جاڭا تەحنولوگيا – جەتىستىكتەر باستاۋى

تولىمدى تابىس كەپىلى

بۇگىندە سولتۇستىك قازاقستان وب­لى­سىنىڭ تيميريازەۆ اۋدانىنا قا­راستى «اتا­مەكەن-اگرو-تي­ميريازەۆ» جشس اۋىل شارۋا­شى­لىعى سا­لا­سى­نا «اقىلدى تەحنولوگيالاردى» ەنگىزىپ, اگروونەركاسىپ كەشەنىن قار­قىندى دامىتۋ ما­سە­لەسىندە ارنايى تسيفرلاندىرۋ باعدارلاماسى قابىلدانعان ىر­گەلى شارۋاشىلىق ەلىمىز ءۇشىن ۇل­كەن جاڭالىق سانا­لا­تىندىقتان شەتەلدىكتەر تاجى­ري­بەسى جان-جاق­تى زەرتتەلىپ قىتاي, سينگاپۋر, گەر­مانيا, كانادا جو­با­لارى ەك­شە­لىپ الىنعان سەرىك­تەس­تىكتىڭ ناتي­جەسى جامان ەمەس. 

دوكۋچاەۆ اۋىلدىق وكرۋگى اۋما­عىندا ورنالاسقان شارۋا­شى­لىقتىڭ ونىمدىلىگى يننوۆاتسيالىق سي­پاتقا يە باعدارلامالاردىڭ ارقا­سىندا 20-30 پروتسەنتكە ارتقا­نى بايقالادى. اگروقۇرىلىم 2004 جى­لى اۋىلداعى «جامانشۇبار» سە­رىك­تەستىگى نەگىزىندە قۇرىلعان. قازىر جال­پى جەر كولەمى 50 مىڭ گەك­تار بولسا, 32,9 مىڭ گەكتارىن ەگىس­تىك القاپ قۇرايدى. بيىل 25 مىڭ گەكتارعا ءداندى داقىل, 7443 گەك­تار­عا مايلى داقىل ەگىلىپ, جايقالا ءوسىپ تۇر.

– پرەزيدەنت تاپسىرماسى­نا وراي استىق ءوندىرىسىن ءارتا­راپ­تان­دىرۋدى جۇيەلى جۇرگىزىپ, تيىم­دىلىگى جوعارى مايلى داقىلدار ەگىس­تىگىن ۇلعايتىپ كەلەمىز. راپس – 5485 زىعىر 1978 گەكتارعا كو­بەي­دى. بىلتىر گەكتارىنا شىعىمدىلىعى 22 تسەنتنەردەن اينالسا, بيىلعى مەجە – 26-27 تسەنت­نەر. «اقىلدى تەحنولوگيا­لار» ارقىلى اگروونەركاسىپ كەشەنىن قارقىندى دامىتۋدى يگەرۋدەمىز. ونىڭ مينەرالدىق تى­ڭايتقىش سىڭىرۋدەگى, زيانكەس­تەرمەن, ارامشوپپەن كۇرەسۋدەگى, ەگىن ەگۋ مەن استىق جيناۋدىڭ وڭ­تايلى ۋاقىتىن بولجامداۋداعى ما­ڭىزى وراسان. جاڭا باعدار­لا­ما­لار ادام فاكتورىنا, اۋا رايى­نا تاۋەلدىلىكتى ازايتىپ, ارتىق­شى­لىقتارىن ءتيىمدى قولدانۋعا زور  مۇم­كىندىك بەرەدى, – دەيدى «اتا­مەكەن-اگرو-تيميريازەۆ» جشس باسشىسى ايدار­حان قادىرحان ۇلى.

