بارعا قاناعات دەسەك تە, حالىق سانىن ارتتىرۋدى ىنتالاندىرۋدا مەملەكەت تاراپىنان جاسالاتىن شارالاردىڭ وتىمدىرەك, ىقپالدىراق بولعانى كەرەك-اق ەكەنى كوزگە ۇرادى. سونىڭ ىشىندە جورگەكپۇلعا تولەنەتىن جاردەماقى كولەمىن ارتتىرا ءتۇسۋ كەرەك سياقتى. قازىر ونىڭ كولەمى العاشقى ءۇش بالاعا 38 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش كولەمىندە. اەك-ءتىڭ بيىلعى مولشەرى 2405 تەڭگە دەسەك, ونىڭ جالپى كولەمى 91390 تەڭگە بولىپ وتىر. بالا سانىن ارتتىرۋدى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن جاسالعان شارا رەتىندە ءتورتىنشى بالادان باستاپ تۋعانداردىڭ بارىنە تولەنەتىن جورگەكپۇل كولەمى 63 اەك-كە ارتتىرىلعان. بۇل – 151515 تەڭگە دەگەن ءسوز. وسى سومالاردىڭ ءوزى پرەزيدەنتتىڭ 2017 جىلى وسى جاردەماقىلاردى 20 پايىزعا ارتتىرۋ تۋرالى بەرگەن تاپسىرماسىنا سايكەس ءوستى. انانىڭ ءتۇرلى ماتەريالدىق جانە مورالدىق, سونىڭ ىشىندە بالانى كۇتۋ, ءتۇرلى كيىمدەر مەن تاماقتار الۋ شىعىندارىنىڭ دا ارتىپ بارا جاتقانىن ەسكەرسەك, بۇل سومالاردىڭ ءالى دە بالەندەي ىقپالدى ەمەس ەكەنىن كورۋگە بولادى.
دۇنيەنىڭ ءبارى سالىستىرمالى تۇردە تانىلادى عوي. ءبىز دە اسا باي مەملەكەت ەمەس, جان باسىنا شاققانداعى بايلىعى وزىمىزبەن قارايلاس رەسەيدىڭ وسى باعىتتاعى شىعىندارىن بىزدىكىمەن سالىستىرىپ كورەلىك.
2007 جىلى رەسەي فەدەراتسياسى شىن مانىسىندەگى وسى ەلدىڭ قۋاتى مىقتى, رەسۋرسى مول ەكەنىن كورسەتىپ, ەكىنشى بالادان باستاپ, ودان ءارى بالا سانىن كوبەيتكەن وتباسىلارعا ارناپ «انا كاپيتالى» (ماتەرينسكي كاپيتال) دەگەن باعدارلاما قابىلدادى. وسى باعدارلاما بويىنشا 2007 جىلى 2 بالاسى بار ءاربىر وتباسىنىڭ ەسەپشوتىنا 250 مىڭ رۋبل اۋدارىلدى. ال كەلەسى جىلداردان بۇل سوما ءوسىرىلىپ وتىردى. ماسەلەن 2008 جىلى ول – 276 مىڭ, 2009 – 312 مىڭ رۋبل ت.س.س. تەك 2015 جىلدان باستاپ قانا وسىرىلمەي 453026 رۋبل كولەمىندە قالىپ كەلەدى. بىراق جىل سايىنعى ينفلياتسيا دەڭگەيىنە وراي «انا كاپيتالى» يندەكستەلىپ وتىرادى. وسى ءدۇمپۋدىڭ ارقاسىندا رەسەي فەدەراتسياسىنداعى بالا تۋ كولەمى كۇرت ارتىپ, 1990 جىلعى دەڭگەيگە جەتتى.
الايدا... «انا كاپيتالى» وتباسىنا قالاعان ۋاقىتىندا بەرىلمەيدى, ونى تەك وتباسىنىڭ كەيبىر شىعىندارى ءۇشىن عانا الۋعا بولادى. ماسەلەن ءۇي سالۋعا نەمەسە ساتىپ الۋعا, تۇرعىن ءۇي نەسيەسىن جابۋعا, بالا وقىتۋعا جانە ت.ب. سونىمەن بىرگە بۇل اقشانى كاپيتالدان اتىنا اقشا تۇسكەن ايەل ومىرىندە تەك ءبىر-اق رەت الا الادى. قالعان اقى زەينەتاقى قورىنا اۋدارىلىپ, زەينەتكەرلىك جاسىندا ءبولىنىپ تولەنەدى. زەيىن قويىپ قاراعان ادامعا بۇل اقىنىڭ ماتەريالدىق قۇندىلىعىنان گورى ىنتالاندىرۋ جاعى باسىمداۋ بولعان سياقتى. وسى ماقساتىن ول ارتىعىمەن ورىنداپ, بالا تۋدى قاتتى ارتتىرعانىن جوعارىدا ايتتىق. بىراق شىندىققا جۇگىنەتىن بولساق, بۇدان رەسەي فەدەراتسياسى حالىق سانىنىڭ ءوسۋى سوڭعى جىلدارى ارتقان جوق, كەرىسىنشە, كەمىپ بارا جاتىر. ماسەلەن روسستاتتىڭ 2017 جىلعى مالىمەتىنە قاراعاندا, وسى جىلعى حالىق سانى ولگەندەردىڭ ارتۋى سەبەپتى 135 مىڭعا ازايعان...
