قازىرگى كۇنى «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا ەلىمىزدە تسيفرلى ەفيرلىك تەلەراديو حابارلارىن تاراتۋ باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلا باستاعانى بەلگىلى. 2018 جىلدان باستاپ, اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگىنىڭ بۇيرىعى بويىنشا تسيفرلى حابار تاراتۋدى كەزەڭ-كەزەڭمەن جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى انالوگتى حابار تاراتۋدان تۇبەگەيلى باس تارتۋ جوسپارلانىپ وتىر. ماسەلەن 2018 جىلدىڭ قازان ايىندا ماڭعىستاۋ وبلىسى, جەلتوقسان ايىندا جامبىل, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارى تسيفرلى حابار تاراتۋعا كوشەدى. بۇل جۇمىس ودان ءارى قالعان وڭىرلەردە دە كەزەگىمەن ىسكە اسادى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە ەل تۇرعىندارىنىڭ 99,8%-ءى كوپ باعدارلامالى تەلەحابار تاراتۋدىڭ جوعارى ساپالى تسيفرلى جەلىسىنە تەگىن قول جەتكىزەتىن بولادى.
ايتا كەتۋ كەرەك, ساندىق تەلەۆيزياعا اۋىسۋ – حالىقارالىق «جەنەۆا-2006» حالىقارالىق كەلىسىمى اياسىندا جۇزەگە اسقالى وتىر. مۇنداعى ءبىر ماقسات – قالا مەن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ اراسىنداعى اقپاراتتىق تەڭسىزدىكتى ازايتۋ ارقىلى تەلەارنالار سانىن كوبەيتۋ, وسىلايشا اقپاراتقا قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋ. تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە – تۇرعىندارعا جانە تەلەارنالارعا قىزمەت كورسەتۋدىڭ حالىقارالىق تالاپقا ساي بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ. تەلەكونتەنت نارىعىندا ءوز تەلەارنالارىمىزدىڭ حابار تاراتۋ ۇلەسىن كوبەيتۋ دە جوسپارداعى ءىس. تۇپتەپ كەلگەندە, نەگىزگى ماقسات – ەل اۋماعىندا وتاندىق تەلەارنالاردى كورۋ اياسىن كەڭەيتۋدىڭ نەگىزىندە مەملەكەتتىڭ اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ.
حابار تاراتۋدىڭ قازىرگى ءتۇرى – انالوگتىق جەلى بويىنشا ەل تۇرعىندارىنىڭ جارتىسى ورتا ەسەپپەن 5 تەلەارنانى عانا كورگەن بولسا, تسيفرلى حابار تاراتۋدى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا ونىڭ سانى ايتارلىقتاي ارتادى. اتاپ ايتقاندا, وبلىس ورتالىقتارى 30-عا تارتا تەلەارنانى كورۋ مۇمكىندىگىنە يە بولسا, شالعاي ەلدى مەكەندەر 15 تەلەارنانى تاماشالايدى. ونىڭ ۇستىنە حابار تاراتۋدىڭ قازىرگى جەلىلەرى سياقتى تسيفرلى تەلەۆيزيا جالپىعا بىردەي قولجەتىمدى, تەگىن ءارى قوسىلۋى قاراپايىم بولعانىمەن, ارنالارداعى بەينە مەن دىبىس بۇگىنگىدەن الدەقايدا جاقسارىپ, ءمولدىر, تۇنىق كۇيىندە ۇسىنىلادى. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن ماسەلە, وبلىستىق حابار تاراتۋ جەلىسىنىڭ جۇمىسىن دا جاقسارتۋ كوزدەلىپ وتىر.
تسيفرلى حابار تاراتۋدىڭ ارتىقشىلىقتارى مۇنىمەن شەكتەلمەيدى. ماسەلەن, جالپىعا بىردەي قولجەتىمدى كانالداردىڭ ءبىرىنشى جانە ەكىنشى مۋلتيپلەكسى (ارنالار پاكەتى) بويىنشا ابونەنتتىك تولەم الىنبايدى. بۇعان قوسا ءداستۇرلى تەلەۆيزيادا تاڭسىق سانالاتىن اقپاراتتىق قىزمەت تۇرلەرى (توتەنشە جاعدايلار تۋرالى حاباردار ەتۋ, تەلەگيد, تەلەتەكست جانە ت.ب.) ىسكە قوسىلادى. قاراپايىم تەلەديداردى DVB-T2/MPEG-4 فورماتتاعى تسيفرلى قۇرىلعىعا جانە دەتسيمەترلىك دياپوزوندى انتەنناعا جالعاۋ ارقىلى تسيفرلى ەفيرلىك تەلەحابار تاراتۋ جەلىسىنە قوسىلۋعا بولادى. سونىمەن قاتار جيىلىك رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ ارقىلى ارنالار سانىن كوبەيتۋگە مۇمكىندىك بار. ءبىر جيىلىكتەگى سايكەس باعدارلامانىڭ ورنىنا 15 تسيفرلى ارنا توپتاماسىنىڭ تولىق پاكەتى (مۋلتيپلەكستەر) ۇسىنىلادى.