شەتەلدە تاجىريبەسىن شىڭ­داپ, ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ كەلگەن ول اگ­رارلىق عىلىمنىڭ جەتىستىك­تەرىن جەرگىلىكتى جاعدايعا بەيىم­دەۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيدى. اي­تۋىنشا, جەرلەرى كوپ, توپىراق­تا قاراشىرىندىسى مۇلدەم از اۋس­تراليانىڭ ءوزى استىق شى­عىم­دىلىعى جونىنەن كوپ ەلدەر­دەن وزىق. تابيعاتى ۇقساس كانادادان دا ۇيرەنەرىمىز كوپ. بىرقاتار سەرىك­تەستىكتەر مەن شارۋا قوجالىقتارى ءالى كۇنگە دەيىن كسرو داۋىرىنەن قالعان تەحنيكالاردى پايدالاناتىنى جاسىرىن ەمەس. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋدىڭ ءبىر جولى – ماشينا-تراكتور پاركىن جاڭارتۋ. ۋاقىت كوشىنەن قالماۋدى باس­تى ماقسات ەتكەن مۇندا تەحنيكا كۇشى جەتكىلىكتى. جوعارى ءونىمدى 14 ەگىس كەشەنى مەن 37 استىق كومباينى, 57 «ك-700», «متز-80» تراكتورى, 21 «كاماز» جۇك كولىگى كوكتەمگى, كۇزگى دالا جۇمىستارىنىڭ بەل ورتاسىندا جۇرەدى. تەحنيكالاردى جاڭالاۋعا 258 ميلليون تەڭگە باعىتتالىپ, 87 ميلليون تەڭگەگە  «تۋكانو 570» ماركالى كومباين ساتىپ الىنعان. ماشينا-تراكتور شەبەرحاناسى, مۇناي بازاسى, استىق قىرمانى جۇمىس ىستەيدى. مەحانيزاتورلار كومپيۋتەرمەن باسقارىلاتىن تەحنيكالاردى ۇرشىقشا ۇيىرەدى. ەلەۆاتورلارداعى استىقتىڭ مولشەرى مەن ساپاسى ەلەكترون­دى تۇردە باقىلانادى. ءتىپتى, شا­رۋا­شىلىققا بارعان ادام قۇجات­تاردىڭ ەلەكتروندى تۇردە تول­تىرىلىپ, اۋىل شارۋاشى­لىعى تەحنيكالارىنىڭ ەسەبى دە وسى جۇيەمەن جۇرگىزىلىپ جاتقان­دىعىنا كوز جەتكىزەدى. «جاڭا­لىق­تاردىڭ بىرىنە اگروقۇرىلىمداعى ء«دال ەگىنشىلىك» جۇيەسىن جات­قى­زۋعا بولادى. بۇرىن گەربيتسيد ەگىس­تىك القاپتارعا تۇتاس شاشى­لاتىن. ەندى تەحنيكاعا ناۆيگا­تسيالىق قوندىرعىلار ورناتىل­عالى شىعىن كولەمى 20-25 پرو­تسەنتكە دەيىن ازايتىلدى» دەيدى كوم­باينشىلاردىڭ ءوزى. كومباين­دار مەن تراكتورلارعا ارنايى باع­دارلامالارى بار پلانشەتتەر قويىلعان. «GPS» قۇرىلعىلارى بار كومباينداردا بيدايدىڭ سالماعى مەن ساپاسى مونيتور ارقىلى كورسەتىلەدى. جانار-جاعارماي شىعىنى دا ناقتى ەسەپتەلەدى. ەگىس القاپتارىنىڭ ەلەكتروندى كارتاسى جاسالىپ, جەر سەرىگىنىڭ كومەگىمەن مونيتورينگ جۇرگىزىلەدى. س.سەيفۋللين اتىنداعى اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەت وقىتۋشىلارىنىڭ كومە­گىمەن ىسكە قوسىلعان قاناتقاقتى جوبا ارقىلى جەردىڭ ىلعالدىلىق دەڭگەيى, ءارامشوپ تۇرلەرى, تو­پىراقتىڭ قۇنارلىلىعى, تاعى باسقا كورسەتكىشتەردى انىقتاۋ قيىن ەمەس. كەيبىر جاعدايدا كۆادروكوپتەرلەر مەن شاعىن اۋە دروندارى قولدانىلادى. ولار كوبىنە شاعىن القاپتارداعى ارامشوپتەر مەن زيانكەستەرگە قارسى پەستيتسيد سەبۋگە پايدالانىلادى. «مۇ­نىڭ ءبارى – تسيفرلى تەحنولوگيا جە­تىستىكتەرىنىڭ ارقاسى. بۇعان دەيىن ديقانداردىڭ توپىراق قۇ­نارلىلىعىن انىقتايتىن مۇم­كىندىگى بولماسا ەندى «اقىلدى تەح­نولوگيالاردىڭ» ارقاسىندا اۋىسپالى ەگىس جۇيەسىندە  قانداي داقىل ءتۇرىن ەگۋ,  قانداي مولشەردە تىڭايتقىش ءسىڭىرۋ كەرەكتىگىن الدىن الا ءبىلىپ وتىرادى», دەيدى ديرەكتور ا.ەسەركەپوۆ.

