندى, ىزگى جاندار قارالاپ, تەرىس بۇرىلىپ جات­قانىنا ءشۇبا كەلتىرۋگە بولماس. تەلى مەن تەنتەك قاي ەلدە, قاي زامانداردا بولسا دا كەزىككەن عوي. بىراق, كيىز تۋىرلىقتى قازاق­تا ءوز وتىن ءوزى ويرانداپ, ءوز وشاعىن ءوزى تالقانداپ, شاڭىراعىن كۇيرە­تە­مىن دەۋشىلەر بولماعان. يساتايلار مەن كەنەلەر قولىنا نايزالارىن ازاتتىق ءۇشىن ۇستاعان... چەحتىڭ ۇلى ءانتيفاشيسى, ۇلتتىڭ باتىرى يۋليۋس فۋچيكتىڭ كونتسلاگەردە جازعان «دار الدىنداعى ءسوزى» جەر بەتىندەگى بارلىق ادام­دارعا ارنالعانداي. وندا «ادامدار, قىراعى بولىڭدار» دەگەن وسيەت ءسوز بار. اسىلى ساق بولعانعا نە جەتسىن؟! ۇلى تويدا ەلباسىنىڭ جۇرەگى تەبىرەنىپ: «مەنىڭ بارلىق ءومىرىم, كۇش-جىگەرىم, بويىم­داعى بارىم قازاعىمنىڭ باقىتىنا ارنالدى» دەگەن سوزىنە سالتاناتتى جيىندا وتىرعان­دار­دىڭ سەلت ەتپەگەندەرى بولمادى. قايراتتى, اسىل دا دارا جان, حالقىنىڭ كەمەڭگەر ۇلى ءبىر ءسات سەزىمگە بوي الدىرىپ, تەبىرەنىپ كەتكەن ەدى. بالكىم, ول وسى ءسوزىن بولاشاق ۇرپا­عى­نا دا امانات ەتكەن شىعار... ال قازىر نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنداي الەم­دىك دەڭگەيدەگى دارا باسشىمىز تۇرعاندا, جاسامپاز ەڭبەكتىڭ يەسى حالقىمىز تۇرعاندا, ەگە­مەن قا­زاق­ستاننىڭ تىككەن تۋىنىڭ كۇن وتكەن سايىن ءبيى­كتەن بيىككە ورلەي بەرەتىنى ءسوزسىز. بەرەكە مەن بىرلىك, تاتۋلىق پەن دوستىقتى ۇستانىم ەتىپ ۇستازدار قاۋىمى دا ءوزىنىڭ قاسيەتتى قىزم­ە­تىن اتقارا بەرەدى دەپ ايتا الامىن. 43 جىل بويى وسى ءبىر اۋليە ماماندىقتى ءومىرىمنىڭ شۇ­عىلالى شۋاعى ەتىپ ەڭبەك ەتىپ جاتقان «قا­زاق­تىڭ قانيپاسى» اتانعان مەن دە بۇكىل ۇستازدار اتىنان: «سو­دىرلار مەن سوتقارلارعا ورىن جوق! ولاردى ءوزىنىڭ ارى, ازاتتىق ءۇشىن كۇرەسىپ, سول جولدا قۇربان بولعانداردىڭ رۋحى جازالاسىن دەيمىن!» بۇل – مەنىڭ عانا پىكىرىم ەمەس, 93 جىلدىق تاريحى بار ەلىمىزدىڭ كونە وقۋ ورىن­دارىنىڭ ءبىرى جامبىل اتىنداعى وبلىستىق مامانداندىرىلعان مەكتەپ-گيمنازيا-ينتەر­نا­تى­نىڭ شاكىرتتەرى مەن ارىپتەستەرىمنىڭ دە پىكىرى. قانيپا بىتىباەۆا, كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى,  «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى,  قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.