تاۋەلسىزدىكتەن بەرى وتاندىق تەلەۆيزيانىڭ مۇمكىندىگى ارتىپ, تەلەارنالار قاتارى كوبەيگەنى, اقپارات كەڭىستىگىن باسەكەگە قابىلەتتى ونىممەن قامتاماسىز ەتۋ جولعا قويىلعانى بەلگىلى. دەسەك تە, قازىرگى زاماننىڭ كورەرمەنى ءۇشىن ءداستۇرلى تەلەارنانىڭ حابار تاراتۋ مۇمكىندىگى جەتكىلىكسىز بولىپ وتىر. كابەلدى جانە جەرسەرىكتىك حابار تاراتۋ جەلىسىنىڭ ءداستۇرلى تەلەۆيزيامەن سالىستىرعاندا اياسى كەڭ, مۇمكىندىكتەرى الدەقايدا مول ەكەنى انىق اڭعارىلدى. كابەلدى تەلەۆيزيا تەحنولوگياسىنىڭ ارتىقشىلىعى كورەرمەندى ساپالى جيىلىكپەن قامتاماسىز ەتۋىندە بولىپ وتىر.
90-جىلداردىڭ ورتا شەنىندە كابەلدى تەلەۆيزيانىڭ لوكالدى برەندى سانالاتىن «الما-تۆ», «سەكاتەل» جانە «قازورتالىق تۆ» الماتى مەن استانا جانە قاراعاندى شاھارىنا اياق باستى. ءدال وسى جىلى جەرسەرىكتىك حابار تاراتۋ جەلىسى – «جارىق» قۇرىلىپ, اۋىلدىق ەلدى مەكەندەر تۇرعىندارى «قازاقستان» تەلەارناسىن كورە باستادى.
1995 ۇلتتىق حابار تاراتۋدى جەرسەرىكتىك حابار تاراتۋعا اۋىستىرۋ تۋرالى جارلىق شىقتى. قازاق ەلى ەكۆاتور ۇستىندە قالىقتاعان عارىشتىق جەرسەرىك بەلگىلەرىن الۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. پيراتتىق حابار تاراتۋ كونتەنتىن قاداعالاۋعا يندۋستريا سول كەزدە قاۋقارسىز ەدى. اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىككە قاۋىپ ءتونىپ, ارزانقول جانە ۇرلانعان كونتەنت لوكالدى برەندپەن باسەكەلەستىككە ساي بولا المادى.
ال 2012 جىلدان قازاقستان انالوگتىق جەلىدەن تسيفرلى حابار تاراتۋعا كوشە باستادى. ءىس جۇزىندە بۇل جۇيەنىڭ ۇتىمدى ەكەنىن ۋاقىتتىڭ ءوزى كورسەتتى. وسى كەزەڭ ارالىعىندا ەلىمىزدەگى تەلەكورەرمەندەر سانى 2,3 ميلليونعا جەتتى.
وسى ورايدا 2018 جىلدان باستاپ, قازاقستاندا ەفيرلىك تسيفرلى حابار تاراتۋدى كەزەڭ-كەزەڭمەن جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى انالوگتى حابار تاراتۋدان تۇبەگەيلى باس تارتۋ جوسپارلانىپ وتىر. تەلە-راديو ارنالار تسيفرلى حابار تاراتۋ جەلىسىندە تەلەراديوكومپانيالار مەن تەلەحابار تاراتۋ وپەراتورلارى اراسىنداعى كەلىسىمگە سايكەس قىزمەت كورسەتەتىن بولادى. مەملەكەتتىك باعدارلامانى اتقارۋشى ۇلتتىق وپەراتور – «قازتەلەراديو» اق.
جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, بۇل جۇيەگە كوشۋ كەزەڭ-كەزەڭمەن جۇرگىزىلمەك. وسى جىلعى قازان ايىندا ماڭعىستاۋ وبلىسى, جەلتوقساندا جامبىل, تۇركىستان وبلىستارى قامتىلادى. ال الداعى جىلدارى اتىراۋ, قىزىلوردا, الماتى وبلىستارى. سونداي-اق شىعىس قازاقستان, پاۆلودار, سولتۇستىك قازاقستان, قوستاناي, قاراعاندى وبلىستارى دا جوسپاردا بار. بۇدان كەيىنگى كەزەڭ بويىنشا باتىس قازاقستان, اقمولا, اقتوبە وبلىستارى, استانا جانە الماتى قالالارىن قامتۋ كوزدەلىپ وتىر. جالپى, 2020 جىلعا دەيىن باعدارلاما بويىنشا تسيفرلى جۇيەمەن ەل تۇرعىندارىنىڭ 95%-ءىن قامتۋ جوسپارلانىپ وتىر.
قامبار احمەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