سونداي-اق سەرىكتەستىكتە ەگىن­شى­لىكپەن قاتار مال شارۋاشىلىعى دا جاقسى وركەندەپ كەلە جات­قانى بايقالادى. «سىباعا» باع­دار­لاماسى شەڭبەرىندە جەڭىلدەتىلگەن نەسيە الىنىپ, اقش-تان 260 باس اسىلتۇقىمدى ابەردين-انگۋس مالى اكەلىنگەن. قازىر مال با­سى 1077. بۇدان بولەك جىلقى, قوي, شوشقا وسىرىلەدى. 8 ميلليون تەڭگەگە «ەلەكتر باقتاشى» قۇ­رىلعىسى ساتىپ الىنىپ, مال­شىل­اردىڭ جۇمىسى الدەقايدا جەڭىلدەنگەن. مالدىڭ قاي جەردە جايىلىپ جۇرگەنى كومپيۋتەر مەن سمارتفون ارقىلى باقىلانادى. بارلىق ۆەتەرينارلىق اقپاراتتار ەلەكتروندى بازاعا ەنگىزىلگەن.

اۋىل تۇرعىندارى سەرىكتەستىك باسشىلىعىنىڭ جايلى ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن جاساپ وتىرعان قام­قور­لىعىنا ءدان ريزا. 250 ادام تۇراق­تى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىل­گەن. ورتاشا ەڭبەكاقى 130 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى. يەسىز قال­عان دۇكەن عيماراتى قالپىنا كەل­تىرىلىپ, جاستاردىڭ دەمالىس ورتا­لىعىنا اينالدىرىلعان. اسحا­نا, دۇكەن, ناۋبايحانا, بيليارد بولمەسى, جاتتىعۋ جانە بي زال­دارى, كىتاپحانا, اكت زالى, ستاديون, مادەنيەت ءۇيى جۇمىس ىستەيدى. وسى­لايشا تسيفرلاندىرۋ ۇدەرىسى شالعاي ەلدى مەكەندەرگە دە جەتىپ, ونىڭ ايقىن مىسالىن «اتامەكەن-اگرو-تيميريازەۆ» جشس-ءنىڭ سان-سالالى قىزمەتىنەن انىق اڭعارۋعا بولادى.