ال ەندى ءبىزدىڭ كەيبىر وتانداستارىمىزدىڭ رەسەيدەگى «انا كاپيتالىن» جەلدەي ەستىرىپ, جارنامالاپ جۇرگەنىن دە كورىپ ءجۇرمىز. جاقىندا ينستاگرامم جەلىسىندە ءبىر ارىپتەسىمىز وسىنى قاتتى جالاۋلاتتى. «مەنىڭ تانىسىم دۇنيەگە كەلگەن ءۇشىنشى بالاسى ءۇشىن 450 000 رۋبل كولەمىندە «انا كاپيتالىن» الدى, بۇل ءبىزدىڭ اقشاعا شاققاندا شامامەن 2 250 000 تەڭگە. ونىڭ ۇستىنە رەسەيدە 10 سوتىق جەر تەلىمى نەمەسە ونىڭ قارجىلىق بالاماسى بەرىلەدى. ەكىنشى بالا ءۇشىن 270 000 رۋبل كولەمىندەگى ءبىر رەتتىك جاردەماقى تولەنەدى. ال مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە جەڭىلدەتىلگەن يپوتەكا دا قاراستىرىلعان.
مىنە, جاعداي وسى, قازاقستاننىڭ انالارى. مەن ايتىپ وتىرعان ايەل چەليابىدە تۇرادى, بۇل – قوستانايعا تاياق تاستام جەر... بىراق ءبىزدىڭ ولارمەن ايىرمامىز جەر مەن كوكتەي...» دەيدى ول.
ارينە, «انا كاپيتالى» تۋرالى ءسوز باسقا, ونىڭ جايىن ءبىز جوعارىدا جازدىق. بىراق ەندى ءبىر رەتتىك جاردەماقى (رازوۆوە پوسوبيە) 270 مىڭ رۋبل دەگەنى شىندىققا جاناسپايدى. ويتكەنى ءبىر رەتتىك جاردەماقىنىڭ نەگىزى 8 مىڭ رۋبل, بىراق ول ينفلياتسيا كولەمىنە سايكەس يندەكستەلىپ وتىرادى. سوندا 2017 جىلدىڭ قاڭتارىندا بوسانعان ايەلدەر 15512 رۋبل, اقپان ايىنداعىلار 16350 رۋبل عانا العان. تەڭگەگە شاقساق, قاڭتاردا 77500, اقپاندا 82 مىڭ تەڭگەدەي. دەمەك, بىزدىكىمەن سالىستىرعاندا ءتىپتى ازداۋ. سوندىقتان ماسەلەنىڭ مانىسىنە بارماي جالاۋلاتۋ ارتىقتاۋ ەكەنى ءسوزسىز...
بۇل ارادا بىزدەگى تولەنەتىن ءبىر رەتتىك جاردەماقى كولەمى انانى تولىق قاناعاتتاندىرادى دەۋدەن اۋلاقپىز. ءتىپتى از ەكەنىن ايتقىمىز كەلەدى. ەگەر سالىستىرمالى تۇردە ايتقاندا, باي ەل ەكەنىمىز راس بولسا, تىم بولماسا ءوزىمىزدىڭ ەجەلگى ارىپتەسىمىز بەلارۋس ەلىنىڭ دەڭگەيىنە جەتۋىمىز كەرەك-اق. ال ولاردا ءبىر رەتتىك جاردەماقى ءبىرىنشى بالاعا 2136, ال ەكىنشى جانە ودان كەيىنگى بالالارعا 2991 بەلارۋس ءرۋبلى كولەمىندە تولەنەدى. ءبىر بەلارۋس ءرۋبلى 175 تەڭگە, سوندا العاشقى سوما 374 مىڭ, سوڭعىسى 523 مىڭنىڭ ماڭايىندا. مىنە بۇل قوماقتى قولداۋ ەكەنى ءسوزسىز. وسىعان جەتسەك بىزدە التىن قۇرساقتى انالاردىڭ ارتا بەرەرى ءسوزسىز بولار ەدى.
بيىل قازاقستان حالقى 18 ملن 400 مىڭنىڭ ۇستىنە شىعادى دەپ بولجانۋدا. ارينە, جامان ەمەس, ونىڭ ۇستىنە جالپى حالىق سانىندا قازاقتاردىڭ ۇلەسى دە ارتىپ كەلەدى. ونىڭ سىرتتان تونگەن قاتەردى ازايتىپ, قاۋىپسىزدىك پەن تىنىشتىقتى ارتتىرۋعا قوساتىن ۇلەسى زور. سونىمەن قاتار باسقا ەتنوستاردىڭ قازاق مادەنيەتىن, ءتىلىن, ءداستۇرىن ۇيرەنۋىنە دە ىقپالى ارتا تۇسەرى ءسوزسىز.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