وتاندىق وزىق تەحنولوگيالار وتاۋى

وڭىردە تسيفرلاندىرۋ بويىنشا ناقتى جوبالار ۇسىنىپ وتىرعان تاعى ءبىر ءوندىرىس ورىندارىنىڭ ءبىرى – س.كيروۆ اتىنداعى زاۋىت. ونى تسيفرلى سپۋتنيكتىك جانە ەفيرلىك تەلەراديوحابارلارىن تاراتۋعا ارنالعان جابدىقتاردىڭ تولىق توپتاماسىنىڭ ءوندىرىسىن جۇيەلى تۇردە جولعا قويعان بىرە­گەي كاسىپورىن دەسە دە بولادى. الەۋەتتى اۋىر ماشينا جاساۋ وشاق­تارى ىشىندە جەتەكشى ورىنعا يە كاسىپورىندا يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى تابىستى جۇزەگە اسىرىلىپ, وسى زامانعى يننوۆاتسيالار كەڭىنەن قامتىلعان. تسەحتار جاڭا قوندىرعىلارمەن جابدىقتالىپ, تەمىر جول, مۇناي-گاز كەشەندەرى مەن راديوەلەك­تروندى اپپاراتۋرا, ساندىق تەلە­ديدارعا ارنالعان تەحنيكالىق قۇرال­داردىڭ وزىق تۇرلەرى شىعا­رىلادى. ماركەتينگ-ساتۋ دەپار­تامەنتى ماماندارىنىڭ سوزدەرىنە قاراعاندا, زاۋىتتا «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى اياسىندا قولعا الىنعان جوبالارعا ايرىقشا باسىمدىق بەرىلگەن. وسىعان وراي ءوڭىردى ەلىمىزدەگى ەلەكترونيكانى دامىتۋدىڭ نەگىزگى كوزىنە اينالدىرۋدىڭ جولدارى قاراستىرىلىپ, تسيفرلاندىرۋعا باعىتتالعان قۇرال-جابدىقتاردى ورناتۋدىڭ ناتيجەسىندە  ەڭبەك ونىمدىلىگى ەكى ەسەگە جۋىق ارتقان. بۇيىمداردىڭ جاڭا ۇلگىلەرى يگەرىلىپ, ازاماتتىق ونىمدەردىڭ سانىمەن قوسا ساپاسى دا اي­تار­لىقتاي جاقسارا ءتۇستى.

كسرو كەزىندە تانىمال بول­عان زاۋىت بۇگىندە قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ارنايى تاپسىرى­سىمەن كوپارنالى راديورەلەلى ستانسا سەكىلدى ۇتقىر بايلانىس جۇيەسى كەشەندەرىن, «وتاۋ-تۆ» ساندىق تەلەديدارىنىڭ «STV» قۇرىلعىسىن, تەمىر جول قاۋىپسىزدىگىنە ارنالعان اسپاپتاردى شىعارۋمەن دە اينالىسادى. دوڭعالاقتى  تەحنيكالار قۇراستىراتىن تسەحتار كەڭەيتىلگەن. كاسىپورىننىڭ جاڭا ساندىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدەگى ىزدە­نىستەرى دە قۇپتارلىق. ينجەنەر-كونس­ترۋكتورلار 3D پرينتەرىنىڭ  جاڭا ۇلگىسىن قۇراستىرىپ شىعىپتى. باسەكەگە قابىلەتتى ءونىمنىڭ باعاسى قولجەتىمدى, مۇمكىندىگى شەكسىز. بۇل اۆتوماتتاندىرۋ مەن عارىش سالاسىندا, ۇشاقتاردا, ادامسىز ۇشاتىن اسپاپتاردا, سپۋتنيكتەردە كەڭىنەن قولدانىلادى.  كۇندەلىكتى تۇرمىس-تىرشىلىكتە, عىلىم مەن بىلىمدە, مەديتسينادا  پايداسى زور. ونىڭ كومەگىمەن تيتاننان جامباس سۇيەكتىڭ كوشىرمەسىن, كەراميكادان ءتىس پروتەزدەرىن جاساۋ ءۇشىن ءۇش ولشەمدى كەسكىن قولدانىلادى دەيدى ماماندار. الداعى ۋاقىتتا جولداۋ تالاپتارىنا سايكەس كوپ­قاباتتى باسپا پلاتالارى جانە ينتەگرالدى شىعىنسىز سىز­بالار ءوندىرىسى ءبىر جۇيەگە كەلتى­رىلمەك. مۇنداي وتاندىق ونىم­دەر اۆتوماتتاندىرىلعان پرو­تسەس­تەردى باسقارۋدىڭ ساندىق نەگى­زى سانالارى داۋسىز. «تسيفرلى قازاق­ستان» جانە «كيبەر قورعاۋ» باعدار­لامالارى بويىنشا  قولعا الىناتىن جوباعا 2,2 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلعان.

ءسوز اراسىندا كونسترۋكتورلىق-تەحنولوگيالىق بيۋرونىڭ جاڭا­شىل ىستەرگە باستاماشىل بولىپ جۇرگەن شىعارماشىلىق بەل­سەندىلىگىن ايتا كەتكەن ءجون. بيۋروعا تەحنيكا جانە تەحنولوگيا­نى جەتىلدىرۋ, قولدانبالى زەرت­تەۋ­لەردى جۇرگىزۋ, جاڭا ونىمدەردى يگەرۋگە قولداۋ كورسەتۋ, باعدار­لا­مالاردى قۇراستىرۋ, وندىرىسكە ەنگى­زۋ سياقتى ىرگەلى مىندەتتەر جۇك­تەلگەن.

وسىندا ەڭبەك ەتەتىن 20-عا جۋىق ينجەنەرلىك, تەحنيكالىق ما­مان­داردىڭ تاجىريبەسى مول, الەۋەتى جەتكىلىكتى. بۇگىندە IT جانە ين­جينيرينگتىك قىزمەت كورسە­تۋدى دامىتۋ ەرەكشە ماڭىز­عا يە بولعاندىقتان جاستار­دى كوبىرەك ورنالاستىرۋ جايىنا  باسا نازار اۋدارىلىپ وتىر. زاۋىت­تا  جەتى جۇزدەن استام ادام ەڭ­بەك ەتسە, ولاردىڭ قاتارىن­دا اعا بۋىن وكىلدەرى دە از ەمەس. ۇرپاق  ساباقتاستىعىن جالعاس­تىرۋ ماقساتىمەن م.قوزىباەۆ اتىن­داعى سولتۇستىك قازاقستان مەم­لەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنەن تەح­نيكالىق ماماندىقتى تامامداعان تۇلەكتەر تارتىلۋدا. جىل اياعىنا دەيىن ورتاشا ايلىق جالاقى 170 مىڭ تەڭگەگە جەتكىزىلەدى, دەيدى كاسىپورىن باسشىلىعى. با­يىرعى ءوندىرىس ورنىنىڭ «ال­تىن ساپا», «قازاقستاننىڭ ۇزدىك تاۋارى», «پارىز» سياقتى مار­تەبەلى بايقاۋلاردىڭ ديپلومدارىن يەلەنۋى وزىندىك برەندىن قالىپتاستىرۋدىڭ ناقتى مىسالىن ايعاقتاسا كەرەك. بىلتىر «تۇرعىندارعا ارنالعان ۇزدىك تاۋارلار» اتالىمى بويىنشا تسيفرلى تەلەديدار جابدىقتارى مەن 3D پرينتەر, جەر سەرىكتىك قابىلداعىشى ءۇشىن ەكىنشى ورىندى جەڭىپ الدى. 

بىلتىر «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا راسىمدەلگەن نەسيە قاراجاتىنا زاماناۋي قوندىرعىلار ساتىپ الىنىپ, 4,1 ميلليارد تەڭگەنىڭ ونىمدەرى شىعارىلسا, جىل اياعىنا دەيىن بۇل كورسەتكىشتى 8,9 ميل­ليارد تەڭگەگە جەتكىزۋ كوزدەلگەن. 

ءومىر ەسقالي,

«ەگەمەن قازاقستان»,

قانات اتامانوۆ, جۋرناليست

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى